পৰিসংখ্যা আৰু কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণ মন্ত্ৰালয়ে ২০২২-২৩ চনৰ ভিত্তি বৰ্ষৰ সৈতে বাৰ্ষিক আৰু ত্ৰিমাসিক জিডিপিৰ অনুমানৰ শৃংখলা ২০২৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত প্ৰকাশ কৰিছে। ভিত্তি বৰ্ষ ২০২২-২৩ৰ সৈতে বেংকিং সেৱাৰ মূল্য সূচকাংক (BkSPI) আৰু বিভিন্ন প্ৰশাসনিক উৎসৰ পৰা লাভ কৰা তথ্য প্ৰকাশ কৰিছে ।

প্ৰকাশ পোৱা অতিৰিক্ত তথ্যসমূহ মূলতঃ ডাবল ডিফ্লেচন পদ্ধতি আৰু  ইয়াৰ ফলত হোৱা নেতিবাচক অন্তৰ্নিহিত ডিফ্লেটৰৰ সৈতে জড়িত।  ইয়াৰ তুলনা অন্যান্য ডিফ্লেচন সূচকাংক যেনে চিপিআই আৰু ডব্লিউপিআইৰ সৈতে, নামমাত্ৰ আৰু বাস্তৱিক জিভিএ/জিডিপিৰ মাজৰ ব্যৱধান, উৎপাদন/আয় আৰু ব্যয়ৰ ফালৰ পৰা জিডিপিৰ অনুমানৰ মাজত অমিল, নতুন আৰু পুৰণি ছিৰিজৰ বৃদ্ধিৰ হাৰৰ তুলনা ইত্যাদি অধিক স্পষ্টতা আনিবলৈ মন্ত্ৰালয়ে কৰিছে ।পৰিশিষ্ট অনুসৰি বিভিন্ন অংশীদাৰৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে এই অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰসমূহ সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে।

*****

                                                                                                                                                                                                                                                         পৰিশিষ্ট

                                                                                                        জিডিপি অনুমানৰ সৈতে জড়িত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ

১) কৃষি খণ্ডই ৩.৯% ধনাত্মক মুদ্ৰাস্ফীতিৰ হাৰ ৰেকৰ্ড কৰাৰ বিপৰীতে উৎপাদন আৰু ইনপুট দুয়োটা মূল্য বৃদ্ধি হোৱাৰ পিছতো ২০২৬-২৭ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত জিভিএ ইম্প্লিচিট ডিফ্লেটৰত “-১.৫%” ঋণাত্মক মুদ্ৰাস্ফীতি কেনেকৈ ৰেকৰ্ড কৰিব পাৰে?

সঁহাৰি:

উৎপাদনত ইম্প্লিচিট ডিফ্লেটৰত ঋণাত্মক মুদ্ৰাস্ফীতিৰ অৰ্থ এয়া নহয় যে উৎপাদনৰ মূল্য হ্ৰাস পাইছে। আউটপুট আৰু ইনপুটৰ মূল্য হ্ৰাসকাৰী আৰু অন্তৰ্নিহিত মুঠ মূল্য সংযোজিত (জিভিএ) ডিফ্লেটৰৰ মাজত পাৰ্থক্য  নিৰ্ধাৰণ কৰাটোহে গুৰুত্বপূৰ্ণ। ডাবল-ডিফ্লেচন পদ্ধতিৰ অধীনত উৎপাদন খণ্ডৰ উৎপাদন আৰু মধ্যৱৰ্তী খৰচ পৃথকে পৃথকে ডিফ্লেচন কৰা হয় আৰু বাস্তৱিক জিভিএ বাস্তৱ উৎপাদন বিয়োগ কৰি বাস্তৱ মধ্যৱৰ্তী খৰচ হিচাপে পোৱা যায়।

গতিকে যেতিয়া ইনপুটৰ মূল্য আউটপুটৰ মূল্যতকৈ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পায়, তেতিয়া আপেক্ষিক মূল্যৰ গতিবিধিৰ ফলত প্ৰকৃত জিভিএতকৈ নামমাত্ৰ জিভিএ অধিক লাহে লাহে বৃদ্ধি পাব পাৰে। ফলস্বৰূপে, নামমাত্ৰ জিভিএক প্ৰকৃত জিভিএৰ সৈতে তুলনা কৰি আহৰণ কৰা অন্তৰ্নিহিত জিভিএ ডিফ্লেটৰে উৎপাদন আৰু ইনপুট দুয়োটাৰে মূল্য বৃদ্ধি হৈ থকাৰ পিছতো ঋণাত্মক মুদ্ৰাস্ফীতি দেখুৱাব পাৰে।

গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ'ল  ঋণাত্মক জিভিএ ডিফ্লেটৰে যান্ত্ৰিকভাৱে বাস্তৱিক বৃদ্ধি কম হোৱাটো নুবুজায়। প্ৰকৃত জিভিএ বৃদ্ধি প্ৰকৃত উৎপাদন আৰু প্ৰকৃত মধ্যৱৰ্তী খৰচৰ আপেক্ষিক গতিবিধিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

ওপৰৰ পৰিস্থিতিটো বুজিবলৈ তলত  কিছু তথ্য দিয়া হৈছে:

এই চিত্ৰণ অনুসৰি নামমাত্ৰ জিভিএ ১২% বৃদ্ধি পাইছে, আনহাতে প্ৰকৃত জিভিএ ১৭.৫% বৃদ্ধি পাইছে, যাৰ ফলত ঋণাত্মক অন্তৰ্নিহিত জিভিএ ডিফ্লেটৰৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে নিৰ্মিত সামগ্ৰীৰ দাম হ্ৰাস পাইছে; বৰঞ্চ ই দুগুণ মুদ্ৰাস্ফীতিৰ অধীনত উৎপাদন আৰু ইনপুটৰ মূল্যৰ আপেক্ষিক গতিবিধি প্ৰতিফলিত কৰে।

২০২৬-২৭ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত ডাবল-ডিফ্লেচন পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি উৎপাদন জিভিএ সংকলন কৰা হয়, যাৰ অধীনত আউটপুট আৰু মধ্যৱৰ্তী খৰচ পৃথকে পৃথকে ডিফ্লেচন কৰা হয়। এই সময়ছোৱাত উৎপাদনৰ মূল্যৰ তুলনাত ইনপুটৰ মূল্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছিল। ফলত এই খণ্ডৰ বাবে নামমাত্ৰ জিভিএ বৃদ্ধি তুলনামূলকভাৱে কম আছিল ৭.৭%, আনহাতে প্ৰকৃত জিভিএ বৃদ্ধি ৯.২% আছিল।

ফলস্বৰূপে নামমাত্ৰ আৰু বাস্তৱিক জিভিএ বৃদ্ধিৰ মাজৰ পাৰ্থক্যই ১.৫% ঋণাত্মক অন্তৰ্নিহিত জিভিএ ডিফ্লেটৰৰ সৃষ্টি কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, উৎপাদনৰ মূল্যতকৈ ইনপুটৰ মূল্যৰ বৃদ্ধি অধিক পোৱা কিছুমান কাৰ্য্যকলাপ হ’ল বস্ত্ৰ আৰু কপাহৰ জিনিং উৎপাদন, মৌলিক ধাতু নিৰ্মাণ, ৰবৰ আৰু প্লাষ্টিক সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আদি শ্বক। আমদানিকৃত কেঁচামালৰ ওপৰত বহু পৰিমাণে নিৰ্ভৰশীল উন্নত অৰ্থনীতিসমূহে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যোগান শৃংখলৰ উঠা-নমা হ’লে নিয়মিতভাৱে ঋণাত্মক উৎপাদন ডিফ্লেটৰৰ সন্মুখীন হয়।

 ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে উৎপাদন উৎপাদনৰ মূল্য হ্ৰাস পাইছে। বৰঞ্চ ই দুটা মুদ্ৰাস্ফীতিৰ কাঠামোত উৎপাদন আৰু ইনপুটৰ মূল্যৰ আপেক্ষিক গতিবিধি প্ৰতিফলিত কৰে।

ইয়াৰ বিপৰীতে ত্ৰৈমাসিক পৰ্যায়ত কৃষি জিভিএ প্ৰথমে উৎপাদনৰ অনুমান ব্যৱহাৰ কৰি স্থিৰ মূল্যত সংকলন কৰা হয়। তাৰ পিছত কৃষি জিভিএৰ বৰ্তমানৰ মূল্য অনুমানসমূহ প্ৰাসংগিক উৎপাদক মূল্য সূচকাংক ব্যৱহাৰ কৰি ধ্ৰুৱক মূল্য অনুমানসমূহ প্ৰতিফলিত কৰা হয়।

