Posted On:
28 SEP 2026 5:57PM by PIB Chandigarh
ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਅੱਜ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਦੋ-ਦਿਨਾਂ "ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਮੇਲਨ - ਹਾੜੀ ਅਭਿਆਨ 2026" ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤਾਲਮੇਲ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਾਲ ਹਾੜੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਤਿਆਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਅਨਿਯਮਿਤ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਵਰਗੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਆਮਦਨ ਦੇ ਟੀਚੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਡੇਟਾ-ਅਧਾਰਿਤ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ-ਰਾਜ ਭਾਈਵਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।
ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਸੀ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ, NASC ਕੈਂਪਸ, ਪੂਸਾ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਮੌਕੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਠਾਕੁਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਭਾਗੀਰਥ ਚੌਧਰੀ, ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਕੱਤਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਿਸ਼ ਚੰਦਰ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਆਈਸੀਏਆਰ) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ, ਡਾ. ਐੱਮ.ਐੱਲ. ਜਾਟ, ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਰਾਜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ, ਆਈਸੀਏਆਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਕੇਵੀਕੇਸ ਅਤੇ ਆਤਮਾ (ATMA) ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਿੱਤਧਾਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।
ਉਦਘਾਟਨੀ ਸੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾੜੀ 2026 ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੀਜ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਅਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਲਮੇਲ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ, ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ-ਮੁਖੀ ਰਣਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਜਟ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣਾ: ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੇਖ ਕੇ ਫਸਲ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਹਾੜੀ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ "ਜਲ ਬਜਟ" ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਪਦੰਡ ਦੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰੇਕ ਰਾਜ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਇਹ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸੀਮਤ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ - ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ (ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜ) ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਿੰਚਾਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਔਸਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਇੰਨੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਹਾੜੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ, ਸੀਮਤ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੀਮਤ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਮਾਪਦੰਡ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਹਾੜੀ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੀਂਹ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਗਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਫਸਲਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸੋਕੇ ਦਾ ਸੰਕਟ: ਕੇਂਦਰੀ ਟੀਮ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰੇਗੀ
ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਸੋਕੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸੋਕਾ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸੋਕੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਟੀਮ 3 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸੋਕੇ ਦਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰੇਗੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਟੀਮ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵੀ ਭੇਜੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨਗੇ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਹੇਠ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ।
ਪਾਣੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ, ਦੇਰ ਨਾਲ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਬਚੋ
ਸ਼੍ਰੀ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਕੇ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੀ ਫਸਲ ਬੀਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਸਲ ਦੇ ਖਰਾਬ ਹੋਣਾ ਸੰਕਟ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੀਂਹ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਰ ਨਾਲ ਬਿਜਾਈ ਉਗਣ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬਿਜਾਈ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਬਿਜਾਈ ਸੰਕਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨਮੀ ਘੱਟ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਗਣ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵੀ ਘੱਟਗੇ । ਇਸ ਲਈ, ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਸਲ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬੀਜ: ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੜੀ, ਸਹੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚੋਣ ਹੁਣ ਹੀ ਤੈਅ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ
ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ, ਹਾੜੀ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੜੀ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਕਿਸਮ ਕਿਸ ਖੇਤਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਬੀਜ ਦੀ ਮੰਗ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਆਮ ਅਨਾਜਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਬੀਜ ਦੀ ਮੰਗ, ਖਰੀਦ, ਮਿੰਨੀ ਕਿੱਟਾਂ ਅਤੇ ਵੰਡ ਲਈ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਰੋਡਮੈਪ ਹੁਣੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਰਾਜ ਨਾ ਤਾਂ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਬੀਜ ਵੰਡ ਇੰਨੀ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬੀਜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਜਾਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਬੀਜ ਆਮ ਅਨਾਜਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਈਸੀਏਆਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤ, ਸੀਨੀਅਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇੱਥੇ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਿਹੜੀ ਕਿਸਮ ਕਿੱਥੇ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜੋ ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਸੀਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰਾਂਗੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ: ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ
ਸ਼੍ਰੀ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਝੋਨੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਾਲੀ ਰਹਿ ਗਏ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਚਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾੜੀ ਲਈ ਟਾਰਗੇਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦਾਲਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ (ਛੋਲੇ, ਦਾਲ, ਸਰ੍ਹੋਂ, ਆਦਿ) ਬਾਰੇ ਕੱਲ੍ਹ ਤੱਕ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ। ਮੰਤਰੀ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਗਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਬਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵੀ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰ ਰਾਜ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ, ਜਿੱਥੇ ਝੋਨੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦਾ, ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦਾਲਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ; ਇਹ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਹੈ।
ਖਰੀਦ ਦੀ ਪੱਕੀ ਤਿਆਰੀ: ਜੇਕਰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦਦੇ, ਤਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਖਰੀਦਣਗੀਆਂ
ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਚੰਗੀ ਫ਼ਸਲ ਲਈ ਤਿਆਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਹਿਲਾ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਖਰੀਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਨੋਡਲ ਏਜੰਸੀਆਂ (ਨੇਫੈੱਡ/ਐਨਸੀਸੀਐੱਫ) ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਰੀਦ ਕਰਨਗੀਆਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਨਾ ਪੈਣ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਰਕੀਟ ਟੈਕਸ ਛੋਟਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੀਐੱਸਐੱਸ (ਕੀਮਤ ਸਹਾਇਤਾ ਯੋਜਨਾ) ਦੇ ਤਹਿਤ ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਲਈ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਪੂਰਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਖਰੀਦ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਿਆਰੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਬੀਜ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਰੋਡਮੈਪ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਨਾਲ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬੀਜ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।"
ਖਾਦ ਦੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ "ਖੇਤ ਬਚਾਓ ਮੁਹਿੰਮ"
ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਥੈਲਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੋ ਥੈਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਲਾਗਤ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ 'ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਉਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ "ਖੇਤ ਬਚਾਓ ਮੁਹਿੰਮ" ਨੂੰ ਹਾੜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਤੀਜੇ ਦੇਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖਾਦ ਭੰਡਾਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਹੀ ਵੰਡ ਤੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜਿੰਨੀ ਖਾਦ ਸਟੋਰ ਕਰਾਂਗੇ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬਿਜਾਈ ਲਈ, ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖਾਦ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਕਿਸਾਨ ਆਈਡੀ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਹਰੇਕ ਰਾਜ ਦੇ ਦੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪਾਇਲਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਏਗਾ ਕਿ ਕੋਈ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਖਾਦ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਗਲਤ ਫਾਇਦਾ ਨਾ ਉਠਾ ਸਕੇ। ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਕਾਲਾਬਾਜ਼ਾਰੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਸਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਸਬਸਿਡੀਆਂ 'ਤੇ 2 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇੱਕ ਥੈਲਾ ਸਿਰਫ਼ 266 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 1350 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਸਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਥੈਲਾ ਚੰਗੀ ਫਸਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੋ ਥੈਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ੍ਰੀ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਖਰੀਫ ਦੀ ਫਸਲ ਵਿੱਚ ਖੇਤ ਬਚਾਓ ਅਭਿਆਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਰਾਜ ਇਸਨੂੰ ਹਾੜੀ ਦੀ ਫਸਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਖੇਤ ਬਚਾਓ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕਹੋਗੇ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਹਾੜੀ ਦੀ ਫਸਲ ਵਿੱਚ ਖੇਤ ਬਚਾਓ ਅਭਿਆਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਬਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਬਚਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਦੋਸਤਾਨਾ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਚਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਧਰਤੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਚੰਗੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਰਹੇ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ: ਬ੍ਰਾਂਡਿੰਗ, ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰੋ
ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ ਅਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੁਣ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡਿੰਗ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਬ੍ਰਾਂਡ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਨਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਕੀਮਤਾਂ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਤਿਆਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਧਿਆਨ ਹੁਣ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਂਡਿੰਗ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਬਣਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਨਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਕਿਸਾਨ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਆਈਡੀ: ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਬੁਨਿਆਦ
ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲਗਭਗ 9.54 ਕਰੋੜ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕਿਸਾਨ ਸਨਮਾਨ ਨਿਧੀ (ਪੀਐੱਮ-ਕਿਸਾਨ) ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸਾਨ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਕਵਰੇਜ ਘੱਟ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਸੀਮਾਂਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਘੱਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਬੈਂਕ ਕਰਜ਼ਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਸ਼੍ਰੀ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਆਈਡੀ ਅਤੇ ਐਗਰੀਸਟੈਕ 'ਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਡਿਜੀਟਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਸਕੀਮਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਲਾਭ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਏਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਆਈਡੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੰਮ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵਾਂਗੇ।
ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਸਮੀਖਿਆ: ਫਸਲਾਂ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ਾਰ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਅਸਲ-ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ
ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਹਰੇਕ ਰਾਜ ਨੂੰ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਫਸਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਬਿਜਾਈ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ, ਉਗਣ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਬਜ਼ਾਰ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ; ਇਸ ਲਈ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਸਬੰਧਿਤ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸਲ-ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਧਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦਿੱਲੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਸਮੀਖਿਆ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਫਸਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਬਜ਼ਾਰ ਦਰਾਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਦੋ-ਦਿਨਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਮੇਲਨ - ਹਾੜੀ ਅਭਿਆਨ 2026 ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਮੌਕੇ ਬੋਲਦਿਆਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਕੱਤਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਿਸ਼ ਚੰਦਰ ਨੇ ਹਾੜੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਰੋਡਮੈਪ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮ, ਅਸਮਾਨ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਖੋਜ-ਅਧਾਰਿਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ 'ਪ੍ਰਤੀ ਬੂੰਦ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫ਼ਸਲ', ਮਿੱਟੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੱਲਾਂ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਮੀਲ ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਖੇਤੀ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਠੋਸ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਪੈਣਗੇ।
ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਡੀਏਆਰਏ (DARE) ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਆਈਸੀਏਆਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ, ਡਾ. ਮੰਗੀ ਲਾਲ ਜਾਟ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਾੜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ, ਫਸਲ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਜਲਵਾਯੂ-ਅਨੁਕੂਲ਼ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਡਿਜੀਟਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੋਖਮ ਘਟਾਉਣ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤਰਜੀਹਾਂ ਦੱਸਿਆ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਲ ਬੀਜ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਰਗੇਟ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਫਸਲ ਵਿਭਿੰਨਤਾ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪੈਕੇਜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਬੀਜ, ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਣ, ਜੈਵਿਕ ਹੱਲ ਅਤੇ ਬੀਜ ਇਲਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡਾ. ਜਾਟ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਰੇ ਅਮੋਨੀਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 6 ਰਾਜਾਂ ਦੇ 37 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ 10,000 ਏਕੜ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਸੰਦਰਭ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਦੀ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ
ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਆਈਸੀਏਆਰ) ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਟੀਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ-ਅਨੁਕੂਲ਼ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਜੋਖਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਥੀਮੈਟਿਕ ਸਮੂਹ ਚਰਚਾਵਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੌਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ, 29 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ, ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾੜੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਲਈ ਮੌਸਮ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ, ਖਾਦ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ, ਡਿਜੀਟਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਿਸ਼ਨ, ਕਿਸਾਨ ਰਜਿਸਟਰੀ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਮਿਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਧਨ ਧਾਨਯ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਯੋਜਨਾ, ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਏਟੀਐੱਮਏ-ਕੇਵੀਕੇ (ATMA-KVk) ਰਾਹੀਂ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਮਾਪਤੀ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦਾ ਸਾਰ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਾੜੀ ਦੀ ਫਸਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਸ਼ਕਤ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ "ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਅਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ" ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਹਾੜੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ, ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ। ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੁਝਾਵਾਂ ਅਤੇ ਥੀਮੈਟਿਕ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਹਾੜੀ ਮੁਹਿੰਮ 2026 ਲਈ ਇੱਕ ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ-ਮੁਖੀ ਰਣਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
************
ਐੱਸਐੱਸ/ਐੱਮਐੱਸ/ਡੀਕੇ/ਏਕੇ