કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે તમિલનાડુના મહાબલીપુરમ ખાતે દક્ષિણ ઝોનલ કાઉન્સિલની 31 મી બેઠકની અધ્યક્ષતા કરી હતી. આ બેઠકમાં તમિલનાડુના મુખ્યમંત્રી શ્રી સી. જોસેફ વિજય, આંધ્રપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી શ્રી ચંદ્રબાબુ નાયડુ, કર્ણાટકના મુખ્યમંત્રી શ્રી ડી. કે. શિવકુમાર, કેરળના મુખ્યમંત્રી શ્રી વી. ડી. સતીશન, પુડુચેરીના ઉપ રાજ્યપાલ શ્રી કે. કૈલાશનાથન, અંદમાન અને નિકોબાર દ્વીપસમૂહના ઉપ રાજ્યપાલ એડમિરલ (નિવૃત્ત) ડી. કે. જોશી, લક્ષદ્વીપના પ્રશાસક શ્રી પ્રફુલ પટેલ અને તેલંગાણાના નાયબ મુખ્યમંત્રી શ્રી ભટ્ટી વિક્રમાર્ક મલ્લુએ હાજરી આપી હતી. રાજ્ય સરકારોના મુખ્ય સચિવો, સલાહકારો અને અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ તેમજ કેન્દ્ર સરકારના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પણ બેઠકમાં ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

બેઠકને સંબોધતા કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે દક્ષિણ ભારતનો આ વિસ્તાર દેશના વિકાસ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્ર છે. તેમણે કહ્યું કે સાહિત્ય હોય, સંશોધન અને વિકાસ (R&D) હોય, સ્પેસ, આઇટી, એઆઇ, ઔદ્યોગિક વિકાસ હોય કે કૃષિ હોય, દક્ષિણ ભારતે હંમેશા દરેક ક્ષેત્રમાં યોગદાન આપ્યું છે. દેશના આઇટી, ઓટોમોબાઇલ્સ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસના તમામ ક્ષેત્રોમાં દક્ષિણ ભારતે ખૂબ મોટી ભૂમિકા ભજવી છે અને તેથી જ મોટી માત્રામાં સીધું વિદેશી રોકાણ પણ દક્ષિણમાં આવ્યું છે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે દક્ષિણ ભારતની સમગ્ર વિકાસયાત્રા ત્રણ સ્તંભો પર આધારિત રહી છે — ઊંચો સાક્ષરતા દર, તાલીમબદ્ધ માનવબળ અને ઊંડા સમુદ્રના ઉપયોગમાં તકનીકી નિપુણતા. આ ત્રણ સ્તંભોએ દક્ષિણ ભારતને દેશના વિકાસમાં સૌથી મોટો ફાળો આપનાર બનાવ્યું છે. દક્ષિણ ભારતના લોકો અને સરકારોએ નવીનતા (ઇનોવેશન) અને મહેસૂલ નિર્માણના ક્ષેત્રોમાં પણ ઘણી ઉત્કૃષ્ટ પરંપરાઓ સ્થાપિત કરી છે. તેમણે કહ્યું કે સમગ્ર ભારતે આ બે ક્ષેત્રોમાં દક્ષિણ ભારત પાસેથી શીખવું જોઈએ.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ કહ્યું કે 80મા સ્વતંત્રતા દિવસના અવસરે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે છેલ્લા સાત દાયકામાં જે હાસલ નથી થયું, તે આપણે આગામી પાંચથી સાત વર્ષમાં પૂર્ણ કરવું પડશે; તો જ આપણે વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં આપણું સ્થાન સુરક્ષિત કરી શકીશું. આવો વિકાસ હાંસલ કરવા માટે દરેક રાજ્યએ તેમાં યોગદાન આપવું પડશે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે 2014 થી ઝોનલ કાઉન્સિલને એક અર્થપૂર્ણ મંચમાં રૂપાંતરિત કરવા માટેના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે. ઝોનલ કાઉન્સિલ મૂળભૂત રીતે એક બંધારણીય વ્યવસ્થા છે જે લાંબા સમય સુધી ધીમે ધીમે માત્ર એક ઔપચારિકતા બનીને રહી ગઈ હતી. 