કેન્દ્રીય કાપડ મંત્રાલય, ભારત સરકાર તેના જાહેર ક્ષેત્રના ઉપક્રમ કોટન કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (CCI) દ્વારા 'રિફોર્મ ઉત્સવ 2026' ના ભાગરૂપે 6 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ હૈદરાબાદ, તેલંગાણા ખાતે એક ખાસ પ્રદર્શન કાર્યક્રમનું આયોજન કરશે. આ કાર્યક્રમ કપાસ ખરીદી ઇકોસિસ્ટમને વધુ ખેડૂત-કેન્દ્રી, પારદર્શક, ટેકનોલોજી આધારિત અને કાર્યક્ષમ બનાવવા માટે કાપડ મંત્રાલયના સમન્વયથી CCI દ્વારા કરવામાં આવેલા પરિવર્તનકારી સુધારાઓને પ્રદર્શિત કરશે. આ કાર્યક્રમમાં સરકારના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, તેલંગાણા સરકારના પ્રતિનિધિઓ, નીતિ નિર્માતાઓ, ખેડૂતો, ઉદ્યોગ મંડળો અને કપાસ તેમજ કાપડ ક્ષેત્રના અન્ય હિતધારકો એકઠા થશે. તે જમીની સ્તર પર સુધારાની અસરને રેખાંકિત કરવા અને કપાસ મૂલ્ય શૃંખલાના મુખ્ય હિતધારકો વચ્ચે અનુભવોની આપ-લે માટે એક મંચ પૂરો પાડશે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, CCI એ કપાસની ખરીદી, ખેડૂત નોંધણી, ડિજિટલ સ્લોટ બુકિંગ, સીધી ચુકવણી, ગુણવત્તા મૂલ્યાંકન, ટ્રેસેબિલિટી, કપાસનું વેચાણ અને હિતધારકોના જોડાણને આવરી લેતા ટેકનોલોજી-સક્ષમ અને સંસ્થાકીય સુધારાઓની એક શૃંખલા હાથ ધરી છે. આ હસ્તક્ષેપોનો ઉદ્દેશ્ય સરળતાથી વ્યાપાર કરવાની પ્રક્રિયા (ઈઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ) માં સુધારો કરવાનો, પારદર્શિતા અને જવાબદેહી વધારવાનો તેમજ કપાસના ખેડૂતોને સેવાઓની વધુ કાર્યક્ષમ ડિલિવરી સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. આ કાર્યક્રમનું મુખ્ય આકર્ષણ CCI ના મુખ્ય સુધારાઓ અને પહેલો અંગેનું એક પ્રેઝન્ટેશન હશે, ત્યારબાદ તેના અમલીકરણ અને અસરને દર્શાવતી એક ટૂંકી ફિલ્મનું પ્રદર્શન કરવામાં આવશે. આ પ્રદર્શન દર્શાવશે કે કેવી રીતે ડિજિટલ ટેકનોલોજી અને પ્રોસેસ રી-એન્જિનિયરિંગ પરંપરાગત પ્રણાલીઓને બદલી રહ્યા છે અને ખેડૂતો, CCI, જીનર્સ અને કાપડ ઉદ્યોગ વચ્ચે વધુ સીમલેસ ઈન્ટરફેસ બનાવી રહ્યા છે. આ કાર્યક્રમમાં કપાસના ખેડૂતો અને ઉદ્યોગના હિતધારકો દ્વારા અનુભવો શેર કરવાનો પણ સમાવેશ થશે, જે સુધારાઓમાં ભાગ લઈ રહેલા અને તેનાથી લાભ મેળવનારાઓ પાસે સીધા સંવાદની તક પૂરી પાડશે. ચર્ચામાં કપાસની ગુણવત્તા સુધારણા, હાઇ-ડેન્સિટી પ્લાન્ટિંગ સિસ્ટમ (HDPS), કસ્તૂરી કોટન ભારત, કપાસ ખરીદીનું ડિજિટલાઇઝેશન અને કપાસ મૂલ્ય શૃંખલાને મજબૂત કરવાના અન્ય ઉપાયો સંબંધિત મહત્વપૂર્ણ પહેલોને આવરી લેવામાં આવશે. પ્રદર્શિત કરવામાં આવનાર મુખ્ય પહેલોમાં 'કપાસ કિસાન' ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ સામેલ હશે. આ પ્લેટફોર્મ ડિજિટલ પ્રક્રિયાઓ દ્વારા કપાસ ખરીદીના વિવિધ તબક્કાઓને એકસાથે લાવ્યું છે, જેમાં ખેડૂત નોંધણી, સ્લોટ બુકિંગ, ખરીદી સંબંધિત સંચાર અને આધાર-સક્ષમ (Aadhaar-enabled) ચુકવણીઓનો સમાવેશ થાય છે. આવી પહેલોનો ઉદ્દેશ્ય પારદર્શિતા વધારવાનો, પ્રક્રિયાગત જટિલતાઓને ઘટાડવાનો અને ખેડૂતોને ખરીદી પ્રક્રિયા પર વધુ સ્પષ્ટતા પૂરી પાડવાનો છે. આ કાર્યક્રમ ભારતીય કપાસની ગુણવત્તા સુધારણા અને ટ્રેસેબિલિટી માટે CCI ના પ્રયાસોને પણ પ્રકાશિત કરશે, જેમાં દૂષણ નિયંત્રણ (contamination control), ડિજિટલ ટ્રેસેબિલિટી અને કસ્તૂરી કોટન ભારત પહેલ હેઠળ પ્રીમિયમ-ગુણવત્તા વાળા કપાસ પ્રોત્સાહનની પહેલો સામેલ છે. આ પગલાં ભારતીય કપાસની ઓળખ, ગુણવત્તા અને માર્કેટ પોઝિશનિંગ વધારવાનો તથા દેશી અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં તેની સ્વીકાર્યતા મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ પ્રદર્શન સંબંધિત કૃષિ સંસ્થાઓના સહયોગથી પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવી રહેલી હાઇ-ડેન્સિટી પ્લાન્ટિંગ સિસ્ટમ (HDPS) અને અન્ય ઉત્પાદકતા-લક્ષી હસ્તક્ષેપો તરફ વધુ ધ્યાન દોરશે. આ પહેલો ભારતીય કપાસમાં ઉત્પાદકતાના તફાવતને દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરે છે અને ખેતર-સ્તરના વળતરમાં સુધારો કરવા તેમજ ભારતીય કપાસ ક્ષેત્રની એકંદર સ્પર્ધાત્મકતામાં સુધારો કરવામાં યોગદાન આપે છે. કેન્દ્રીય સિલ્ક બોર્ડ (CSB), કાપડ મંત્રાલય, ભારત સરકાર, ડિજિટલ સેવા વિતરણ, મિશન-મોડ ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અને નવીન આઉટરીચ દ્વારા પરિવર્તનકારી સુધારાઓ લાવી રહ્યું છે, જેથી ભારતીય રેશમ ઉત્પાદન (સેરીકલચર) વધુ સુલભ, કાર્યક્ષમ અને હિતધારક-કેન્દ્રી બન્યું છે.

