મંત્રાલયે 31 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ આધાર વર્ષ 2022-23 સાથે વાર્ષિક અને ત્રિમાસિક જીડીપી (GDP) અંદાજોની અપડેટ કરેલી શ્રેણી (અપડેટેડ સિરીઝ) જાહેર કરી છે. આ જીડીપી અંદાજોને આધાર વર્ષ 2022-23 સાથેના આઉટપુટ પ્રોડ્યુસર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (PPI); બેંકિંગ સર્વિસિસ પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (BkSPI) ની નવી શ્રેણી અને વિવિધ વહીવટી સ્ત્રોતોમાંથી મળેલી અપડેટેડ માહિતીનો ઉપયોગ કરીને અપડેટ કરવામાં આવ્યા હતા.

હવે જાહેર કરવામાં આવી રહેલી વધારાની માહિતી મુખ્યત્વે ડબલ ડિફ્લેશન પદ્ધતિ અપનાવવા અને તેના પરિણામે નેગેટિવ ઇમ્પિલસિટ ડિફ્લેટર્સ (નકારાત્મક ગર્ભિત ફુગાવાના દરો), CPI અને WPI જેવા અન્ય ડિફ્લેશન સૂચકાંકો સાથે તેની સરખામણી, નોમિનલ અને રિયલ જીવીએ (GVA)/જીડીપી (GDP) વચ્ચેનો તફાવત, ઉત્પાદન/આવક અને ખર્ચની બાજુથી જીડીપી અંદાજો વચ્ચેનો વિસંગતતા (ડિસ્ક્રીપન્સી), નવી અને જૂની શ્રેણીના વૃદ્ધિ દરોની સરખામણી વગેરે સાથે સંબંધિત છે. વધુ સ્પષ્ટતા લાવવા માટે, મંત્રાલયે પરિશિષ્ટ મુજબ વિવિધ હિસ્સેદારોના ઉપયોગ માટે આ વધારાના પ્રશ્નો અને જવાબો રજૂ કર્યા છે.

પરિશિષ્ટ

જીડીપી અંદાજો સંબંધિત પ્રશ્નો અને જવાબો

1. 2026-27માં મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રમાં ઉત્પાદન અને ઇનપુટ બંનેના ભાવમાં વધારો થયો હોવા છતાં GVAના ઇમ્પ્લિસિટ ડિફ્લેટરમાં “-1.5%” નો નકારાત્મક ફુગાવો કેવી રીતે નોંધાઈ શકે, જ્યારે કૃષિ ક્ષેત્રમાં 3.9%નો સકારાત્મક ફુગાવાનો દર નોંધાયો?

જવાબ:

મેન્યુફેક્ચરિંગમાં ઇમ્પિલસિટ ડિફ્લેટરમાં નકારાત્મક ફુગાવાનો અર્થ એ નથી કે મેન્યુફેક્ચરિંગની કિંમતો ઘટી ગઈ છે. આઉટપુટ અને ઇનપુટ્સના પ્રાઇસ ડિફ્લેટર્સ અને ઇમ્પિલસિટ ગ્રોસ વેલ્યુ એડેડ (GVA) ડિફ્લેટર વચ્ચેનો તફાવત સમજવો મહત્વપૂર્ણ છે.

ડબલ-ડિફ્લેશન અભિગમ હેઠળ, ઉત્પાદન ક્ષેત્રના આઉટપુટ અને ઇન્ટરમીડિયેટ કન્ઝમ્પ્શન (મધ્યવર્તી વપરાશ) ને અલગ-અલગ રીતે ડિફ્લેટ કરવામાં આવે છે અને રિયલ GVA એ રિયલ આઉટપુટ માઇનસ રિયલ ઇન્ટરમીડિયેટ કન્ઝમ્પ્શન તરીકે મેળવવામાં આવે છે. તેથી, જ્યારે ઇનપુટની કિંમતો આઉટપુટ કિંમતો કરતાં વધુ ઝડપથી વધે છે, ત્યારે સાપેક્ષ કિંમતની હિલચાલને કારણે નોમિનલ GVA એ રિયલ GVA કરતાં વધુ ધીમેથી વધી શકે છે. પરિણામે, ઇમ્પિલસિટ GVA ડિફ્લેટર, જે રિયલ GVA સાથે નોમિનલ GVA ની સરખામણી કરીને તારવવામાં આવે છે, તે આઉટપુટ અને ઇનપુટ બંને કિંમતો વધવા છતાં પણ નકારાત્મક ફુગાવો દર્શાવી શકે છે.