২০২৬-২৭ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ সময়ছোৱাত কৃষি, বন আৰু মাছ ধৰা গোটৰ বাবে উৎপাদন উৎপাদক মূল্য সূচকাংক প্ৰায় ৫% বৃদ্ধি পাইছে। যিহেতু উৎপাদনৰ মূল্য বৃদ্ধি পাইছে আৰু কৃষিত নামমাত্ৰ জিভিএ এই উৎপাদন মূল্যৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হৈছে, গতিকে ইয়াৰ অন্তৰ্নিহিত মুদ্ৰাস্ফীতি ৩.৯% ইতিবাচক হৈয়েই আছে।

২) যোৱা বছৰৰ চলিত বৰ্ষৰ জিডিপিৰ পৰা ৮৬ লাখ কোটি টকা হৈছে। যদি যোৱা বছৰৰ সংখ্যাটো সংশোধন কৰা নহ’লহেঁতেন তেন্তে প্ৰচলিত দাম  বৃদ্ধি ২.৬% হ’লহেঁতেন।

সঁহাৰি:

জিডিপি শৃংখলাত কৰা সংশোধনৰ প্ৰেক্ষাপটত প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ জিডিপি অনুমানৰ তুলনা বুজাটো প্ৰয়োজন। ২০২৫-২৬ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ অনুমানৰ পৰিৱৰ্তনে চলিত বৰ্ষৰ বৃদ্ধি অধিক যেন দেখাবলৈ কৰা নিম্নগামী পুনৰীক্ষণক প্ৰতিনিধিত্ব নকৰে। ই জিডিপি শৃংখলাৰ একেৰাহে পদ্ধতিগত আৰু তথ্য সংশোধন প্ৰতিফলিত কৰে।

ত্ৰিমাসিক জিডিপি অনুমানসমূহ বেঞ্চমাৰ্ক-সূচক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি সংকলন কৰা হয়, যাৰ অধীনত ত্ৰিমাসিক অনুমানত গতি প্ৰাসংগিক উচ্চ কম্পাঙ্ক সূচকসমূহৰ গতিবিধিৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়। পূৰ্বৰ বছৰৰ মানৰ পুনৰীক্ষণে নিজৰ দ্বাৰা চলিত বছৰৰ অন্তৰ্নিহিত অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপ বা অনুমানৰ বাবে ব্যৱহৃত সূচকসমূহৰ কৃত্ৰিম বৃদ্ধিৰ সৃষ্টি নকৰে। ত্ৰিমাসিক শৃংখলাত শ শতকৈ অধিক আয়তন বা মূল্য সূচক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দুই এটা উল্লেখ কৰিবলৈ হ’লে ব্যৱহৃত আয়তন সূচকৰ কিছুমান হ’ল- শস্য উৎপাদন বৃদ্ধি, চিমেণ্ট উৎপাদন সূচকাংক বৃদ্ধি, সম্পূৰ্ণ তীখাৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি, বাণিজ্যিক বাহনৰ বিক্ৰী বৃদ্ধি ইত্যাদি।

প্ৰথমতে, ২০২৫-২৬ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ জিডিপি অনুমান প্ৰথমতে তেতিয়াৰ প্ৰচলিত ২০১১-১২ ভিত্তি বছৰৰ শৃংখলাৰ অধীনত ২৯.০৮.২০২৫ তাৰিখে প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। সেই শৃংখলাৰ অধীনত ২০২৫-২৬ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ বাবে বৰ্তমানৰ মূল্যত জিডিপি ৮৬.০৫ লাখ কোটি  টকা বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।

দ্বিতীয়তে, ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত মন্ত্ৰালয়ে ২০২২-২৩ চনক ভিত্তি বছৰ হিচাপে লৈ নতুন জিডিপি ছিৰিজ প্ৰৱৰ্তন কৰে। ভিত্তি বছৰৰ পুনৰীক্ষণৰ অংশ হিচাপে, সমগ্ৰ সময় শৃংখলাৰ বাবে জিডিপি অনুমানসমূহ ব্যাপকভাৱে সংশোধন কৰা হয় যাতে আপডেট কৰা তথ্যৰ উৎস, উন্নত পদ্ধতি, সংশোধিত কভাৰেজ আৰু অন্যান্য প্ৰাসংগিক তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সেই অনুসৰি নতুন শৃংখলাৰ অধীনত বৰ্তমানৰ মূল্য অনুসৰি ২০২৫-২৬ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ জিডিপিৰ অনুমান আছিল ৮০.৩২ লাখ কোটি টকা ।