1. સિલ્ક માર્ક સેવાઓનું ડિજિટલાઇઝેશન – ઈઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ: સિલ્ક માર્ક ઓર્ગેનાઇઝેશન ઓફ ઇન્ડિયા (SMOI), 2004 થી સિલ્ક માર્ક સ્કીમનો અમલ કરી રહ્યું છે, જે સિલ્ક માર્ક દ્વારા શુદ્ધ રેશમની પ્રામાણિકતાની ખાતરી આપે છે. 2022-23 થી, SMOI એ નોંધણી, નવીકરણ, દસ્તાવેજ પ્રક્રિયા, પ્રી-ઇન્સ્પેક્શન, ચુકવણીઓ, લેબલ ઇન્ડેન્ટિંગ અને ઇશ્યુઅન્સ, રેકોર્ડ મેનેજમેન્ટ અને ફરિયાદ નિવારણનું ઉત્તરોત્તર ડિજિટલાઇઝેશન કર્યું છે. આ સિસ્ટમ હવે 7,000 થી વધુ અધિકૃત વપરાશકર્તાઓને સેવા આપે છે, જેમાં વાર્ષિક 500 થી વધુ નવી નોંધણીઓ થાય છે. નિર્ધારિત જરૂરિયાતો પૂર્ણ થવાને આધીન સામાન્ય રીતે 1-2 કામકાજના દિવસોમાં અરજીઓ પર પ્રક્રિયા કરી શકાય છે. આ સુધારાથી કાગળકામ અને ભૌતિક મુલાકાતોમાં ઘટાડો થયો છે જ્યારે પારદર્શિતા, ટ્રેસેબિલિટી અને વહીવટી કાર્યક્ષમતામાં વધારો થયો છે, ખાસ કરીને MSMEs અને રેશમ ક્ષેત્રના હિતધારકોને તેનો લાભ મળ્યો છે.
2. મેરા રેશમ મેરા અભિમાન – એક મેગા સેરીકલ્ચર ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અભિયાન: કેન્દ્રીય સિલ્ક બોર્ડ (CSB) એ 2025 દરમિયાન 100-દિવસના મેગા સેરીકલ્ચર ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અભિયાન તરીકે 'મેરા રેશમ મેરા અભિમાન' (MRMA) લોન્ચ કર્યું હતું, જે 26 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના 129 જિલ્લાઓમાં સીધા ખેડૂત જોડાણ, પ્રદર્શનો, તાલીમ અને ક્ષેત્ર-સ્તરના હસ્તક્ષેપો દ્વારા સાબિત થયેલી ટેકનોલોજીને "લેબથી લેન્ડ" સુધી લઈ ગયું હતું. MRMA 1.0 એ 1,400 થી વધુ કાર્યક્રમો દ્વારા 75,000 ખેડૂતો સુધી પહોંચ બનાવી હતી. MRMA 1.0 ની સિદ્ધિઓ અને શિક્ષણ પર નિર્માણ કરીને, MRMA 2.0 ને એક વિકસિત, સંરચિત અને અસર-લક્ષી અભિયાન તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું હતું, જે ભારતના કાચા રેશમ ઉત્પાદનમાં 95% થી વધુ યોગદાન આપતા 218 મુખ્ય સેરીકલ્ચર જિલ્લાઓને આવરી લે છે. તે બેઝલાઇન સર્વેક્ષણો, હિતધારકોની સલાહ, ડિસ્ટ્રિક્ટ સેરીકલ્ચર ડેવલપમેન્ટ પ્લાન્સ, ટાર્ગેટ-ઓરિએન્ટેડ અને જરૂરિયાત-આધારિત એક્શન પ્લાન્સ અને ડાયનેમિક ઇન્ટરેક્ટિવ MRMA વેબ પોર્ટલને સાંકળે છે. 1,700 થી વધુ કાર્યક્રમો યોજવામાં આવ્યા છે, જે સીધા 73,000 થી વધુ ખેડૂતો અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ દ્વારા આશરે એક લાખ હિતધારકો સુધી પહોંચ્યા છે.
