કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ તથા ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે આજે રાજ્યોને સંકલિત આયોજન, વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન અને ક્ષેત્રીય સ્તરે સઘન દેખરેખ દ્વારા રવિ સીઝનની તૈયારીઓ પૂર્ણ કરવા આહ્વાન કર્યું હતું. નવી દિલ્હીમાં બે દિવસીય રાષ્ટ્રીય કૃષિ પરિષદ – રવિ અભિયાન 2026 ને સંબોધતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે આબોહવા પરિવર્તન, અનિયમિત વરસાદ અને પાણીની અછત વચ્ચે ખાદ્ય સુરક્ષા અને ખેતીની ઊંચી આવક માટે પરંપરાગત અભિગમોને બદલે ડેટા આધારિત આયોજન અને મજબૂત કેન્દ્ર-રાજ્ય સંકલનની જરૂર પડશે. પૂસાના NASC કોમ્પ્લેક્સના ભારત રત્ન સી. સુબ્રમણ્યમ ઓડિટોરિયમ ખાતે કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગ દ્વારા આયોજિત આ પરિષદમાં કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી રામનાથ ઠાકુર અને શ્રી ભાગીરથ ચૌધરી, કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગના સચિવ શ્રી અતિશ ચંદ્ર, ICAR ના ડાયરેક્ટર જનરલ ડૉ. એમ. એલ. જાટ, કેન્દ્ર અને રાજ્યોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, કૃષિના અગ્ર સચિવો અને નિયામકો, રાજ્ય કૃષિ યુનિવર્સિટીઓના કુલપતિઓ, ICAR સંસ્થાઓના વડાઓ અને KVKs, ATMA તથા અન્ય હિતધારકોના પ્રતિનિધિઓએ હાજરી આપી હતી. પોતાના ઉદ્ઘાટન સંબોધનમાં શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે રવિ 2026 એ આત્મનિર્ભર અને વિકસિત ભારતના વિઝનને આગળ ધપાવવાનો એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કો છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ પરિષદનો ઉદ્દેશ્ય કેન્દ્ર-રાજ્ય સંકલનને મજબૂત કરવાનો, કૃષિ ઉત્પાદન અને ઉત્પાદકતા વધારવાનો, ટકાઉપણાને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને ખેડૂતોની આવક વધારવા માટે એક સંકલિત, પરિણામલક્ષી વ્યુહરચના તૈયાર કરવાનો છે.

પાક આયોજનમાં વોટર બજેટ માર્ગદર્શક બનવું જોઈએ

શ્રી ચૌહાણે વોટર બજેટને રવિ આયોજન માટેના સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરિમાણોમાંના એક તરીકે ઓળખાવ્યું હતું, અને દરેક રાજ્ય અને જિલ્લાને પાક યોજનાઓને આખરી ઓપ આપતા પહેલા સિંચાઈ માટે ઉપલબ્ધ પાણીનું મૂલ્યાંકન કરવા જણાવ્યું હતું. મર્યાદિત પાણીની ઉપલબ્ધતા ધરાવતા વિસ્તારોએ કઠોળ અને તેલીબિયાં જેવા ઓછા પાણીની જરૂરિયાત વાળા પાકોને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ, જ્યારે ખાતરીપૂર્વકની સિંચાઈ ધરાવતા વિસ્તારો તે મુજબ અન્ય પાકોનું આયોજન કરી શકે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે વરસાદ સામાન્ય કરતાં ઓછો રહ્યો છે, જોકે રાષ્ટ્રીય સ્તરે પાણીની ઉપલબ્ધતાને ગંભીર રીતે અસર કરે તેટલી હદે નહીં. છતાં, કેટલાક રાજ્યોમાં પાણીની અછત ચિંતાનો વિષય બની રહી છે. રાજ્યોએ સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા અને જમીનની ભેજનું મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ અને અગાઉથી સિંચાઈ માટેની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, "એવી કોઈ પરિસ્થિતિ ઊભી ન થવી જોઈએ જ્યાં વધુ પાણીની જરૂરિયાત વાળો પાક વાવવામાં આવે અને ત્યારબાદ પર્યાપ્ત પાણી ઉપલબ્ધ ન થાય, જેના પરિણામે પાકનું નુકસાન થાય," તેમણે ઉમેર્યું હતું કે રવિ વાવણીનો સમય નજીક આવી રહ્યો હોવાથી તૈયારીઓ તરત જ શરૂ થવી જોઈએ. ખાસ કરીને વરસાદ આધારિત વિસ્તારોમાં સાવચેતીપૂર્વક આયોજન કરવાની જરૂર છે કારણ કે જમીનની ભેજની ઉપલબ્ધતા મોટે ભાગે પાકની પસંદગી અને પરિણામ નક્કી કરે છે.

