નેશનલ બાયોડાયવર્સિટી ઓથોરિટી (NBA) એ જૈવિક સંસાધનોના સંરક્ષણ, જૈવિક સંસાધનોના ટકાઉ ઉપયોગ અને સ્થાનિક સમુદાયોની આજીવિકાને મજબૂત બનાવવા માટે 27 રાજ્યો અને 3 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો વચ્ચે ₹2.02 કરોડ વહેંચ્યા છે, જે જૈવિક સંસાધનોના ઉપયોગ માટે બિયારણ ક્ષેત્રની કંપનીઓ પાસેથી પ્રાપ્ત થયેલા એક્સેસ એન્ડ બેનિફિટ-શેરિંગ (ABS) યોગદાનના તેમના સંબંધિત હિસ્સાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

ડાંગર, રીંગણ, ફ્લાવર, કાંકરી, મરચાં, દૂધી, કારેલાં, ટામેટાં અને ભીંડા સહિતના કૃષિ જૈવિક સંસાધનોના ઉપયોગમાંથી પ્રાપ્ત થતા ABS યોગદાન વિવિધ જાતો અને હાઇબ્રિડને આવરી લે છે. આ યોગદાન ઈસ્ટ વેસ્ટ સીડ્સ ઈન્ડિયા પ્રાઈવેટ લિમિટેડ, સિન્જેન્ટા ઈન્ડિયા લિમિટેડ, દેવજેન સીડ્સ એન્ડ ક્રોપ ટેકનોલોજી પ્રાઈવેટ લિમિટેડ, લિમાગ્રેન ઈન્ડિયા પ્રાઈવેટ લિમિટેડ, બાયર સાયન્સ એન્ડ ઈનોવેશન પ્રાઈવેટ લિમિટેડ, નનહેમ્સ ઈન્ડિયા પ્રાઈવેટ લિમિટેડ અને એન્ઝા ઝાડેન ઈન્ડિયા પ્રાઈવેટ લિમિટેડ તરફથી પ્રાપ્ત થયા હતા.

જ્યાં જૈવિક સંસાધનો બજારો અથવા વેપારીઓ દ્વારા મેળવવામાં આવ્યા હતા, અને વ્યક્તિગત લાભના દાવેદારોની ઓળખ થઈ શકી ન હતી, ત્યાં NBA એ નિષ્ણાત સમિતિ દ્વારા ભલામણ કરાયેલ અને ઓથોરિટી દ્વારા મંજૂર કરાયેલ વિતરણ પદ્ધતિઓ લાગુ કરી હતી. તદનુસાર, કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલય દ્વારા પ્રકાશિત કૃષિ આંકડાઓમાં પ્રતિબિંબિત થયા મુજબ, સંબંધિત જૈવિક સંસાધનોના વાવેતર વિસ્તારના આધારે સંબંધિત રાજ્ય જૈવવિવિધતા બોર્ડ્સ (SBBs) અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ જૈવવિવિધતા પરિષદો (UTBCs) વચ્ચે લાભાર્થી હિસ્સાની વહેંચણી કરવામાં આવી હતી. 27 SBBs અને 3 UTBCs ને વહેંચવામાં આવેલી કુલ ₹2.02 કરોડની ABS રકમમાંથી, ટોચના 10 રાજ્યોનો હિસ્સો કુલ ABS રકમના ₹1.43 કરોડ હતો.

આ રિલીઝ સાથે, NBA દ્વારા સંચયી ABS વિતરણ ₹202.00 કરોડ સુધી પહોંચી ગયું છે, જે જૈવિક સંસાધનોના ઉપયોગથી થતા લાભોની ન્યાયી વહેંચણી અને સંરક્ષણ તેમજ સમુદાયના કલ્યાણમાં આવા લાભોના પુનઃરોકાણ પ્રત્યે ભારતની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે.

