કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે આજે વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા ગુજરાતના ગાંધીનગર લોકસભા મતવિસ્તારની પુસ્તકાલયોને સાંકળવા માટે વિકસાવવામાં આવેલી 'ગ્રામીણ જ્ઞાન સેતુ' એપ લોન્ચ કરી હતી.

વર્ચ્યુઅલ માધ્યમથી કાર્યક્રમને સંબોધતા કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી શ્રી અમિત શાહે નોંધ્યું હતું કે આજે એસ. આર. રંગનાથનની જન્મજયંતિ છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સમગ્ર દેશ પદ્મશ્રી રંગનાથનની જન્મજયંતિને રાષ્ટ્રીય પુસ્તકાલય દિવસ તરીકે ઉજવી રહ્યો છે, અને તેમના લોકસભા મતવિસ્તારમાં એક નવો વિચાર અને વિભાવના—'ગ્રામીણ જ્ઞાન સેતુ'—લોન્ચ કરવામાં આવી છે. શ્રી શાહે જણાવ્યું હતું કે તેનો ઉદ્દેશ્ય બાળકોને વાંચન અને શિક્ષણ સાથે જોડવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા દરેક ગામમાં—કેન્દ્ર સ્થાને અને શાળાની નજીક—એક પુસ્તકાલય સ્થાપવાનો છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે આશરે 63 પુસ્તકાલયો સ્થાપિત થઈ ચૂક્યા છે. ગાંધીનગર, કલોલ અને સાણંદ વિધાનસભા મતવિસ્તારોના તમામ ગામોમાં નાના પુસ્તકાલયો, જેમાં પ્રત્યેકમાં પાંચથી છ હજાર પુસ્તકો હોય, તે શરૂ કરવાની પહેલ કરવામાં આવી છે. કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ ઉલ્લેખ કર્યો હતો કે તેમણે આ બહુહેતુક, બહુપરિમાણીય પુસ્તકાલયો માટે પુસ્તકોની યાદી પોતે જ તૈયાર કરી છે—એવા પુસ્તકો જે બાળકોમાં વાંચનમાં રસ જગાડવા અને ધીમે ધીમે તેમને જ્ઞાનના વિશાળ મહાસાગરમાં નિમજ્જિત કરવા માટે પ્રેરિત કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે. વધુમાં, આ પુસ્તકાલયો કિશોરો અને યુવાનોના કરિયર વિકાસ માટે ઉપયોગી પુસ્તકો, તેમજ રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય સ્તરની સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટેના સંસાધનો પણ સ્ટોક કરશે. ગામમાં જ ગુજરાતનો ઇતિહાસ, દેશનો ઇતિહાસ, સ્વતંત્રતા સંગ્રામની વાર્તા અને 1857 ના વિપ્લવને આવરી લેતા પુસ્તકોની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવાની વ્યવસ્થા પણ કરવામાં આવી છે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે માતાપિતાના પ્રોત્સાહન વિના બાળકોમાં વાંચનની ટેવ કેળવવી શક્ય નથી; જો કે, અભ્યાસ કરવા માટે પ્રેરિત બાળકો માટે, ચાર પુસ્તકાલયો—જેમાં સામૂહિક રીતે 2.80 લાખ પુસ્તકો છે જે ભવિષ્યમાં તેમને ઉપયોગી થશે—આ ગ્રામીણ પુસ્તકાલયો સાથે જોડવામાં આવ્યા છે. કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ ઉલ્લેખ કર્યો હતો કે તેમણે પોતાના સાંસદ લોકલ એરિયા ડેવલપમેન્ટ (MPLAD) ફંડનો ઉપયોગ કરીને વાહનોની વ્યવસ્થા કરીને આ સેવા સુલભ બનાવી છે. આ વાન અગાઉ આપવામાં આવેલા પુસ્તકો એકત્ર કરવા અને એપ પર રજિસ્ટર્ડ પુસ્તકો ગ્રામીણ પુસ્તકાલયો સુધી પહોંચાડવા દર પંદર દિવસે ગામડાઓની મુલાકાત લેશે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે 6,000 થી 7,000 પુસ્તકો ધરાવતા પુસ્તકાલયોની મુલાકાત લેવાની ટેવ ધરાવતા બાળકોને હવે 2.80 લાખ પુસ્તકોના સંગ્રહ સુધી પહોંચ મળશે.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે તેમણે મૂળ રીતે આ વિચાર પ્રસ્તાવિત કર્યો હતો, પરંતુ મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ અને ગુજરાત સરકારે તેને એક નવા વૈજ્ઞાનિક અભિગમ સાથે સાંકળ્યો છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે હવે 752 પુસ્તકાલયો 'ગ્રામીણ જ્ઞાન સેતુ' એપ સાથે જોડાયેલા છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે અભ્યાસ વિના કોઈ વિષય પર પ્રભુત્વ મેળવવાનું તો દૂર, પ્રાથમિક જ્ઞાન મેળવવું પણ અશક્ય છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે જેમ જેમ વ્યક્તિ બાળપણમાંથી કિશોરાવસ્થા તરફ, પછી યુવાની તરફ અને અંતે પુખ્તાવસ્થા તરફ આગળ વધે છે, ત્યારે યોગ્ય લાયબ્રેરિયનોનું અભ્યાસ અને તેના વિવિધ પરિમાણો અંગેનું માર્ગદર્શન પુસ્તકાલયોને દેશ માટે મૂલ્યવાન નાગરિકોના ઘડતરમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવવા માટે સક્ષમ બનાવી શકે છે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે માણસાની મહાત્મા ગાંધી લાયબ્રેરીને આ પુસ્તકાલય સંબંધિત યોજના સાથે જોડવામાં આવી છે. તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો હતો કે મહાત્મા ગાંધી લાયબ્રેરીમાં, તેમણે 16 વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન વિવિધ વિષયો પર પ્રાથમિક જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું હતું અને કેટલાક વિષયોની ઊંડાણપૂર્વક સમજ મેળવી હતી. માણસાથી અમદાવાદ આવ્યા પછી, તેઓ ગુજરાત વિદ્યાપીઠ લાયબ્રેરી સાથે જોડાયા હતા. તેમણે નોંધ્યું હતું કે કાકાસાહેબ કાલેલકરે ગુજરાત વિદ્યાપીઠ લાયબ્રેરીની રચના પોતાના જેવા ઘણા યુવાનો માટે જ્ઞાનના સાગરમાં ડૂબકી મારવાના માધ્યમ તરીકે કરી હતી. દરેક વિષય પર માહિતી એકત્ર કરવાની ઈચ્છા એક ટેવમાં પરિણમી, જે ત્યારબાદ અભ્યાસની પ્રેક્ટિસમાં રૂપાંતરિત થઈ. તેમણે ટિપ્પણી કરી હતી કે આ અભ્યાસની પ્રેક્ટિસે જ તેમને ચોક્કસ ક્ષેત્રમાં યોગદાન આપવા માટે સક્ષમ બનાવ્યા, અને પુસ્તકાલયે આ પ્રક્રિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.