કેન્દ્ર દુષ્કાળગ્રસ્ત વિસ્તારોનું ગ્રાઉન્ડ એસેસમેન્ટ હાથ ધરશે

મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટકમાં દુષ્કાળની સ્થિતિ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતા શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે મહારાષ્ટ્રનો લગભગ બે-તૃતીયાંશ ભાગ પ્રભાવિત થયો છે અને રાજ્યએ દુષ્કાળ જાહેર કર્યો છે, જ્યારે કર્ણાટક પણ દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિનો સામનો કરી રહ્યું છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્રીય ટીમ 3 ઓક્ટોબરે કર્ણાટકમાં ગ્રાઉન્ડ એસેસમેન્ટ હાથ ધરશે, જ્યારે એક કેન્દ્રીય ટીમ મહારાષ્ટ્ર પણ મોકલવામાં આવશે. શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ પોતે પોતાની ટીમ સાથે અસરગ્રસ્ત રાજ્યોની મુલાકાત લેશે અને આશ્વાસન આપ્યું હતું કે, પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ અને માર્ગદર્શન હેઠળ કેન્દ્ર સરકાર આ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં ખેડૂતોની સાથે મજબૂતીથી ઊભી છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું હતું કે મહારાષ્ટ્ર, કર્ણાટક, તેલંગાણા અને આંધ્રપ્રદેશને પાણીની ઉપલબ્ધતા અને જમીનના ભેજના આધારે પાક યોજનાઓની જરૂર પડશે. વરસાદ આધારિત અને સિંચાઈ ધરાવતા વિસ્તારો માટે અલગ-અલગ વ્યુહરચના તૈયાર કરવી જોઈએ. તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે વિલંબિત વાવણીથી અંકુરણ તેમજ ઉત્પાદકતા પર અસર પડી શકે છે, જેના કારણે સમયસર વાવણી અને અગાઉથી તૈયારી કરવી આવશ્યક બની જાય છે.

ગુણવત્તાયુક્ત બિયારણની સમયસર ઉપલબ્ધતા એ મુખ્ય પ્રાથમિકતા

બિયારણને રવિ તૈયારીઓમાં સૌથી નિર્ણાયક કડી ગણાવતા, શ્રી ચૌહાણે રાજ્યોને ચોક્કસ પ્રદેશો અને આબોહવાકીય પરિસ્થિતિઓ માટે કઈ જાતો સૌથી વધુ અનુકૂળ છે તે તરત જ નક્કી કરવા જણાવ્યું હતું. તેમણે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે કેટલાક રાજ્યો ન તો સમયસર બિયારણની માંગ મૂકે છે કે ન તો જરૂરી જથ્થો ઉપાડે છે, જેના પરિણામે વિતરણમાં વિલંબ થાય છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, કિંમતી બિયારણની જાતો વાવણીનો સમય વીતી ગયા પછી ખેડૂતો સુધી પહોંચે છે અને ત્યારબાદ સામાન્ય અનાજની સરખામણીએ ભાવે વેચાય છે. તેમણે બિયારણની માંગ, ખરીદી, ઉપાડ અને વિતરણને આવરી લેતા સંપૂર્ણ રોડમેપ માટે આહ્વાન કર્યું હતું. પરિષદમાં ICAR ના વરિષ્ઠ વૈજ્ઞાનિકો અને નિષ્ણાતોની ઉપસ્થિતિ સાથે, રાજ્યોએ વિવિધ પ્રદેશો અને પરિસ્થિતિઓ માટે સૌથી યોગ્ય જાતો સંયુક્ત રીતે ઓળખવી જોઈએ. તેમણે કૃષિ સંસ્થાઓ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી કઈ જાતોનો સ્વીકાર થયો છે અને કઈ જાતોનો નથી થયો તેનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે પણ આહ્વાન કર્યું હતું, ત્યારબાદ લક્ષિત ખેડૂત જાગૃતિ અને વિસ્તરણ પ્રયાસો હાથ ધરવા જણાવ્યું હતું. આ કવાયત, તેમણે કહ્યું, આ બે દિવસીય પરિષદ દરમિયાન વૈજ્ઞાનિક રીતે પૂર્ણ થવી જોઈએ.