তৃতীয়তে, ০৫.০৬.২০২৬ তাৰিখে ২০২৫-২৬ চনৰ জিডিপিৰ অস্থায়ী অনুমান প্ৰকাশ কৰাৰ সময়ত ২০২৫-২৬ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ অনুমানক আৰু অধিক আপডেট কৰা হৈছিল ₹৮০.৪৪ লাখ কোটিলৈ, যিয়ে সূচক আৰু তথ্যৰ উপলব্ধতা আৰু উন্নীতকৰণক প্ৰতিফলিত কৰে।

চতুৰ্থতে, পৰৱৰ্তী সময়ত আইআইপি আৰু পিপিআইৰ নতুন শৃংখলা উপলব্ধ হৈছিল আৰু জিডিপি সংকলনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকৰ অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ২০২২-২৩ চনৰ পৰা প্ৰাসংগিক জিডিপি অনুমানসমূহ উন্নীত কৰাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। ফলত বৰ্তমানৰ মূল্য অনুসৰি ২০২৫-২৬ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ জিডিপি ৮০.০০ লাখ কোটি টকালৈ সংশোধন কৰা হয়।

এইদৰে ৮৬.০৫ লাখ কোটিৰ পৰা ৮০.০০ লাখ কোটি টকালৈ গতিশীলতা ভিত্তি বছৰৰ পৰিৱৰ্তনৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা জিডিপি শৃংখলাৰ একেৰাহে সংশোধন, উন্নত তথ্যৰ উৎস আৰু পদ্ধতিৰ অন্তৰ্ভুক্তি, আৰু উপলব্ধ সূচকসমূহৰ উন্নীতকৰণৰ ফল। সেয়েহে চলিত বছৰৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ যান্ত্ৰিকভাৱে বৃদ্ধি কৰিবলৈ যোৱা বছৰৰ জিডিপিৰ ইচ্ছাকৃতভাৱে তললৈ যোৱা পুনৰীক্ষণ বুলি এই পাৰ্থক্যক ব্যাখ্যা কৰাটো ভুল।

আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল, পুৰণি ২০১১-১২ ছিৰিজৰ পৰা ৮৬.০৫ লাখ কোটি টকাৰ অনুমানক সংশোধিত ২০২২-২৩ ছিৰিজৰ অধীনত বৰ্তমানৰ ২০২৬-২৭ৰ প্ৰথম মাহকেইটাৰ অনুমানৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে তুলনা কৰিব নোৱাৰি। বৰঞ্চ, বৃদ্ধিৰ হাৰ একে আৰু শেহতীয়া তুলনামূলক জিডিপি শৃংখলাৰ অনুমান ব্যৱহাৰ কৰি গণনা কৰা হয় অৰ্থাৎ, ভিত্তি ২০২২-২৩ৰ সৈতে। এইদৰে ২০২৬-২৭ চনৰ  ত্ৰৈমাসিকৰ বাবে ৮৮.২৭ লাখ কোটি টকাৰ প্ৰাসংগিক তুলনা পূৰ্বৰ ২০২৫-২৬ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ অনুমান ৮০.৩২ লাখ কোটি টকাৰ সৈতে হ’লহেঁতেন, আৰু স্থানান্তৰিত শৃংখলাৰ পুৰণি ৮৬.০৫ লাখ কোটি টকাৰ অনুমানৰ সৈতে নহয়।

৩/ গ্ৰাহকৰ মুদ্ৰাস্ফীতি (চিপিআই) ৩.৯% আৰু পাইকাৰী মুদ্ৰাস্ফীতি (ডব্লিউপিআই) ৯%ৰ ওপৰত থকাৰ সময়ত আমি ২.৫% অন্তৰ্নিহিত জিডিপি মুদ্ৰাস্ফীতিৰ হাৰ কেনেকৈ মিলাই লম?

