શુષ્ક જમીન કૃષિ માટેના ઉકેલોને ઝડપી બનાવવા માટે વધુ દક્ષિણ-દક્ષિણ (South–South) અને ત્રિકોણીય સહયોગના મજબૂત આહ્વાન સાથે ત્રણ-દિવસીય ડ્રાયલેન્ડ કોંગ્રેસ 2026 આજે નવી દિલ્હી ખાતે પૂર્ણ થઈ. અંતિમ દિવસ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દક્ષિણ-દક્ષિણ સહયોગ દિવસ સાથે સુસંગત હતો અને તે ડ્રાયલેન્ડ્સ પર દિલ્હી ઘોષણાપત્ર (3D) અપનાવવામાં પરિણમ્યો, જે ગ્લોબલ સાઉથમાં સહયોગ, જ્ઞાન વિનિમય, નવીનતા અને સામૂહિક કાર્યવાહી દ્વારા શુષ્ક જમીન કૃષિના પરિવર્તન માટે એક સહિયારા એજન્ડાને નિર્ધારિત કરે છે. ડ્રાયલેન્ડ કોંગ્રેસ 2026 ના ભાગ લેનાર સરકારો, સંસ્થાઓ, ભાગીદારો અને પ્રતિનિધિઓ દ્વારા સમાપન સંપૂર્ણ સત્ર (ક્લોઝિંગ પ્લેનરી)માં તેને સમર્થન આપવામાં આવ્યું હતું.

સમાપન સત્રને સંબોધતા, ડેર (DARE) ના સચિવ અને આઈસીએઆર (ICAR) ના ડાયરેક્ટર જનરલ, ડૉ. એમ. એલ. જટે શુષ્ક જમીન કૃષિ પરના પ્રયાસોના કેન્દ્રમાં પૂર્વાનુમાન (ફોરસાઇટ) લાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે એક મજબૂત સંસ્થાકીય પદ્ધતિ માટે આહ્વાન કર્યું અને જણાવ્યું હતું કે આઈસીએઆર-નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ ઇકોનોમિક્સ એન્ડ પોલિસી રિસર્ચ (ICAR-NIAP) ને શુષ્ક જમીન કૃષિ પર પૂર્વાનુમાન કાર્યનું નેતૃત્વ કરવાનો જનાદેશ આપવો જોઈએ. તેમણે શુષ્ક જમીન કૃષિ-ખાદ્ય પ્રણાલીઓ માટે મજબૂત ડેટા અને માહિતી પ્રણાલીઓની સાથે સામાન્ય નવીનતાના ક્ષેત્રો અથવા લિવિંગ લેબોરેટરીઝની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો જે સંશોધનને પ્રેક્ટિસ અને નીતિ સાથે જોડે છે.

ઈક્રીસેટ (ICRISAT)ના ડાયરેક્ટર જનરલ, ડૉ. હિમાંશુ પાઠકે વૈશ્વિક ખાદ્ય સુરક્ષા માટે શુષ્ક જમીનના વ્યૂહાત્મક મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો અને છેલ્લા ત્રણ દિવસના મંથનને નક્કર કાર્યવાહીમાં બદલવા માટે આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે મંથનમાંથી મેળવેલા તારણોને ટૂંકા અને લાંબા ગાળાના કાર્યોમાં અગ્રતા આપવા પર અને નિષ્ણાતો, જ્ઞાન તથા ભાઈચારાને એકસાથે લાવીને વિચારોમાંથી વિભાવનાઓ તરફ અને વિભાવનાઓમાંથી નક્કર કાર્યવાહી અને અમલીકરણ તરફ આગળ વધવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

વિદાય સત્રમાં કોંગ્રેસમાંથી ઉભરી રહેલી નવી ભાગીદારીઓ અને સહયોગ પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો. ગ્લોબલ ક્રોપ ડાઇવર્સિટી ટ્રસ્ટ સાથે નવા કરારો અને સામંજસ્ય કરાર (એમઓયુ - MoUs)ની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. ઈક્રીસેટ (ICRISAT) એ પણ એવિયર લાઈફ સાયન્સિસ (Avior Life Sciences), નિફટેમ (NIFTEM), વિપ્રો લિમિટેડ (Wipro Limited), અને ઓડિશાના અંગુલ અને રાયગડા જિલ્લા વહીવટીતંત્રો સાથે એમઓયુ (MoUs) ની આપ-લે કરી હતી, જેનાથી શુષ્ક જમીન કૃષિમાં નવીનતા અને કાર્યવાહીને સમર્થન આપતી ભાગીદારી વધુ મજબૂત બની હતી. કોંગ્રેસના સહ-અધ્યક્ષો, ડૉ. ડી.કે. યાદવ, ડીડીજી (ક્રોપ સાયન્સ), આઈસીએઆર (ICAR), અને ડૉ. સ્ટેનફોર્ડ બ્લેડ, ડીડીજી (સંશોધન અને નવીનતા), ઈક્રીસેટ (ICRISAT) એ ત્રણ દિવસના મંથનનો સારાંશ રજૂ કર્યો હતો અને પરિષદમાંથી બહાર આવેલા મુખ્ય પરિણામો અને ભલામણો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