મહત્વની વાત એ છે કે, નકારાત્મક GVA ડિફ્લેટરનો યાંત્રિક રીતે ઓછી રિયલ વૃદ્ધિ એવો અર્થ થતો નથી. રિયલ GVA વૃદ્ધિ એ રિયલ આઉટપુટ અને રિયલ ઇન્ટરમીડિયેટ કન્ઝમ્પ્શનમાં સાપેક્ષ હિલચાલ પર આધારિત છે.

ઉપરના દ્રશ્યને સમજવા માટેનું ઉદાહરણ નીચે મુજબ છે:

ઉદાહરણ અનુસાર, નોમિનલ GVA 12% વધે છે, જ્યારે રિયલ GVA 17.5% વધે છે, જેના પરિણામે નકારાત્મક ઇમ્પિલસિટ GVA ડિફ્લેટર આવે છે. આનો અર્થ એ નથી કે ઉત્પાદિત વસ્તુઓની કિંમતો ઘટી ગઈ છે; તેના બદલે, તે ડબલ ડિફ્લેશન હેઠળ આઉટપુટ અને ઇનપુટ કિંમતોની સાપેક્ષ હિલચાલને દર્શાવે છે.

Q1, 2026-27માં મેન્યુફેક્ચરિંગ GVA સંકલિત કરવા માટે ડબલ-ડિફ્લેશન અભિગમનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, જે હેઠળ આઉટપુટ અને ઇન્ટરમીડિયેટ કન્ઝમ્પ્શનને અલગથી ડિફ્લેટ કરવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન આઉટપુટ કિંમતોની સરખામણીમાં ઇનપુટ કિંમતો વધુ ઝડપથી વધી હતી. પરિણામે, આ ક્ષેત્ર માટે નોમિનલ GVA વૃદ્ધિ 7.7% પર પ્રમાણમાં ઓછી હતી, જ્યારે રિયલ GVA વૃદ્ધિ 9.2% હતી. નોમિનલ અને રિયલ GVA વૃદ્ધિ વચ્ચેના પરિણામી તફાવતે 1.5% નો નકારાત્મક ઇમ્પિલસિટ GVA ડિફ્લેટર આપ્યો. ઉદાહરણ તરીકે, કેટલીક એવી પ્રવૃત્તિઓ કે જ્યાં ઇનપુટ કિંમતોમાં વૃદ્ધિ આઉટપુટ કિંમતો કરતાં વધુ જોવા મળી હતી તેમાં કાપડનું ઉત્પાદન અને કપાસ જીનિંગ, બેઝિક મેટલ્સનું ઉત્પાદન, રબર અને પ્લાસ્ટિક ઉત્પાદનોનું ઉત્પાદન વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. વધુ ઉમેરવા માટે, OECD ના સંશોધન પત્રો દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક ઊર્જા અને કાચા માલના આંચકા દરમિયાન ડબલ ડિફ્લેશનનો ઉપયોગ કરતા દેશો મેન્યુફેક્ચરિંગમાં વારંવાર અસ્થિર અથવા નકારાત્મક ઇમ્પિલસિટ ડિફ્લેટર્સનો અનુભવ કરે છે. આયાતી કાચા માલ પર ભારે આધાર રાખતા અદ્યતન અર્થતંત્રો જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાય ચેઇનમાં ઉતાર-ચડાવ આવે છે ત્યારે નિયમિતપણે નકારાત્મક મેન્યુફેક્ચરિંગ ડિફ્લેટર્સ અનુભવે છે.

આમ, આનો અર્થ એ નથી કે મેન્યુફેક્ચરિંગ આઉટપુટ કિંમતો ઘટી ગઈ છે. તેના બદલે, તે ડબલ-ડિફ્લેશન ફ્રેમવર્કમાં આઉટપુટ અને ઇનપુટ કિંમતોની સાપેક્ષ હિલચાલને દર્શાવે છે.