সঁহাৰি:

এই মূল্যৰ বিচ্ছিন্নতাক এই কথা বুজাই মিলাই দিয়া হয় যে জিডিপি ডিফ্লেটৰ হৈছে লেনদেনৰ মূল্যৰ প্ৰত্যক্ষ পৰিমাপ নহয়, নিকা মূল্য সংযোজনৰ এটা অন্তৰ্নিহিত মূল্য। কোনো অসামঞ্জস্যতা নাই কাৰণ জিডিপি ডিফ্লেটৰ, চিপিআই আৰু ডব্লিউপিআইয়ে অৰ্থনীতিৰ বিভিন্ন দিশ জুখিব আৰু ইয়াৰ কভাৰেজ আৰু ওজন বেলেগ বেলেগ।

এই অৰ্থনৈতিক সূচকসমূহ জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা সামগ্ৰীৰ টোপোলাবোৰ উদ্দেশ্য অনুসৰি ভিন্ন হয়:

চিপিআই (গ্ৰাহক মূল্য সূচকাংক): চূড়ান্ত গ্ৰাহকৰ শেষত কেৱল ঘৰুৱা সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ ব্যৱহাৰৰ এটা নিৰ্দিষ্ট  মূল্য পৰিৱৰ্তনক প্ৰতিফলিত কৰে।

ডব্লিউ পি আই (পাইকাৰী মূল্য সূচকাংক): পাইকাৰী বিক্ৰেতাৰ পৰ্যায়ৰ সেৱাসমূহ বাদ দি বাল্ক সামগ্ৰী, কেঁচামাল, আৰু নিৰ্মিত সামগ্ৰীৰ মূল্য পৰিৱৰ্তন প্ৰতিফলিত কৰে।

ইম্প্লিচিট জিডিপি ডিফ্লেটৰ: ই হৈছে বৰ্তমানৰ মূল্যত জিডিপি আৰু স্থিৰ মূল্যত জিডিপিৰ অনুপাত আৰু ই চৰকাৰী ব্যয়, কৰ্পৰেট বিনিয়োগ, ৰপ্তানি আৰু বিত্তীয় তথা অবিত্তীয় সেৱা (যেনে বেংকিং, আইটি, আৰু ৰিয়েল এষ্টেট)কে ধৰি সমগ্ৰ অৰ্থনীতিক সামৰি লয়। যিহেতু কেঁচামালৰ দাম অতি বেছি আছিল আৰু কিছুমান সেৱা খণ্ডৰ মুদ্ৰাস্ফীতি অতি কম, সেয়েহে ই গ্ৰাহক বা পাইকাৰী সামগ্ৰী খণ্ডত দেখা পোৱা উচ্চ মুদ্ৰাস্ফীতিক হ্ৰাস কৰে।

গতিকে ইম্প্লিচিট জিডিপি ডিফ্লেটৰটো চিপিআই বা ডব্লিউপিআইৰ কোনো এটাৰে সৈতে মিল থকাৰ প্ৰয়োজন নাই। কভাৰেজ,  মূল্যৰ ধাৰণা আৰু অৰ্থনীতিৰ বিভিন্ন খণ্ডৰ আপেক্ষিক প্ৰদৰ্শনৰ পাৰ্থক্যৰ ফলত জিডিপি ডিফ্লেটৰ গ্ৰাহক বা পাইকাৰী মুদ্ৰাস্ফীতিৰ পৰা যথেষ্ট পৃথক হ’ব পাৰে।

মন কৰিবলগীয়া যে ব্যক্তিগত বস্তু/বস্তুৰ গোটৰ মুদ্ৰাস্ফীতি সেই বস্তু/বস্তু-গোটৰ বাবে প্ৰাসংগিক মূল্য সূচকাংক ব্যৱহাৰ কৰি কৰা হয়। অন্তৰ্নিহিত জিডিপি ডিফ্লেটৰটো কেৱল বস্তু/বস্তু-গোট পৰ্যায়ত ব্যৱহৃত ৩০০ৰো অধিক ব্যক্তিগত মূল্য ডিফ্লেটৰৰ মূল্যৰ প্ৰভাৱ প্ৰতিফলিত কৰা এটা সংখ্যা।

৪) ব্যক্তিগত চূড়ান্ত উপভোক্তা ব্যয় (পিএফচিই)ৰ ক্ষেত্ৰত দুগুণ মুদ্ৰাস্ফীতিৰ ব্যৱস্থাটো কেনেকৈ প্ৰযোজ্য, আৰু ই পিএফচিই গণনাত পোনপটীয়াকৈ প্ৰৱেশ কৰেনে?