ખાતરીપૂર્વકના બજારોના ટેકા સાથે કઠોળ અને તેલીબિયાં માટે પ્રોત્સાહન

શ્રી ચૌહાણે રાજ્યોને કઠોળ અને તેલીબિયાંને પ્રોત્સાહિત કરવા વિનંતી કરી હતી, ખાસ કરીને એવા વિસ્તારોમાં કે જે ડાંગરની ખેતી પછી પડતર રહે છે. આ પાકોને સરખામણીમાં ઓછા પાણીની જરૂર પડે છે અને કઠોળ તથા ખાદ્ય તેલોમાં આત્મનિર્ભરતા મેળવવાના રાષ્ટ્રીય ઉદ્દેશ્ય માટે કેન્દ્રીય છે. તેમણે દરેક રાજ્યને 29 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં તેની રવિ યોજનાને આખરી ઓપ આપવા જણાવ્યું હતું જેમાં કઠોળ હેઠળ લાવવાના વિસ્તાર અને ચણા, મસૂર અને સરસવ સહિત પ્રોત્સાહિત કરવાના પાકો દર્શાવવામાં આવે. આ સાથે તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ઉત્પાદન આયોજનની સાથે ખાતરીપૂર્વકના બજારની વ્યવસ્થા પણ હોવી જોઈએ. ખેડૂતોને વિશ્વાસ હોવો જોઈએ કે તેમની ઉપજ સમયસર ખરીદવામાં આવશે. તેમણે રાજ્યો દ્વારા તાત્કાલિક કારવાઈ કરવા આહ્વાન કરતા કહ્યું હતું કે, "જો એવા વિસ્તારો હોય કે જ્યાં ડાંગર પછી કંઈ વાવવામાં આવતું નથી, તો ખેડૂતોને કઠોળ વાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાની આ એક તક છે."

ખરીદીનું આયોજન અગાઉથી જ તૈયાર હોવું જોઈએ શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે ખરીદીની વ્યવસ્થાનું આયોજન ઉત્પાદનની સાથે જ થવું જોઈએ જેથી ખેડૂતોને બજારમાં વિશ્વાસ રહે. જો રાજ્ય સરકારો સમયસર ખરીદી હાથ ધરવા અસમર્થ હોય, તો કેન્દ્રીય નોડલ એજન્સીઓ NAFED અને NCCF ખેડૂતો પાસેથી સીધી ખરીદી હાથ ધરશે. જોકે, ખરીદીમાં વિલંબ ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે રાજ્યોએ મંડી-સંબંધિત જરૂરિયાતો અને અન્ય વ્યવસ્થાઓની સમયસર સુવિધા સહિત જરૂરી સહયોગ આપવો જ જોઈએ. તેમણે જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્રે પ્રાઇસ સપોર્ટ સ્કીમ (PSS) હેઠળ કઠોળ અને તેલીબિયાંની ખરીદી માટેના પ્રસ્તાવ મંજૂર કર્યા છે અને રાજ્યોને આ વ્યવસ્થાનો પૂરેપૂરો ઉપયોગ કરવા વિનંતી કરી છે. તેમણે એ પણ તરફ ધ્યાન દોર્યું હતું કે કેટલાક રાજ્યો ખરીદીના પ્રસ્તાવ સબમિટ કરે છે પરંતુ ત્યારબાદ ખરીદી હાથ ધરતા નથી. તેથી, રાજ્યોએ બિયારણની ઉપલબ્ધતા, વિતરણ, ઉત્પાદન અને બજારની વ્યવસ્થાઓને આવરી લેતો સંપૂર્ણ ખરીદી રોડમેપ તૈયાર કરવો જ જોઈએ. શ્રી ચૌહાણે એવો પણ સુઝાવ આપ્યો હતો કે રાજ્યો બિયારણ યોજનાઓ તૈયાર કરતી વખતે ખેડૂતો સાથે પરામર્શ કરે અને કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રોના નેટવર્કનો અસરકારક ઉપયોગ કરે.