આનાથી વિપરીત, ત્રિમાસિક ધોરણે, કૃષિ GVA પ્રથમ ઉત્પાદન અંદાજોનો ઉપયોગ કરીને સ્થિર ભાવે સંકલિત કરવામાં આવે છે. કૃષિ GVAના ચાલુ કિંમતના અંદાજો પછી સંબંધિત પ્રોડ્યુસર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સનો ઉપયોગ કરીને સ્થિર કિંમતના અંદાજોને ફુગાવીને (ઇન્ફ્લેટ કરીને) મેળવવામાં આવે છે.

Q1, 2026-27 દરમિયાન, કૃષિ, ફોરેસ્ટ્રી અને ફિશિંગ જૂથ માટે આઉટપુટ પ્રોડ્યુસર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સમાં અંદાજે 5% નો વધારો થયો છે. આઉટપુટ કિંમતો વધી હોવાથી અને કૃષિ નોમિનલ GVA મુખ્યત્વે આ આઉટપુટ કિંમતો દ્વારા સંચાલિત થાય છે, તેનો ગર્ભિત ફુગાવો 3.9% પર હકારાત્મક રહ્યો હતો.

2. ચાલુ વર્ષના જીડીપીને વધુ સારા દર્શાવવા માટે ગયા વર્ષના ચાલુ જીડીપીને રૂ. 86 લાખ કરોડથી ઘટાડીને રૂ. 80 લાખ કરોડ કરવામાં આવ્યો છે. જો ગયા વર્ષના આંકડામાં સુધારો કરવામાં ન આવ્યો હોત, તો ચાલુ ભાવે વૃદ્ધિ 2.6% હોત.

જવાબ:

Q1 જીડીપી અંદાજોની સરખામણીને જીડીપી શ્રેણીમાં કરાયેલા સુધારાના સંદર્ભમાં સમજવાની જરૂર છે. Q1 2025-26 ના અંદાજમાં ફેરફાર એ ચાલુ વર્ષની વૃદ્ધિને વધુ દર્શાવવા માટે કરવામાં આવેલો ઘટાડો નથી. તે જીડીપી શ્રેણીમાં ક્રમશઃ પદ્ધતિસર અને ડેટા સુધારાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

ત્રિમાસિક જીડીપી અંદાજો બેન્ચમાર્ક-ઇન્ડિકેટર અભિગમનો ઉપયોગ કરીને સંકલિત કરવામાં આવે છે, જે હેઠળ ત્રિમાસિક અંદાજોમાં હિલચાલ સંબંધિત ઉચ્ચ-આવર્તન સૂચકાંકો (હાઇ-ફ્રિકવન્સી ઇન્ડિકેટર્સ) ની હિલચાલ દ્વારા સંચાલિત થાય છે. અગાઉના વર્ષના બેન્ચમાર્કમાં સુધારો, તેના પોતાનામાં, ચાલુ વર્ષની મૂળભૂત આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં અથવા અંદાજ માટે ઉપયોગમાં લેવાતા સૂચકાંકોમાં કૃત્રિમ વધારો કરતો નથી. ત્રિમાસિક શ્રેણીમાં સો કરતાં વધુ વોલ્યુમ અથવા વેલ્યુ ઇન્ડિકેટર્સનો ઉપયોગ થાય છે. કેટલાક વોલ્યુમ ઇન્ડિકેટર્સના નામ આપવા હોય તો, પાક ઉત્પાદનમાં વૃદ્ધિ, સિમેન્ટ ઉત્પાદન સૂચકાંકમાં વૃદ્ધિ, ફિનિશ્ડ સ્ટીલ વપરાશમાં વૃદ્ધિ, કોમર્શિયલ વાહનોના વેચાણમાં વૃદ્ધિ વગેરે છે.

પ્રથમ, Q1 2025-26 જીડીપી અંદાજ શરૂઆતમાં 29.08.2025 ના રોજ તે સમયે પ્રવર્તમાન 2011-12 ના આધાર-વર્ષની શ્રેણી હેઠળ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. તે શ્રેણી હેઠળ, Q1 2025-26 માટે ચાલુ ભાવે જીડીપી ₹86.05 લાખ કરોડ અંદાજવામાં આવ્યો હતો.