ABS મિકેનિઝમ નાણાકીય સંસાધનો એકત્ર કરવા અને તેમને જૈવવિવિધતા સંરક્ષણ, ટકાઉ ઉપયોગ અને સ્થાનિક વિકાસ તરફ વાળવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ માર્ગ પૂરો પાડે છે. રાજ્ય જૈવવિવિધતા બોર્ડ્સ અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ જૈવવિવિધતા પરિષદોને કરવામાં આવતું વિતરણ વિવિધ પહેલોને ટેકો આપે છે, જેમાં બાયોડાયવર્સિટી મેનેજમેન્ટ કમિટીઓને મજબૂત કરવી, પીપલ્સ બાયોડાયવર્સિટી રજિસ્ટર્સ અપડેટ કરવા, પરંપરાગત પાકની જાતો અને ઔષધીય વનસ્પતિઓનું સંરક્ષણ કરવું, રહેઠાણોનું પુનઃસ્થાપન કરવું અને ગ્રાસરૂટ સ્તરે જૈવિક સંસાધનોના ટકાઉ સંચાલનને પ્રોત્સાહન આપવાનો સમાવેશ થાય છે. આ પગલાં સંસ્થાકીય ક્ષમતાઓને વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે અને જૈવવિવિધતા ગવર્નન્સમાં ખેડૂતો, સ્થાનિક સમુદાયો અને અન્ય હિતધારકોની ભાગીદારી વધારી શકે છે.

ABS-ફંડેડ પ્રવૃત્તિઓ સંબંધિત સરકારી યોજનાઓ અને કાર્યક્રમોને પૂરક બનાવી શકે છે, ખાસ કરીને તે જે આદિવાસી કલ્યાણ, ટકાઉ આજીવિકા અને કુદરતી-સંસાધન-આધારિત સાહસોને પ્રોત્સાહન આપે છે, જેમ કે પ્રધાનમંત્રી જનજાતિ આદિવાસી ન્યાય મિશન (PM-JANMAN), પ્રધાનમંત્રી જનજાતિય વિકાસ મિશન અને પ્રધાનમંત્રી વન ધન યોજના. આવું સંકલન (convergence) પ્રવર્તમાન સંસ્થાકીય મિકેનિઝમ્સનો લાભ લેતી વખતે સમુદાય-સંચાલિત સંરક્ષણ, જૈવિક સંસાધનોના ટકાઉ ઉપયોગ અને આજીવિકાની તકોને મજબૂત બનાવી શકે છે.

ભારતનું એક્સેસ એન્ડ બેનિફિટ-શેરિંગ ફ્રેમવર્ક જૈવિક વિવિધતા અધિનિયમ, 2002 અને નેશનલ બાયોડાયવર્સિટી સ્ટ્રેટેજી એન્ડ એક્શન પ્લાન (NBSAP) 2024–2030 ના અમલીકરણમાં યોગદાન આપે છે. તે જનીન સંસાધનો અને સંબંધિત પરંપરાગત જ્ઞાનના ઉપયોગથી થતા લાભોની ન્યાયી અને સમાન વહેંચણી પર કુનમિંગ-મોન્ટ્રીયલ ગ્લોબલ બાયોડાયવર્સિટી ફ્રેમવર્કના ટાર્ગેટ 13, તેમજ રિસોર્સ મોબિલાઇઝેશન પરના ટાર્ગેટ 19 ને ટેકો આપે છે. આ ફ્રેમવર્ક જૈવવિવિધતા સંરક્ષણ, ટકાઉ સંસાધન ઉપયોગ, આજીવિકા સમર્થન અને સંસ્થાકીય સહયોગ દ્વારા સંબંધિત સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ ગોલ્સ (SDGs), જેમાં SDG 2 (શૂન્ય ભૂખમરો), SDG 8 (યોગ્ય કામ અને આર્થિક વૃદ્ધિ), SDG 12 (જવાબદાર વપરાશ અને ઉત્પાદન), SDG 15 (જમીન પરનું જીવન) અને SDG 17 (ધ્યેયો માટે ભાગીદારી) નો સમાવેશ થાય છે તેમાં પણ યોગદાન આપે છે.

યેરેવન, આર્મેનિયા ખાતે 19 ઓક્ટોબર 2026 થી શરૂ થઈ રહેલી જૈવિક વિવિધતા પરના કન્વેન્શન (COP 17) ના પક્ષકારોની સત્તરમી બેઠકમાં ભાગ લેવા માટે ભારત તૈયાર થઈ રહ્યું છે ત્યારે, તેનું ABS ફ્રેમવર્ક જૈવવિવિધતા સંરક્ષણ, જૈવિક સંસાધનોના ટકાઉ ઉપયોગ અને તેમના ઉપયોગથી થતા લાભોની ન્યાયી અને સમાન વહેંચણી પ્રત્યે દેશની સતત પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે.

SM/JY/JD