ગૃહ મંત્રી શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે આ પુસ્તકાલયો અને પુસ્તકો હવે 'હબ-એન્ડ-સ્પોક' મોડેલ દ્વારા યુવાનોને ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યા છે. તેમના સમયમાં આવી સુવિધાઓ અસ્તિત્વમાં ન હતી, પરંતુ આ કાર્યક્રમ હવે વર્તમાન પેઢી માટે વૈજ્ઞાનિક રીતે સુલભ બન્યો છે. તેમણે સસ્તુ સાહિત્ય મંડળ, ગીતા પ્રેસ, ભૂપેન હજારિકા ઇન્સ્ટિટ્યુટ અને તિરુવલ્લુવર ઇન્સ્ટિટ્યુટ જેવી વિવિધ સંસ્થાઓને ગુજરાતના ગાંધીનગર જિલ્લામાં અને રાજ્ય સ્તરે પુસ્તકાલયો સાથે ઓનલાઈન જોડવાનો તેમનો ઉદ્દેશ્ય વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે આત્મવિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે ટેકનોલોજીના ઉપયોગથી આ સુવિધા વિદ્યાર્થીઓ અને વાચકો માટે ઉપલબ્ધ બનશે.

શ્રી અમિત શાહે દેશ અને રાજ્યભરની ગૃહિણીઓને વિવિધ વિષયો પર જ્ઞાન મેળવીને અને તેમના બાળકોને અભ્યાસ માટે પ્રોત્સાહિત કરીને તેમના ફાજલ સમયનો ઉત્પાદક ઉપયોગ કરવા વિનંતી કરી હતી.

SM/NP/JD