આ પહેલાં દિવસની શરૂઆત સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દક્ષિણ-દક્ષિણ સહયોગ દિવસ માટેના સ્મરણ ઉત્સવ સમારોહ સાથે થઈ હતી, જેમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મહાસચિવ, એફએઓ (FAO) ના ડાયરેક્ટર જનરલ અને યુએનઓએસએસસી (UNOSSC)ના ડાયરેક્ટર સુશ્રી ડીમા અલ-ખતીબના સંદેશાઓ રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. ઈક્રીસેટ (ICRISAT) ના ડાયરેક્ટર જનરલ ડૉ. હિમાંશુ પાઠકે કૃષિમાં દક્ષિણ-દક્ષિણ સહયોગ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય એકજૂથતા (ઇન્ટરનેશનલ સોલિડારિટી ફોર સાઉથ-સાઉથ કોઓપરેશન ઇન એગ્રીકલ્ચર - ISSCA) ના દ્રષ્ટિકોણને શેર કર્યો હતો અને સમગ્ર ગ્લોબલ સાઉથમાં ભાગીદારીને મજબૂત કરવાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. ઈક્રીસેટ (ICRISAT), આઈસીએઆર (ICAR), સીજીઆઈએઆર (CGIAR), આરઆઈએસ (RIS), નાબાર્ડ (NABARD) અને સીજીઆઈએઆર કૅપૅસિટી શેરિંગ એક્સિલરેટરના પ્રતિનિધિઓએ વધુ અસર માટે દક્ષિણ-દક્ષિણ સહયોગને આગળ વધારવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને પુનરોચ્ચારિત કરી હતી.

આ પછી “સરહદો વિનાનું જ્ઞાન: દક્ષિણ-દક્ષિણ અને ત્રિકોણીય સહયોગને આગળ વધારવો” સત્ર યોજાયું હતું, જે સીજીઆઈએઆર (CGIAR) સાથે મળીને બોલાવવામાં આવ્યું હતું. બે પેનલ ચર્ચાઓમાં દક્ષિણ-દક્ષિણ અને ત્રિકોણીય સહયોગને અસરકારક બનાવવા અને સફળ મોડલોને મોટા પાયે લઈ જવાના અભિગમોની તપાસ કરવામાં આવી હતી. ઇથોપિયા, સેનેગલ, બ્રાઝિલ, ચીન અને ભારતની રાષ્ટ્રીય કૃષિ સંશોધન પ્રણાલીના વક્તાઓએ, સીજીઆઈએઆર (CGIAR), એફએઆરએ (FARA) અને એપીએએઆરઆઈ (APAARI) ના પ્રતિનિધિઓ સાથે અનુભવો અને દ્રષ્ટિકોણ શેર કર્યા હતા.

કોંગ્રેસ આઈએસએસસીએ (ISSCA) ગ્લોબલ એવોર્ડ્સ 2026ની રજૂઆતની પણ સાક્ષી બની હતી, જે ગ્લોબલ સાઉથની સંસ્થાઓ દ્વારા પૂરવાર થયેલી કૃષિ નવીનતાઓને માન્યતા આપતી એક વાર્ષિક મુખ્ય પહેલ છે જેમાં સ્કેલ અને આંતર-દેશીય અનુકૂલનની મજબૂત ક્ષમતા છે. પ્રથમ આવૃત્તિમાં એશિયા, દક્ષિણપૂર્વ એશિયા, આફ્રિકા, મધ્ય પૂર્વ અને લેટિન અમેરિકા અને કેરેબિયન દેશોમાંથી 34 દેશોમાંથી 170 નામાંકનો પ્રાપ્ત થયા હતા. પરિવર્તનકારી શ્રેષ્ઠતા માટેનો આઈએસએસસીએ (ISSCA) ગ્લોબલ એવોર્ડ (મેગા એવોર્ડ) ટાટ વિહટ કોમ્પેક્ટ ટેકનોલોજીસ: ગરમી-સહનશીલ ઘઉંની જાતો માટે ઇકાર્ડા (ICARDA), લેબનાન; ઇ-એગ્રોલોજી 360 (e-Agrology 360) માટે સિમિટ (CIMMYT), મેક્સિકો; અને પોષણ અને ગ્રામીણ સ્થિતિસ્થાપકતા માટે મહિલા સંચાલિત સસ્ટેનેબલ ફાર્મિંગ માટે ઓડિશા લિવલીહૂડ્સ મિશન, ઓડિશા સરકાર, ભારતને એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

