केंद्र सरकारच्या वस्त्रोद्योग मंत्रालयाच्या अखत्यारीतील सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम, भारतीय कापूस महामंडळ अर्थात सीसीआयतर्फे 6 ऑक्टोबर 2026 रोजी तेलंगणात हैदराबाद येथे ‘रिफॉर्म उत्सव 2026’ अंतर्गत विशेष कार्यक्रम आयोजित करण्यात येणार आहे. वस्त्रोद्योग मंत्रालयाच्या समन्वयाने सीसीआयने कापूस खरेदीची व्यवस्था शेतकऱ्यांसाठी अधिक सोपी, पारदर्शक, तंत्रज्ञानावर आधारित आणि कार्यक्षम करण्यासाठी विविध सुधारणा केल्या आहेत. या सुधारणांची माहिती या कार्यक्रमात देण्यात येणार आहे.

या कार्यक्रमात केंद्र आणि तेलंगण सरकारचे वरिष्ठ अधिकारी, धोरणकर्ते, शेतकरी, उद्योग संघटनांचे प्रतिनिधी तसेच कापूस आणि वस्त्रोद्योग क्षेत्रातील इतर संबंधित घटक सहभागी होणार आहेत. या सुधारणांचे प्रत्यक्ष पातळीवर झालेले परिणाम मांडण्यासाठी या कार्यक्रमात व्यासपीठ उपलब्ध होणार आहे. तसेच, कापूस मूल्यसाखळीतील प्रमुख घटकांना आपले अनुभव एकमेकांसोबत मांडता येणार आहेत. तसेच, कापूस क्षेत्रातील विविध घटकांना आपले अनुभव एकमेकांसोबत मांडता येणार आहेत.

गेल्या काही वर्षांत सीसीआयने कापूस खरेदी, शेतकरी नोंदणी, डिजिटल पद्धतीने वेळ ठरवणे, थेट पैसे देणे, कापसाची गुणवत्ता तपासणे, कापसाच्या व्यवहारांचा मागोवा घेणे आणि कापसाची विक्री यासह विविध कामांमध्ये अनेक सुधारणा केल्या आहेत. यासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला आहे. संबंधित घटकांचाही या कामात सहभाग वाढवण्यात आला आहे. या सुधारणांमुळे व्यवसाय करणे सोपे होईल. कामकाजात पारदर्शकता आणि जबाबदारी वाढेल. तसेच, कापूस उत्पादक शेतकऱ्यांना सेवा अधिक चांगल्या आणि कार्यक्षम पद्धतीने मिळतील, हा या सुधारणांचा उद्देश आहे.

या कार्यक्रमात सीसीआयने केलेल्या प्रमुख सुधारणा आणि उपक्रमांची माहिती दिली जाणार आहे. त्यानंतर या सुधारणांची अंमलबजावणी आणि त्याचा परिणाम दाखवणारी एक लघुचित्रफीतही दाखवली जाणार आहे. डिजिटल तंत्रज्ञान आणि कामकाजाच्या पद्धतींमध्ये केलेले बदल, पारंपरिक व्यवस्था कशा बदलत आहेत, हे या कार्यक्रमातून दाखवण्यात येणार आहे. तसेच, शेतकरी, सीसीआय, जिनर्स आणि वस्त्रोद्योग यांच्यातील समन्वय अधिक सोपा आणि सुरळीत कसा होत आहे, हेही दाखवले जाईल.

या कार्यक्रमात, कापूस उत्पादक शेतकरी आणि उद्योग क्षेत्रातील भागधारक आपले अनुभव सामाईक करणार असून, या सुधारणांमध्ये सहभागी असलेल्या आणि त्याचा लाभ घेणाऱ्या व्यक्तींचे अनुभव थेट ऐकण्याची संधी मिळणार आहे. कापसाच्या गुणवत्तेत सुधारणा, उच्च घनता लागवड पद्धती (एचडीपीएस), कस्तुरी कॉटन भारत, कापूस खरेदीचे डिजिटायझेशन आणि कापूस मूल्यसाखळी मजबूत करण्यासाठी करण्यात येणाऱ्या इतर उपाययोजनांशी संबंधित महत्त्वाच्या उपक्रमांवर या चर्चेत भर देण्यात येणार आहे.