બીજું, ફેબ્રુઆરી 2026માં, મંત્રાલયે આધાર વર્ષ તરીકે 2022-23 સાથે નવી જીડીપી શ્રેણી રજૂ કરી. આધાર-વર્ષના સુધારાના ભાગરૂપે, અધ્યતન ડેટા સ્ત્રોતો, સુધારેલી પદ્ધતિઓ, સુધારેલા કવરેજ અને અન્ય સંબંધિત માહિતીને સામેલ કરવા માટે સમગ્ર સમય શ્રેણી માટેના જીડીપી અંદાજોને વ્યાપકપણે સુધારવામાં આવ્યા છે. તદનુસાર, નવી શ્રેણી હેઠળ ચાલુ ભાવે Q1 2025-26 જીડીપીનો અંદાજ ₹80.32 લાખ કરોડ હતો.

ત્રીજું, 05.06.2026ના રોજ 2025-26 માટે જીડીપીના પ્રોવિઝનલ અંદાજો જાહેર કરતી વખતે, સૂચકાંકો અને ડેટાની ઉપલબ્ધતા અને અપડેટિંગને ધ્યાનમાં રાખીને Q1 2025-26 ના અંદાજને વધુ અપડેટ કરીને ₹80.44 લાખ કરોડ કરવામાં આવ્યો હતો.

ચોથું, ત્યારપછી, IIP અને PPI ની નવી શ્રેણી ઉપલબ્ધ થઈ અને તેને જીડીપી સંકલનમાં સામેલ કરવામાં આવી. તેમના સમાવેશને કારણે 2022-23 થી સંબંધિત જીડીપી અંદાજોને અપડેટ કરવાની જરૂર પડી. પરિણામે, ચાલુ ભાવે Q1 2025-26 જીડીપી સુધારીને ₹80.00 લાખ કરોડ કરવામાં આવ્યો હતો.

આમ, ₹86.05 લાખ કરોડથી ₹80.00 લાખ કરોડ સુધીની હિલચાલ એ આધાર વર્ષમાં ફેરફાર, સુધારેલા ડેટા સ્ત્રોતો અને પદ્ધતિઓનો સમાવેશ અને ઉપલબ્ધ સૂચકાંકોના અપડેટિંગથી ઉદ્ભવતી જીડીપી શ્રેણીમાં ક્રમિક સુધારાનું પરિણામ છે. તેથી વર્તમાન વર્ષના વૃદ્ધિ દરને કૃત્રિમ રીતે વધારવા માટે અગાઉના વર્ષના જીડીપીમાં જાણી જોઈને કરાયેલા ઘટાડા તરીકે તફાવતનું અર્થઘટન કરવું ખોટું છે.

સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે જૂની 2011-12 શ્રેણીના ₹86.05 લાખ કરોડના અંદાજની સરખામણી સુધારેલી 2022-23 શ્રેણી હેઠળના વર્તમાન Q1 2026-27ના અંદાજ સાથે સીધી રીતે કરી શકાતી નથી. તેના બદલે, વૃદ્ધિ દરની ગણતરી સમાન અને નવીનતમ તુલનાત્મક જીડીપી શ્રેણી એટલે કે 2022-23 આધાર સાથેના અંદાજોનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે. આમ, રૂ. 88.27 લાખ કરોડના Q1 2026-27 માટે સંબંધિત સરખામણી અગાઉના Q1 2025-26 ના ₹80.32 લાખ કરોડના અંદાજ સાથે થઈ હોત, અને રદ થયેલી શ્રેણીના જૂના ₹86.05 લાખ કરોડના અંદાજ સાથે નહીં.

3. જ્યારે ઉપભોક્તા ફુગાવો (CPI) 3.9% અને જથ્થાબંધ ફુગાવો (WPI) 9% થી વધુ હતો, ત્યારે આપણે 2.5% ના ગર્ભિત જીડીપી ફુગાવાના દરનું મિશ્રણ કેવી રીતે કરી શકીએ?