3. સેરી-ટૂરિઝમ – ફાર્મથી ફાઇબર સુધીનો એક અનુભવ: CSB એ સેરીકલ્ચર, પ્રવાસન, શિક્ષણ અને સ્થાનિક આર્થિક વિકાસને સાંકળવા માટે સેરી-ટૂરિઝમની વિભાવના તૈયાર કરી છે, જે મ્યુઝિયમ, લાઈવ પ્રદર્શનો, હોસ્ટ-પ્લાન્ટ અને મોથ પાર્ક, ટેકનોલોજી ડિસ્પ્લે અને પ્રોડક્ટ આઉટલેટ્સ દ્વારા "સોઇલ-ટુ-સિલ્ક" ની સંપૂર્ણ સફર દર્શાવે છે. CSB-P4 બેઝિક સીડ ફાર્મ, માનસબલ, જમ્મુ અને કાશ્મીર, અને CSB-એરી બેઝિક સીડ ફાર્મ, ટોપાટોલી, આસામને સેરી-ટૂરિઝમ હબ તરીકે વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે, જે રેશમની વિવિધતા, જર્મપ્લાઝમ સંરક્ષણ, રેશમના કીડા ઉછેર, કોકુન ઉત્પાદન, રીલિંગ, વણાટ, રંગકામ અને સિલ્ક માર્ક જાગૃતિ દર્શાવે છે. એક નવો આદર્શ (નવો પેરાડાઇમ) એકસાથે મળીને, આ સુધારાઓ એક આધુનિક, ટેકનોલોજી-સક્ષમ અને હિતધારક-કેન્દ્રી સેરીકલ્ચર ઇકોસિસ્ટમ બનાવી રહ્યા છે—જ્યાં સેવાઓ ડિજિટલ છે, ટેકનોલોજી છેવાડા સુધી પહોંચે છે, અને ભારતનો રેશમ વારસો એક અનુભવાત્મક અસ્કયામત બને છે, જે ખેડૂતો, MSMEs, કારીગરો, ઉદ્યોગસાહસિકો અને સ્થાનિક સમુદાયો માટે નવી તકો ઊભી કરે છે. રિફોર્મ ઉત્સવ 2026 માં પ્રદર્શિત થઈ રહેલા સુધારાઓ એક મજબૂત અને વધુ સંકલિત ટેક્સટાઇલ મૂલ્ય શૃંખલા બનાવવાના સરકારના વિશાળ વિઝનને પ્રતિબિંબિત કરે છે — ફાર્મથી ફાઇબર, ફાઇબરથી ફેક્ટરી, ફેક્ટરીથી ફેશન અને ફેશનથી ફોરેન. હૈદરાબાદનો કાર્યક્રમ નીતિ અને સંસ્થાકીય હસ્તક્ષેપોથી લઈને ક્ષેત્ર-સ્તરના પરિણામો સુધીની સુધારા યાત્રાને લઈ જવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ મંચ પૂરો પાડશે, સાથે જ ખેડૂતો, ઉદ્યોગ, સરકારી એજન્સીઓ અને જ્ઞાન સંસ્થાઓ વચ્ચે વધુ ભાગીદારી અને સહયોગને પ્રોત્સાહિત કરશે. આ સુધારાઓ દ્વારા, CCI ભારતના કપાસ અર્થતંત્રના એક મુખ્ય સંસ્થાકીય સ્તંભ તરીકે પોતાની ભૂમિકાને મજબૂત કરવાનું ચાલુ રાખે છે, ખેડૂતોને ટેકો આપે છે, ખરીદી પ્રણાલીમાં સુધારો કરે છે, ગુણવત્તામાં વધારો કરવાની સુવિધા આપે છે અને વધુ પારદર્શક, કાર્યક્ષમ, ટકાઉ અને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક કપાસ અને કાપડ ઇકોસિસ્ટમમાં યોગદાન આપે છે. રિફોર્મ ઉત્સવ 2026 એ કેન્દ્રીય કાપડ મંત્રાલયની તેની સંસ્થાઓ અને સંસ્થાઓ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા પરિવર્તનકારી સુધારાઓને પ્રદર્શિત કરવા અને નાગરિકો, ખેડૂતો, ઉદ્યોગ અને વ્યાપક ટેક્સટાઇલ ઇકોસિસ્ટમ પર તેમની અસરને પ્રકાશિત કરવાની પહેલનો એક ભાગ છે.

SM/DK/JD