પાક સુધારણા અને ઉત્પાદન ટેકનોલોજી એવોર્ડ્સ બારી ચીનાબદામ-9 (BARI Chinabadam-9) માટે બાંગ્લાદેશ એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (BARI), બાંગ્લાદેશ; જીપીબીડી 4 (GPBD 4) માટે યુનિવર્સિટી ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ સાયન્સિસ, ધારવાડ, ભારત; અને આબોહવા-સ્માર્ટ, વહેલી પાકતા ચણા, તુવેર અને મગફળીની જાતો માટે ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ (DAR), મ્યાનમારને ફાળે ગયા હતા. કુદરતી સંસાધન સંચાલન અને વાતાવરણ સ્થિતિસ્થાપકતા એવોર્ડ્સે કૃષિ ભાગ્ય માટે કર્ણાટક રાજ્યના કૃષિ વિભાગ; સંકલિત કેળાના સ્યુડો-સ્ટેમ પ્રોસેસિંગ માટે નેક્ટર (NECTAR), ભારત; આહર-પાઈન લેન્ડસ્કેપ્સને પુનર્જીવિત કરવા માટે કૃષિ વિભાગ, બિહાર સરકાર; અને ડિજિટલ લેન્ડ-રેસ્ટોરેશન સ્ટેવાર્ડશિપ માટે સસ્ટેનેબલ ફાર્મિંગ સોલ્યુશન્સ, મલાવીને માન્યતા આપી હતી.

એગ્રીબિઝનેસ અને માર્કેટ સિસ્ટમ્સ એવોર્ડ્સે ઇ-કૃષક (e-Krishok) માટે બીઆઈઆઈડી (BIID) ફાઉન્ડેશન, બાંગ્લાદેશ; ટીએનએયુ-એફપીઓ (TNAU-FPO) લિંકેજ પ્રોગ્રામ માટે તમિલનાડુ એગ્રીકલ્ચરલ યુનિવર્સિટી; અને તેના પૅરાબોલિક-આકારના સોલર ડ્રાયર માટે નાઇજિરિયન સ્ટોર્ડ પ્રોડક્ટ્સ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટને માન્યતા આપી હતી. ડિજિટલ એગ્રીકલ્ચર એવોર્ડ્સ એપીએમઆઈપી (APMIP) ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમ માટે હોર્ટીકલ્ચર વિભાગ, આંધ્રપ્રદેશ સરકાર અને કૃષિ પ્રગતિ માટે કૃષિ, ખેડૂત કલ્યાણ અને સહકાર વિભાગ, ગુજરાત સરકારને મળ્યા હતા.

પશુધન સુધારણા અને ઉત્પાદન ટેકનોલોજી એવોર્ડ્સે તેની સુધારેલી કાર્પ સીડ સિસ્ટમ માટે વર્લ્ડફિશ (WorldFish), બાંગ્લાદેશ અને સહભાગી દેશી ચિકન ઓલાદ સુધારણા કાર્યક્રમ (PIC-BIP) માટે ઇન્ટરનેશનલ લાઇવસ્ટોક રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (ILRI), કેન્યાને માન્યતા આપી હતી. આ ઉપરાંત, વિદ્યાર્થીઓ અને સંશોધન વિજ્ઞાનીઓને 16 બેસ્ટ પોસ્ટર એવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યા હતા, જે શુષ્ક જમીન કૃષિમાં આશાસ્પદ સંશોધન અને ઉભરી રહેલી વૈજ્ઞાનિક પ્રતિભાને માન્યતા આપે છે.

“દક્ષિણ-દક્ષિણ સહયોગ સાથે શુષ્ક જમીન કૃષિનું પરિવર્તન” થીમ હેઠળ યોજાયેલી આ કોંગ્રેસ વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાનને કાર્યવાહીમાં બદલવા, પૂરવાર થયેલી નવીનતાઓને મોટા પાયે લઈ જવા અને ગ્લોબલ સાઉથમાં સ્થિતિસ્થાપક અને ટકાઉ શુષ્ક જમીન કૃષિ માટે ભાગીદારીને મજબૂત બનાવવાની નવીકરણ કરેલી પ્રતિબદ્ધતા સાથે પૂર્ણ થઈ હતી. 

 

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  

(રીલીઝ આઈડી: 2309649) મુલાકાતી સંખ્યા : 11