જવાબ:

આ કિંમત તફાવતને એ સમજીને સરભર કરી શકાય છે કે જીડીપી ડિફ્લેટર એ નેટ વેલ્યુ એડેડની ગર્ભિત કિંમત છે, ટ્રાન્ઝેક્શન કિંમતોનું સીધું માપ નથી. અહીં કોઈ વિસંગતતા નથી કારણ કે જીડીપી ડિફ્લેટર, સીપીઆઈ (CPI) અને ડબલ્યુપીઆઈ (WPI) અર્થતંત્રના વિવિધ પાસાઓને માપે છે અને તેમનું કવરેજ અને વજન (વેઇટેજ) અલગ-અલગ હોય છે.

આ આર્થિક સૂચકાંકોને માપવા માટે વપરાતી વસ્તુઓની બાસ્કેટ તેમના હેતુઓ અનુસાર અલગ અલગ હોય છે:

• CPI (કન્ઝ્યુમર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ): અંતિમ ગ્રાહકના છેડે માત્ર વસ્તુઓ અને સેવાઓના ઘરગથ્થુ વપરાશની ચોક્કસ ટોપલીના ભાવ ફેરફારોને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
• WPI (હોલસેલ પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ): હોલસેલર સ્તરે સેવાઓને બાદ કરતાં જથ્થાબંધ કોમોડિટીઝ, કાચો માલ અને ઉત્પાદિત વસ્તુઓના ભાવ ફેરફારોને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
• ઇમ્પિલસિટ જીડીપી ડિફ્લેટર: તે ચાલુ ભાવે જીડીપી અને સ્થિર ભાવે જીડીપીનો ગુણોત્તર છે અને તે સરકારી ખર્ચ, કોર્પોરેટ રોકાણો, નિકાસ અને નાણાકીય તથા બિન-નાણાકીય સેવાઓ (જેમ કે બેંકિંગ, આઈટી અને રિયલ એસ્ટેટ) સહિત સમગ્ર અર્થતંત્રને આવરી લે છે. કાચા માલની કિંમતો ખૂબ ઊંચી હતી અને ચોક્કસ સેવા ક્ષેત્રનો ફુગાવો ખૂબ ઓછો હતો, તેથી તેણે ઉપભોક્તા અથવા જથ્થાબંધ કોમોડિટી ક્ષેત્રોમાં જોવા મળતા ઊંચા ફુગાવાને હળવો કર્યો હતો.

તેથી, ઇમ્પિલસિટ જીડીપી ડિફ્લેટરે CPI અથવા WPI બંને સાથે સુસંગત રહેવાની જરૂર નથી. કવરેજ, વેઇટેજ, કિંમતની વિભાવનાઓ અને અર્થતંત્રના વિવિધ ક્ષેત્રોના સાપેક્ષ પ્રદર્શનમાં તફાવતને કારણે જીડીપી ડિફ્લેટર ઉપભોક્તા અથવા જથ્થાબંધ ફુગાવા કરતા નોંધપાત્ર રીતે અલગ હોઈ શકે છે.

એ નોંધવું જરૂરી છે કે, વ્યક્તિગત વસ્તુ/વસ્તુઓના જૂથનું ડિફ્લેશન તે વસ્તુ/વસ્તુ-જૂથ માટેના સંબંધિત પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે. ઇમ્પિલસિટ જીડીપી ડિફ્લેટર એ માત્ર એક તારવેલો આંકડો છે જે વસ્તુ/વસ્તુ-જૂથ સ્તરે ઉપયોગમાં લેવાતા 300થી વધુ વ્યક્તિગત પ્રાઇસ ડિફ્લેટર્સની કિંમત અસરોને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

4. ડબલ ડિફ્લેશનની પદ્ધતિ પ્રાઇવેટ ફાઇનલ કન્ઝમ્પ્શન એક્સપેન્ડિચર (PFCE) પર કેવી રીતે લાગુ થાય છે, અને શું તે PFCE ગણતરીઓમાં સીધી રીતે દાખલ થાય છે?

જવાબ:

ડબલ ડિફ્લેશનની પદ્ધતિ સીધી રીતે PFCEની ગણતરીમાં પ્રવેશતી નથી.