ખાતરનો સંતુલિત ઉપયોગ અને 'ખેત બચાવો અભિયાન' નો વિસ્તાર શ્રી ચૌહાણે ખાતરના સંતુલિત ઉપયોગ પર વધુ ભાર મૂકવા માટે આહ્વાન કર્યું હતું, જેમાં નોંધ્યું હતું કે જો પાક માટે એક થેલી પૂરતી હોય, તો બે થેલી વાપરવાનું કોઈ કારણ નથી. અતિશય વપરાશથી ખેતીનો ખર્ચ વધે છે અને જમીનના સ્વાસ્થ્ય પર અસર પડી શકે છે. તેમણે રાજ્યોને ખરીફ સીઝન દરમિયાન શરૂ કરાયેલા 'ખેત બચાવો અભિયાન' ને રવિ સીઝનમાં પણ લંબાવવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે દક્ષિણના રાજ્યોના અનુભવનો ઉલ્લેખ કર્યો જ્યાં ઉત્પાદનને અસર કર્યા વિના ખાતરનો વપરાશ ઘટ્યો છે, અને આ અનુભવોને શેર કરવા અને પુનરાવર્તિત કરવા આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે રાજ્યોએ કૃષિ વૈજ્ઞાનિકોના સહયોગથી ખેડૂતોને સંતુલિત ખાતરનો વપરાશ અપનાવવા પ્રોત્સાહિત કરવા જોઈએ, તેમણે ઉમેર્યું કે કેન્દ્ર જ્યાં પણ જરૂર હોય ત્યાં વૈજ્ઞાનિક સહાય પૂરી પાડવા તૈયાર છે. શ્રી ચૌહાણે ખાતરની સમયસર ઉપલબ્ધતા અને વિતરણની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. જેમ બિયારણ વાવણી પહેલાં ખેડૂતો સુધી પહોંચવું જોઈએ, તેમ ખાતર પણ યોગ્ય સમયે ઉપલબ્ધ હોવું જોઈએ. તેમણે વિતરણને મજબૂત કરવા અને ખાતર સાચા ખેડૂતો સુધી પહોંચે તે સુનિશ્ચિત કરવા સાથે કાળાબજારી અને ડાયવર્ઝનને રોકવા માટે ફાર્મર આઈડી (Farmer ID) આધારિત પાયલોટ પહેલોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્ર હાલમાં ખાતર સબસિડી પર આશરે ₹2 લાખ કરોડ ખર્ચી રહ્યું છે, જ્યારે ખેડૂતોને સબસિડીવાળા ભાવે ખાતર મળવાનું ચાલુ છે, જેમાં યુરિયા ₹266 પ્રતિ થેલી અને ડીએપી (DAP) ₹1,350 પ્રતિ થેલી સમાવિષ્ટ છે. તેમણે કહ્યું કે આ સબસિડીવાળા ઇનપુટનો સંતુલિત ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવો એ પણ રાજ્યોની જવાબદારી છે. તેમણે ઉમેર્યું કે 'ખેત બચાવો અભિયાન' માત્ર અતિશય ખાતરનો વપરાશ ઘટાડવા વિશે નથી પરંતુ જમીનનું સ્વાસ્થ્ય, ઉપયોગી સૂક્ષ્મજીવો અને ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે ખેતીની જમીનની ઉત્પાદક ક્ષમતાનું રક્ષણ કરવા વિશે પણ છે.

પ્રાકૃતિક ખેતી: બ્રાન્ડિંગ, માર્કેટિંગ અને સર્ટિફિકેશન પર ધ્યાન શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે ખેડૂતો પ્રાકૃતિક ખેતી અપનાવવા માટે વધુને વધુ તૈયાર થઈ રહ્યા છે અને નોંધણી પણ આગળ વધી છે, પરંતુ રાજ્યોએ હવે પ્રાકૃતિક ખેતીના ઉત્પાદનોના બ્રાન્ડિંગ અને માર્કેટિંગ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ. આંધ્રપ્રદેશ, ગુજરાત અને હિમાચલ પ્રદેશનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ રાજ્યોએ પ્રાકૃતિક ખેતીના ઉત્પાદનો માટે બ્રાન્ડ્સ વિકસાવી છે અને તેમની બજાર ઓળખ સ્થાપિત કરી છે, જેનાથી તેમને વધુ સારા ભાવ મેળવવામાં મદદ મળી છે. રાજ્યોએ એ પણ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે સર્ટિફિકેશન (પ્રમાણપત્ર) ખેડૂતો માટે અડચણ ન બને અને પ્રાકૃતિક ઉત્પાદનોને યોગ્ય બજાર માન્યતા મળે.

કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ અને ફાર્મર આઈડીને વધુ વ્યાપક કવરેજની જરૂર છે શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે પીએમ-કિસાન (PM-KISAN) યોજના હેઠળ આશરે 9.54 કરોડ ખેડૂત પરિવારોને આવરી લેવામાં આવ્યા છે, પરંતુ કેટલાક વિસ્તારોમાં કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડનું કવરેજ અપર્યાપ્ત છે, ખાસ કરીને નાના અને સીમાંત ખેડૂતોમાં. તેમણે રાજ્યોને એવા વિસ્તારોની ઓળખ કરવા જણાવ્યું હતું જ્યાં KCC કવરેજ ઓછું છે અને બેંકિંગ સ્તરે લોન મંજૂર કરવામાં આવતી અડચણોની તપાસ કરવા જણાવ્યું હતું જેથી ખેડૂતો કૃષિ રોકાણ માટે સમયસર ધિરાણ મેળવી શકે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ઉદ્દેશ્ય ખેડૂતોને દેવા તરફ ધકેલવાનો નથી, પરંતુ ખેતી માટે સમયસર મૂડીની જરૂર હોય તેવા ખેડૂતોને સંસ્થાકીય ધિરાણ મળી રહે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. ફાર્મર આઈડી અને એગ્રીસ્ટેક (AgriStack) પર, શ્રી ચૌહાણે થયેલી પ્રગતિ માટે રાજ્યોને અભિનંદન આપ્યા હતા અને જમીનના પ્લોટ સંબંધિત કામગીરી સહિત બાકીના કામો ઝડપી ગતિએ પૂર્ણ કરવા આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે મજબૂત ડિજિટલ પાયો ખેડૂતોની સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં મદદ કરશે અને સરકારી યોજનાઓને વધુ કાર્યક્ષમ રીતે પહોંચાડવામાં સક્ષમ બનાવશે. તેમણે એ વાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો કે ગણોતિયા ખેડૂતો અને અલગ-અલગ સ્થળોએ ખેતી કરતા ખેડૂતો ફાર્મર આઈડી માળખામાંથી બહાર ન રહી જવા જોઈએ અને તેમને સિસ્ટમમાં લાવવા માટે સંકલિત પ્રયાસો કરવા આહ્વાન કર્યું હતું.

પાક, રોગ અને બજાર ભાવની સાપ્તાહિક દેખરેખ શ્રી ચૌહાણે દરેક રાજ્યમાં પાકની સ્થિતિ, વાવણીની પ્રગતિ, અંકુરણ, જંતુ અને રોગના ઉપદ્રવ અને બજાર ભાવની સાપ્તાહિક દેખરેખ માટે આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે જણાવ્યું હતું કે રિયલ-ટાઇમ માહિતી સત્તાવાળાઓને ઉભરતી સમસ્યાઓની ઓળખ કરવા અને વિલંબ વિના સુધારાત્મક કારવાઈ કરવા સક્ષમ બનાવશે. કૃષિ વિભાગ અને સંબંધિત એજન્સીઓએ જમીન પરની પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખવી જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે મંત્રાલય રાષ્ટ્રીય સ્તરે પાકની સ્થિતિ, બજારના દરો અને રોગના ઉપદ્રવને આવરી લેતી સાપ્તાહિક સમીક્ષાઓ પણ યોજે છે, જેથી જ્યાં પણ જરૂર હોય ત્યાં સમયસર હસ્તક્ષેપ કરી શકાય.

આ પ્રસંગે કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગના સચિવ શ્રી અતિશ ચંદ્રાએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે બદલાતી હવામાન તરાહો, અસમાન વરસાદ અને વરસાદ આધારિત વિસ્તારોમાં ભેજ સંબંધિત પડકારો વચ્ચે કૃષિ વૈવિધ્યકરણ, ટકાઉ ખેતી અને સંશોધન આધારિત કૃષિ પદ્ધતિઓને પ્રોત્સાહન આપવું આવશ્યક છે.