कापूस किसान डिजिटल मंच हा या कार्यक्रमात सादर करण्यात येणाऱ्या प्रमुख उपक्रमांपैकी एक असेल. या मंचाने शेतकरी नोंदणी, स्लॉट बुकिंग, खरेदीसंबंधी संवाद आणि आधार-सक्षम देयकांसह कापूस खरेदीच्या विविध टप्प्यांना डिजिटल प्रक्रियेद्वारे एकत्र आणले आहे. पारदर्शकता वाढवणे, प्रक्रियात्मक गुंतागुंत कमी करणे आणि खरेदी प्रक्रियेबाबत शेतकऱ्यांना अधिक स्पष्ट माहिती उपलब्ध करून देणे, या उद्देशाने हे उपक्रम राबवण्यात येत आहेत.

भारतीय कापसाची गुणवत्ता आणि विक्रीचा मागोवा घेण्याची क्षमता सुधारण्यासाठी सीसीआयकडून करण्यात येणाऱ्या प्रयत्नांवरही या कार्यक्रमात प्रकाश टाकण्यात येणार आहे. यामध्ये कापसातील दूषित घटकांचे नियंत्रण, डिजिटल ट्रेसेबिलिटी आणि कस्तुरी कॉटन भारत उपक्रमांतर्गत उच्च दर्जाच्या कापसाला प्रोत्साहन देण्याच्या उपक्रमांचा समावेश आहे. या उपाययोजनांमुळे भारतीय कापसाची ओळख, गुणवत्ता आणि बाजारपेठेतील स्थान अधिक मजबूत होऊन देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत त्याचा स्वीकार वाढण्यास मदत होणार आहे.

उच्च घनता लागवड पद्धती (एचडीपीएस) आणि संबंधित कृषी संस्थांच्या सहकार्याने प्रोत्साहन दिल्या जाणाऱ्या उत्पादकता-केंद्रित इतर उपाययोजनांकडेही या कार्यक्रमातून लक्ष वेधण्यात येणार आहे. भारतीय कापूस क्षेत्रातील उत्पादकतेमधील तफावत दूर करणे, शेतपातळीवरील उत्पन्न वाढवणे आणि भारतीय कापूस क्षेत्राची एकूण स्पर्धात्मकता मजबूत करणे, या उद्देशाने हे उपक्रम राबवण्यात येत आहेत.

भारत सरकारच्या वस्त्रोद्योग मंत्रालयाच्या केंद्रीय रेशीम मंडळाकडून (सीएसबी) डिजिटल सेवा वितरण, अभियानाच्या स्वरूपात तंत्रज्ञान हस्तांतरण आणि नाविन्यपूर्ण जनसंपर्काच्या माध्यमातून परिवर्तनकारी सुधारणा राबवण्यात येत आहेत. यामुळे भारतीय रेशीम उद्योग अधिक सुलभ, कार्यक्षम आणि भागधारक-केंद्रित होत आहे.

वस्त्रोद्योग मंत्रालयाच्या संस्थांद्वारे आणि विविध संस्थात्मक यंत्रणांद्वारे करण्यात आलेल्या परिवर्तनकारी सुधारणांचे सादरीकरण तसेच नागरिक, शेतकरी, उद्योग क्षेत्र आणि व्यापक वस्त्रोद्योग परिसंस्थेवर त्यांचा झालेला परिणाम अधोरेखित करण्यासाठी रिफॉर्म उत्सव 2026 हा वस्त्रोद्योग मंत्रालयाच्या उपक्रमाचा एक भाग आहे.

***

राधिका अघोर/राज दळेकर/गजेंद्र देवडा/परशुराम कोर

सोशल मिडियावर आम्हाला फॉलो करा: @PIBMumbai    /PIBMumbai    /pibmumbai  pibmumbai[at]gmail[dot]com