সঁহাৰি:

ডাবল ডিফ্লেচনৰ ব্যৱস্থাটোৱে পিএফচিইৰ গণনাত পোনপটীয়াকৈ প্ৰৱেশ নকৰে।

ডাবল ডিফ্লেচন হৈছে উৎপাদন-পক্ষৰ কৌশল যিটোৱে কোনো উদ্যোগৰ মুঠ উৎপাদন আৰু মধ্যৱৰ্তী খৰচ পৃথকে পৃথকে ডিফ্লেট কৰি স্থিৰ মূল্যত স্থিৰ মূল্যত অনুমান কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। যিহেতু পিএফচিই হৈছে চূড়ান্ত চাহিদাৰ পৰিমাপ (চূড়ান্ত ব্যৱহাৰৰ বাবে সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ ব্যয়), সেয়েহে ইয়াৰ বিয়োগ কৰিবলৈ কোনো মধ্যৱৰ্তী খৰচ নাই।

ত্ৰৈমাসিক পৰ্যায়ত পিএফচিইক বিশদ বস্তু/বস্তু-গোট পৰ্যায়ত অনুমান কৰা হয়। খাদ্য আৰু নিৰ্মিত সামগ্ৰীৰ দৰে বিভিন্ন সামগ্ৰীৰ বাবে প্ৰথমে উপযুক্ত আয়তন সূচক ব্যৱহাৰ কৰি স্থিৰ-মূল্যৰ অনুমান সংকলন কৰা হয়, আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰাসংগিক গ্ৰাহক মূল্য সূচকাংক ব্যৱহাৰ কৰি বৰ্তমানৰ মূল্যৰ অনুমান কৰা হয়।

পিএফচিইৰ অধীনত কেইবাটাও সেৱা বস্তুৰ বাবে, যেনে শিক্ষা, স্বাস্থ্য, ৰেষ্টুৰেণ্ট আৰু থকাৰ ব্যৱস্থা সেৱা, প্ৰাসংগিক উৎপাদন সূচক ব্যৱহাৰ কৰি বৰ্তমান-মূল্যৰ অনুমান সংকলন কৰা হয় আৰু সংশ্লিষ্ট ধ্ৰুৱক-মূল্য অনুমানসমূহ উপযুক্ত মূল্য সূচকাংক ব্যৱহাৰ কৰি উলিওৱা হয়।

এইদৰে, ডাবল ডিফ্লেচন উৎপাদন-পক্ষৰ জিভিএ অনুমানৰ বাবে প্ৰাসংগিক আৰু ই পিএফচিই অনুমানৰ বাবে প্ৰত্যক্ষভাৱে ব্যৱহৃত পদ্ধতি নহয়।

৫/ খনি খণ্ডৰ নামমাত্ৰ জিভিএ আৰু বাস্তৱিক জিভিএ অনুমানৰ মাজত কিয় বৃহৎ ব্যৱধান আছে।

সঁহাৰি:

ত্ৰৈমাসিক জিডিপি সংকলনত খনি আৰু  কুৱেৰী ​​খণ্ডৰ স্থিৰ মূল্য অনুমানসমূহ আয়তন সূচক হিচাপে প্ৰাসংগিক ঔদ্যোগিক উৎপাদন সূচকাংক (আইআইপি) ব্যৱহাৰ কৰি সংকলন কৰা হয়। ২০২৬-২৭ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিক (এপ্ৰিল–জুন)ৰ সময়ছোৱাত মাইনিং এণ্ড কুৱেৰিঙৰ বাবে আইআইপি বৃদ্ধি এপ্ৰিল মাহত -৩.৮%, মে’ মাহত -১.৪% আৰু জুন মাহত ১.৬% আছিল।

আই আই পিত বৃদ্ধিৰ হাৰ

২০২৬-২৭ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ সময়ছোৱাত খনি আৰু শিলৰ কুৱেৰী ​​খণ্ডৰ প্ৰকৃত জিভিএৰ -২.৪% বৃদ্ধিৰ সৈতে এইটো বহুলাংশে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ।

বিভিন্ন খনিজ গোটৰ বাবে সংশ্লিষ্ট বাস্তৱ অনুমানত প্ৰাসংগিক উৎপাদক মূল্য সূচকাংক (পিপিআই) প্ৰয়োগ কৰি নামমাত্ৰ অনুমানসমূহ উলিওৱা হয়। ২০২৬-২৭ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ পিপিআইৰ তথ্যই খনি আৰু শিলৰ কুৱেৰিং খণ্ডত যথেষ্ট মূল্য বৃদ্ধিৰ ইংগিত দিয়ে।