ડબલ ડિફ્લેશન એ એક પ્રોડક્શન-સાઇડ ટેકનિક છે જેનો ઉપયોગ ગ્રોસ આઉટપુટ અને ઇન્ટરમીડિયેટ કન્ઝમ્પ્શનને અલગથી ડિફ્લેટ કરીને સ્થિર ભાવે ઉદ્યોગના ગ્રોસ વેલ્યુ એડેડ (GVA) નો અંદાજ લગાવવા માટે થાય છે. PFCEએ અંતિમ માંગનું માપ હોવાથી (અંતિમ ઉપયોગ માટે વસ્તુઓ અને સેવાઓ પરનો ખર્ચ), તેમાં બાદ કરવા માટે કોઈ મધ્યવર્તી વપરાશ હોતો નથી.

ત્રિમાસિક સ્તરે, PFCEનો અંદાજ વિગતવાર વસ્તુ/વસ્તુ-જૂથ સ્તરે લગાવવામાં આવે છે. ખાદ્યપદાર્થો અને ઉત્પાદિત વસ્તુઓ જેવી વિવિધ વસ્તુઓ માટે, યોગ્ય વોલ્યુમ ઇન્ડિકેટર્સનો ઉપયોગ કરીને પ્રથમ સ્થિર-કિંમતના અંદાજો સંકલિત કરવામાં આવે છે, અને ત્યારબાદ સંબંધિત કન્ઝ્યુમર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સનો ઉપયોગ કરીને ચાલુ-કિંમતના અંદાજો મેળવવામાં આવે છે.

PFCE હેઠળ શિક્ષણ, આરોગ્ય, રેસ્ટોરન્ટ્સ અને રહેઠાણની સેવાઓ જેવી કેટલીક સેવાઓની વસ્તુઓ માટે, યોગ્ય આઉટપુટ ઇન્ડિકેટર્સનો ઉપયોગ કરીને ચાલુ-કિંમતના અંદાજો સંકલિત કરવામાં આવે છે અને યોગ્ય પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સનો ઉપયોગ કરીને સંબંધિત સ્થિર-કિંમતના અંદાજો મેળવવામાં આવે છે.

આમ, ડબલ ડિફ્લેશન પ્રોડક્શન-સાઇડ GVAના અંદાજ માટે સંબંધિત છે અને તે PFCEનો અંદાજ લગાવવા માટે સીધી રીતે ઉપયોગમાં લેવાતી પદ્ધતિ નથી.

5. માઇનિંગ (ખનન) ક્ષેત્રના નોમિનલ GVA અને રિયલ GVA અંદાજો વચ્ચે મોટો તફાવત શા માટે છે?

જવાબ:

ત્રિમાસિક જીડીપી સંકલનમાં, માઇનિંગ અને ક્વોરીઇંગ ક્ષેત્રના સ્થિર કિંમતના અંદાજો વોલ્યુમ ઇન્ડિકેટર તરીકે સંબંધિત ઇન્ડેક્સ ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ પ્રોડક્શન (IIP) નો ઉપયોગ કરીને સંકલિત કરવામાં આવે છે. Q1 (એપ્રિલ-જૂન) 2026-27 દરમિયાન, માઇનિંગ અને ક્વોરીઇંગ માટે IIP વૃદ્ધિ એપ્રિલમાં -3.8%, મે માં -1.4% અને જૂનમાં 1.6% હતી.

IIPમાં વૃદ્ધિ દર

આ Q1 2026-27 દરમિયાન માઇનિંગ અને ક્વોરીઇંગ ક્ષેત્રના રિયલ GVA માં -2.4% ની વૃદ્ધિ સાથે મોટા પ્રમાણમાં સુસંગત છે.

નોમિનલ અંદાજો વિવિધ ખનિજ જૂથો માટે સંબંધિત રિયલ અંદાજો પર સંબંધિત પ્રોડ્યુસર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (PPI) લાગુ કરીને મેળવવામાં આવે છે. Q1 2026-27 માટેના PPI ડેટા માઇનિંગ અને ક્વોરીઇંગ ક્ષેત્રે ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો દર્શાવે છે. ખાસ કરીને, ક્રૂડ પેટ્રોલિયમ અને નેચરલ ગેસની કિંમતોમાં એપ્રિલમાં 69.5%, મેમાં 72.2% અને જૂનમાં 33.7% નો વધારો થયો હતો, જ્યારે મેટલ ઓર્સના માઇનિંગમાં અનુક્રમે 27.6%, 25.2% અને 23.5% નો ફુગાવો નોંધાયો હતો.