2004-2014 અને 2014-2026 ના સમયગાળાની તુલના કરતા તેમણે કહ્યું કે જ્યારે કાઉન્સિલ પહેલા વાર્ષિક સરેરાશ અઢી બેઠકો યોજતી હતી, ત્યારે હવે તે દર વર્ષે છ બેઠકો યોજે છે. તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો હતો કે 2014 થી અત્યાર સુધીમાં કુલ 70 ઝોનલ કાઉન્સિલ બેઠકો યોજાઈ છે, જે દરમિયાન 1,869 માંથી 1,445 મુદ્દાઓ, એટલે કે આશરે 80% નો ઉકેલ લાવવામાં આવ્યો હતો. શ્રી શાહે ઉમેર્યું કે આ ઝોનલ કાઉન્સિલ બેઠકો દ્વારા 60 વર્ષથી પડતર ઘણા મુદ્દાઓનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ કહ્યું કે ઉત્તર ભારતમાં નદીના પાણીની વહેંચણી સંબંધિત આઠમાંથી પાંચ મુદ્દાઓ બ્રિટિશ કાળ પહેલાથી ચાલી રહ્યા હતા. પાંચ મહિના પહેલા આખરી કરાર થયો હતો અને કાશ્મીરથી લઈને ઉત્તર પ્રદેશ સુધીના 100% મુદ્દાઓનો ઉકેલ લાવીને વિવાદમુક્ત ઉત્તર ભારત હાંસલ કરવામાં આવ્યું છે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે દક્ષિણી રાજ્યો દેશની પ્રગતિના મુખ્ય સ્તંભો છે અને દક્ષિણી રાજ્યોની પ્રગતિ પાણી પર આધારિત છે. ખેતી હોય, ઉદ્યોગ હોય, સ્વસ્થ નાગરિકો હોય કે પર્યાવરણ હોય, આ ચારેય ક્ષેત્રોમાં પાણી આ પ્રદેશનો આત્મા છે.

શ્રી અમિત શાહે અવલોકન કર્યું કે પોતાના રાજ્યના હિતોનું રક્ષણ કરવું ખોટું નથી; જોકે, જો હિતોનું રક્ષણ કરવાની પ્રક્રિયાના પરિણામે રાજ્યો વર્ષો સુધી પાણીથી વંચિત રહે અને પાણી સીધું સમુદ્રમાં વહી જાય, તો કોઈ વાસ્તવિક હિત સચવાતું નથી. તેમણે કહ્યું કે બ્રહ્મપુત્રાથી લઈને કાવેરી અને ગોદાવરી સુધીની મુખ્ય નદીઓને જોડવાથી એ સુનિશ્ચિત થઈ શકે છે કે ભારતને આગામી 100 વર્ષ સુધી પાણીની કોઈ અછતનો સામનો કરવો ન પડે. આ પહેલથી અનેક જળમાર્ગો બનાવવાની સુવિધા પણ મળી શકે છે, જે માત્ર બળતણ બચાવશે અને પર્યાવરણમાં સુધારો કરશે નહીં પરંતુ ખર્ચ-અસરકારક પરિવહન વ્યવસ્થા પણ પૂરી પાડશે.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી શ્રી અમિત શાહે જલ શક્તિ મંત્રાલય, ગૃહ મંત્રાલય, આંતર-રાજ્ય પરિષદ અને સંબંધિત રાજ્યોની સંયુક્ત બેઠકો દ્વારા દક્ષિણી રાજ્યો સંબંધિત પડતર પાણીના પ્રશ્નોનો વહેલી તકે ઉકેલ લાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. દક્ષિણી રાજ્યો પરસ્પર સંવાદ અને રચનાત્મક ઉકેલો દ્વારા આ પડતર જળ વિવાદોનો વહેલી તકે ઉકેલ લાવવાના ગૃહ મંત્રીના સૂચન સાથે સંમત થયા હતા. આંધ્રપ્રદેશ અને તેલંગાણા વચ્ચે અસ્કયામતો અને જવાબદારીઓની વહેંચણી સંબંધિત મુદ્દાઓ અંગે, બંને રાજ્યો ગૃહ મંત્રાલયની સલાહ લઈને આ બાબતોનો ઉકેલ લાવવા સંમત થયા હતા.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે મહિલાઓ અને બાળકો સામેના બળાત્કારના કેસોની ઝડપી તપાસ અને ફાસ્ટ ટ્રેક સ્પેશિયલ કોર્ટ્સ (FTSC) ના અમલીકરણ દ્વારા બળાત્કાર અને પોક્સો (POCSO) કેસોનો વહેલી તકે નિકાલ એ ખૂબ જ સંવેદનશીલ વિષય છે. તેમણે કહ્યું કે આ મુદ્દાઓને મુખ્યમંત્રીઓના સ્તરે ભારે સંવેદનશીલતાથી જોવાની જરૂર છે. ગૃહ મંત્રીએ કહ્યું કે નવા ફોજદારી કાયદાઓ લાગુ થયા પછી, સમગ્ર પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવા માટે આપણી પાસે ઘણા સાધનો ઉપલબ્ધ થયા છે.