বিশেষকৈ খাৰুৱা পেট্ৰলিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ মূল্য এপ্ৰিল মাহত ৬৯.৫%, মে’ মাহত ৭২.২% আৰু জুন মাহত ৩৩.৭% বৃদ্ধি পোৱাৰ বিপৰীতে মাইনিং অৱ মেটাল অ’ৰেছৰ মূল্য ক্ৰমে ২৭.৬%, ২৫.২% আৰু ২৩.৫% বৃদ্ধি পাইছে।

পিপিআইৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি মুদ্ৰাস্ফীতি

এইদৰে বাস্তৱ আৰু নামমাত্ৰ জিভিএ বৃদ্ধিৰ মাজৰ যথেষ্ট পাৰ্থক্য মূলতঃ বাস্তৱ আৰু নামমাত্ৰ অনুমানৰ মাজত অসামঞ্জস্যৰ পৰিৱৰ্তে খনিজৰ মূল্য বিশেষকৈ খাৰুৱা পেট্ৰলিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ আৰু ধাতুৰ অক্সাইডৰ  বৃদ্ধিৰ ফল। সেই অনুসৰি খনি আৰু  কুৱেৰী ​​খণ্ডৰ নামমাত্ৰ জিভিএ বৃদ্ধি ২০২৬-২৭ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত ২২.৩% আছিল।

৬) যিহেতু ২০২৬-২৭ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ সময়ছোৱাত বৰ্তমান আৰু স্থিৰ মূল্যৰ জিডিপি অনুমান দুয়োটাতে অমিল বেছি, তাৰ অৰ্থ হ’ল পৰৱৰ্তী পুনৰীক্ষণ পৰ্যায়ত  যেতিয়া অমিলসমূহ সামঞ্জস্য কৰা হ’ব তেতিয়া জিডিপি অনুমানসমূহ যথেষ্ট সংশোধন কৰা হ’বনে?

সঁহাৰি:

উৎপাদন আৰু ব্যয়ৰ পদ্ধতিৰ জৰিয়তে সংকলিত জিডিপি অনুমানৰ মাজৰ পাৰ্থক্যৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এটা পৰিসংখ্যাগত ভাৰসাম্য ৰক্ষাৰ বিষয়। সেয়েহে ইয়াৰ গতিবিধিক, নিজৰ দ্বাৰা, প্ৰতিবেদন কৰা জিডিপিক কম বা অতিৰিক্ত বুলি কোৱাৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা উচিত নহয়।

২০২৬-২৭ৰ ত্ৰৈমাসিক  অনুমানসমূহ বৰ্তমানৰ পৰ্যায়ত উপলব্ধ তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছে আৰু অধিক বিস্তৃতভাবে লাভ কৰা তথ্য উপলব্ধ হোৱাৰ লগে লগে পুনৰীক্ষণৰ বিষয়। অতিৰিক্ত তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ লগে লগে বিভিন্ন পদ্ধতিৰ অধীনত অনুমান সলনি হ’ব পাৰে আৰু ফলস্বৰূপে পৰিসংখ্যাগত অমিলো সলনি হ’ব পাৰে।

গতিকে বৰ্তমানৰ অমিল পৰৱৰ্তী পুনৰীক্ষণ পৰ্যায়ত  সলনি হ’ব পাৰে যদিও আগতীয়াকৈ এই সিদ্ধান্তত উপনীত হ’ব নোৱাৰি যে জিডিপি ওপৰলৈ, বা নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ দ্বাৰা সংশোধন কৰাটো বাধ্যতামূলক হ’ব। যিকোনো পুনৰীক্ষণৰ দিশ আৰু পৰিমাণ কেৱল অমিলৰ যান্ত্ৰিক সমন্বয়ৰ ওপৰত নহয়, অন্তৰ্নিহিত উৎপাদন আৰু ব্যয়-পক্ষৰ অনুমানৰ পুনৰীক্ষণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব।

বৰ্তমানৰ মূল্যত চূড়ান্ত অনুমান প্ৰকাশ কৰাৰ সময়ত ২০২২-২৩ বিত্তীয় বৰ্ষ আৰু ২০২৩-২৪ বিত্তীয় বৰ্ষৰ ক্ষেত্ৰত লাভ কৰা  অমিলসমূহ গুৰুত্বহীন হিচাবে বিবেচিত হৈছে।

***

Samrat/DM