તેમણે ખેડૂતોની આવક વધારવા અને 'પર ડ્રોપ મોર ક્રોપ', જમીન સ્વાસ્થ્ય વ્યવસ્થાપન, આધુનિક કૃષિ માળખાગત સુવિધાઓ, મજબૂત બજાર પ્રણાલી અને ડિજિટલ કૃષિ ઉકેલો જેવી પહેલો દ્વારા આત્મનિર્ભર કૃષિના લક્ષ્યને સાકાર કરવા માટે કોંક્રિટ પગલાં લેવાની જરૂરિયાત પર વધુ ભાર મૂક્યો હતો, જેથી છેવાડાના માનવી સુધી પહોંચ સુનિશ્ચિત કરી શકાય.

DARE ના સચિવ અને ICAR ના ડાયરેક્ટર જનરલ ડૉ. માંગી લાલ જાટે તેમના સંબોધનમાં આત્મનિર્ભરતા, પાક વૈવિધ્યકરણ, ક્લાઇમેટ-રેઝિલિયન્ટ અને ટકાઉ કૃષિ, ડિજિટલ કૃષિ અને જોખમ ઘટાડાને આગામી રવિ અભિયાન માટેની મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા. તેમણે ડાંગર પછીના પડતર વિસ્તારોમાં લક્ષિત વ્યુહરચનાઓ દ્વારા પાક વૈવિધ્યકરણ પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને તેલીબિયાં અને કઠોળના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહિત કરવા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ માટે પાક અને યોગ્ય જાતની પસંદગીથી લઈને ગુણવત્તાયુક્ત બિયારણ, યાંત્રિકીકરણ, જૈવિક ઉકેલો અને બિયારણ સારવાર સુધીની દરેક બાબતોને આવરી લેતા વ્યાપક તકનીકી પેકેજનો વિકાસ કરવો પડશે.

ડૉ. જાટે માહિતી આપી હતી કે આગામી સીઝન દરમિયાન, છ રાજ્યોના 316 જિલ્લાઓમાં 10,000 એકરમાં ગ્રીન એમોનિયાના મોટા પાયે પ્રદર્શનનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.

રવિ એક્શન પ્લાનને આકાર આપવા માટે બે દિવસીય પરિષદ બે દિવસીય રાષ્ટ્રીય કૃષિ પરિષદ કેન્દ્ર અને રાજ્યોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, ICAR ના વૈજ્ઞાનિકો અને કૃષિ મંત્રાલયની ટીમોને એકસાથે લાવે છે. પ્રથમ દિવસે આત્મનિર્ભરતા અને વૈવિધ્યકરણ; ટકાઉપણું અને ક્લાઇમેટ-રેઝિલિયન્ટ કૃષિ; અને ડિજિટલ કૃષિ, માળખાકીય સુવિધાઓ, ધિરાણ અને જોખમ વ્યવસ્થાપનને આવરી લેતી થીમ આધારિત જૂથ ચર્ચાઓના ત્રણ રાઉન્ડ યોજાશે. 29 સપ્ટેમ્બરે શ્રી ચૌહાણ રાજ્યોના કૃષિ મંત્રીઓ સાથે વિગતવાર ચર્ચા કરશે. વિચાર-વિમર્શમાં રવિ સીઝન માટે હવામાન આઉટલુક, ખાતરની ઉપલબ્ધતા, ડિજિટલ એગ્રીકલ્ચર મિશન, ફાર્મર રજિસ્ટ્રી, કઠોળ અને ખાદ્ય તેલો પરના મિશનો, પીએમ ધન-ધાન્ય કૃષિ યોજના, માર્કેટિંગ સુધારા અને ATMA તથા KVKs દ્વારા આયોજન સહિતના અન્ય મુદ્દાઓ આવરી લેવામાં આવશે. સમાપન સત્ર ચર્ચાઓના પરિણામોને એકીકૃત કરશે અને રવિ ઉત્પાદન વધારવા, ખેડૂતોને સશક્ત બનાવવા અને આત્મનિર્ભર તથા વિકસિત ભારતના વિઝનને આગળ ધપાવવા માટે એક મજબૂત એક્શન પ્લાન તૈયાર કરશે. રાજ્યોના કૃષિ મંત્રીઓને પણ કૃષિ વિકાસ અને રવિ સજ્જતા અંગે તેમના અનુભવો, પ્રાથમિકતાઓ અને સૂચનો શેર કરવાની તક મળશે. રાજ્યોના ઇનપુટ્સ અને થીમ આધારિત ચર્ચાઓના પરિણામો રવિ અભિયાન 2026 માટે સંકલિત અને પરિણામલક્ષી વ્યુહરચનામાં યોગદાન આપે તેવી અપેક્ષા છે.

SM/NP/JD