PPI પર આધારિત ફુગાવો (%)

આમ, રિયલ અને નોમિનલ GVA વૃદ્ધિ વચ્ચેનો સબસ્ટેન્શિયલ તફાવત મુખ્યત્વે ખનિજ ભાવમાં, ખાસ કરીને ક્રૂડ પેટ્રોલિયમ અને નેચરલ ગેસ તથા મેટલ ઓર્સમાં થયેલા મજબૂત વધારાનું પરિણામ છે, રિયલ અને નોમિનલ અંદાજો વચ્ચેની વિસંગતતા નથી. માઇનિંગ અને ક્વોરીઇંગ ક્ષેત્રની નોમિનલ GVA વૃદ્ધિ પરિણામે Q1 2026-27 માં 22.3% રહી હતી.

6. Q1, 2026-27 દરમિયાન ચાલુ અને સ્થિર બંને ભાવના જીડીપી અંદાજોમાં વિસંગતતાઓ (ડિસ્ક્રીપન્સી) વધારે હોવાથી, શું તેનો અર્થ એ થવો જોઈએ કે આગામી રિવિઝન રાઉન્ડમાં જ્યારે આ વિસંગતતાઓને સમાયોજિત કરવામાં આવશે ત્યારે જીડીપી અંદાજો નોંધપાત્ર રીતે બદલાશે?

જવાબ:

વિસંગતતા એ ઉત્પાદન અને ખર્ચના અભિગમો દ્વારા સંકલિત જીડીપી અંદાજો વચ્ચેના તફાવતમાંથી ઉદ્ભવતી એક આંકડાકીય સંતુલન વસ્તુ (સ્ટેટિસ્ટિકલ બેલેન્સિંગ આઇટમ) છે. તેથી તેની હિલચાલનું, તેના પોતાના આધારે, એવા પુરાવા તરીકે અર્થઘટન કરવું જોઈએ નહીં કે અહેવાલ કરાયેલ જીડીપી ઓછો દર્શાવવામાં આવ્યો છે કે વધુ દર્શાવવામાં આવ્યો છે.

Q1 2026-27 અંદાજો વર્તમાન તબક્કે ઉપલબ્ધ માહિતી પર આધારિત છે અને વધુ વ્યાપક અને અપડેટ સ્ત્રોત ડેટા ઉપલબ્ધ થતાં જ તે સુધારાને પાત્ર છે. જેમ જેમ વધારાની માહિતી સામેલ કરવામાં આવે છે, તેમ છતાં વિવિધ અભિગમો હેઠળના અંદાજો બદલાઈ શકે છે અને પરિણામે, આંકડાકીય વિસંગતતા પણ બદલાઈ શકે છે.

તેથી, જ્યારે વર્તમાન વિસંગતતા પછીના રિવિઝન રાઉન્ડમાં બદલાઈ શકે છે, ત્યારે અગાઉથી એવું તારણ કાઢી શકાય નહીં કે જીડીપી ચોક્કસપણે ઉપર તરફ સુધારવામાં આવશે, અથવા ચોક્કસ પ્રમાણ દ્વારા સુધારવામાં આવશે. કોઈપણ સુધારાની દિશા અને પ્રમાણ માત્ર વિસંગતતાના યાંત્રિક એડજસ્ટમેન્ટ પર આધાર રાખવાને બદલે મૂળભૂત ઉત્પાદન અને ખર્ચ-સાઇડ અંદાજોના સુધારા પર આધાર રાખશે.

વર્તમાન કિંમતો પર અંતિમ અંદાજો જાહેર કરવામાં આવશે ત્યારે તફાવતો ખૂબ જ નજીવા અથવા શૂન્ય હશે, જેમ કે નાણાકીય વર્ષ 2022-23 અને 2023-24ના કિસ્સામાં જોવા મળ્યું હતું.

SM/BS/JD