ગૃહ મંત્રીએ કહ્યું કે કુપોષણ, નાની વયે શારીરિક વિકાસ અટકવો (સ્ટંટિંગ) અને શાળા છોડવાનો દર (ડ્રોપઆઉટ રેશિયો) આપણી ભાવિ પેઢીઓ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. શાળા છોડવાના દરને સંબોધવામાં આપણે 100 ટકાથી ઓછું કંઈ પણ સ્વીકારવું જોઈએ નહીં. શ્રી શાહે જણાવ્યું હતું કે હાલમાં સમગ્ર દેશ માટે શાળા છોડવાનો દર 9.5 છે, અને જો તમામ રાજ્યો ક્રમિક સુધારા પણ કરે, તો આપણે તેને 3 ટકાથી નીચે લાવી શકીએ છીએ. તેમણે કહ્યું કે જો રાષ્ટ્રીય ડ્રોપઆઉટ રેશિયો 3 ટકાથી નીચે જશે, તો બાળકો શિક્ષિત નાગરિક બનશે અને દેશમાં છેવાડાના સ્તર સુધી બંધારણની ભાવનાને તેના સાચા અર્થમાં અમલમાં મૂકવા માટે સાનુકૂળ વાતાવરણ ઊભુ થશે.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ કહ્યું કે આપણે કુપોષણ પર પણ વિશેષ ધ્યાન આપવું જોઈએ. એક રીતે, પોષણ યોજનાઓ શાળા છોડવાના દર સાથે પણ જોડાયેલી છે. તેમણે વધુમાં કહ્યું કે આપણે સ્ટંટિંગ, એટલે કે અટકેલા શારીરિક વિકાસની વધુ ખતરનાક સમસ્યા તરફ આગળ વધી રહ્યા છીએ. આ ધીમે ધીમે એક રાષ્ટ્રીય સમસ્યા બની રહી હોય તેવું લાગે છે જે આપણી ભાવિ પેઢીઓની ક્ષમતાઓને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. તેથી, આપણે કુપોષણ અને સ્ટંટિંગને ખૂબ ગંભીરતાથી લેવું જોઈએ. શ્રી શાહે કહ્યું કે કુપોષણ સામેની લડાઈ તમિલનાડુ અને આંધ્રપ્રદેશ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી હતી, જેને આખરે સમગ્ર દેશમાં સ્વીકારવામાં આવી હતી. હવે તેના પર વિશેષ ધ્યાન આપવાની જરૂર છે. આઝાદીના 80 વર્ષ પછી, આપણે આ દેશ પર કુપોષિત બાળકોનો બોજ નાખી શકીએ નહીં. જો આ મુદ્દે મુખ્યમંત્રી સ્તરે સંવેદનશીલતાથી અમલીકરણ કરવામાં આવે તો દેશને આ સમસ્યામાંથી મુક્તિ અપાવી શકાય છે. તેમણે કહ્યું કે શિક્ષિત અને સ્વસ્થ ભારતના નિર્માણમાં યોગદાન આપવું એ આપણા સૌની જવાબદારી છે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે આજે ડ્રગ-મુક્ત ભારત એ દરેક સરકાર અને આપણા સમાજની જરૂરિયાત છે. ભારત સરકારના ગૃહ મંત્રાલયે ત્રણ વર્ષનો રોડમેપ તૈયાર કર્યો છે જેમાં રાજ્યો અને કેન્દ્રના વિવિધ વિભાગોની ભૂમિકાઓ વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવી છે. જ્યાં સુધી કેન્દ્ર સરકારના તમામ વિભાગો અને તમામ રાજ્ય સરકારોના તમામ વિભાગો આ ચળવળમાં નહીં જોડાય ત્યાં સુધી આપણે આવનારી પેઢીને આ અનિષ્ટથી બચાવી શકીશું નહીં. તેમણે કહ્યું કે શિક્ષિત અને સ્વસ્થ ભારતના નિર્માણમાં યોગદાન આપવું એ આપણા સૌની જવાબદારી છે.

SM/IJ/JD