માઇક્રો, સ્મોલ એન્ડ મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝિસ ડેવલપમેન્ટ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026, 3જી ઓગસ્ટ, 2026 ના રોજ રાજ્યસભા દ્વારા પસાર કરાયા બાદ 7મી ઓગસ્ટ, 2026 ના રોજ લોકસભા દ્વારા પસાર કરવામાં આવ્યું હતું. માઇક્રો, સ્મોલ એન્ડ મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝિસ ડેવલપમેન્ટ એક્ટ (MSMED એક્ટ) 2006 માં અધિસૂચિત કરવામાં આવ્યો હતો અને તેણે પોતાના અમલીકરણના 20 વર્ષ પૂરા કર્યા છે. વર્ષો જતાં, ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિ, આઈટી સક્ષમ પ્રણાલીઓના ઉદ્ભવ અને બદલાતા કાનૂની પરિદ્રશ્યને કારણે એમએસએમઈ લેન્ડસ્કેપમાં ઝડપી ફેરફારો જોવા મળ્યા છે, જેણે એમએસએમઈના વિકાસને સુગમ બનાવવા માટે MSMED એક્ટમાં સુધારો કરવાની જરૂરિયાત ઊભી કરી હતી. ઉદ્યમ (Udyam) પર નોંધાયેલા એમએસએમઈની સંખ્યા 01.04.2023 ના રોજ 1.65 કરોડ હતી જે વધીને હવે 9.16 કરોડ થઈ ગઈ છે. એમએસએમઈ ક્ષેત્ર 40 કરોડથી વધુ લોકોને રોજગારી પૂરી પાડે છે અને તેને ભારતીય અર્થતંત્રની કરોડરજ્જુ ગણવામાં આવે છે.

MSMED એક્ટમાં આ સુધારા એમએસએમઈ ક્ષેત્રના વિકાસને સંચાલિત કરતા કાનૂની માળખાને મજબૂત કરવા, ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસમાં સુધારો કરવા, ગેર-ગુનાહિતકરણ (decriminalisation) દ્વારા સાનુકૂળ વ્યાવસાયિક વાતાવરણ ઊભું કરવા, એમએસએમઈના પ્રોત્સાહન માટે સંસ્થાકીય પદ્ધતિઓ પૂરી પાડવા અને સૂક્ષ્મ અને નાના ઉદ્યોગો દ્વારા સામનો કરવામાં આવતા વિલંબિત ચુકવણીના મુદ્દાઓને ઉકેલવા માટે કરવામાં આવ્યા છે.

MSMED એક્ટમાં કરવામાં આવેલા સુધારાની મુખ્ય વિશેષતાઓ નીચે મુજબ છે:

બદલાતા એમએસએમઈ પરિદ્રશ્ય સાથે એક્ટને સુસંગત બનાવવા: "પ્લાન્ટ/મશીનરીમાં રોકાણ" અને "ટર્નઓવર" ના દ્વિ માપદંડના આધારે એમએસએમઈ વર્ગીકરણને એક્ટમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું છે. આ બિલ એમએસએમઈ માટે ડિજિટલ, મફત અને સ્વૈચ્છિક નોંધણી પ્લેટફોર્મ તરીકે ઉદ્યમ નોંધણી પોર્ટલને કાયમી ધોરણ પૂરું પાડે છે. એમએસએમઈ માટે નોંધણી સ્વૈચ્છિક છે.

વિલંબિત ચુકવણીઓને સંબોધવાની પદ્ધતિને મજબૂત કરવા અને એમએસઈ (MSEs) માટે આર્બિટ્રલ એવોર્ડ્સના અમલીકરણની જોગવાઈ કરવા: આ સુધારો ઓનલાઇન વિવાદ નિવારણની જોગવાઈ કરે છે જેથી એમએસઈ તેમના વિવાદોને સમયસર અને ખર્ચ-અસરકારક રીતે ઉકેલવામાં સક્ષમ બને. જો ડિDirectory, એવોર્ડ અથવા ઓર્ડરને બાજુ પર રાખવાની અરજી છ મહિનાથી વધુ સમયથી બાકી હોય તો તે અદાલતોને સૂક્ષ્મ અને નાના ઉદ્યોગ સપ્લાયર્સને એવોર્ડ કરાયેલી રકમના ઓછામાં ઓછા પચાસ ટકા ચુકવણી કરવાનો આદેશ આપવા માટે ફરજિયાત બનાવે છે.

વિલંબિત ચુકવણીના વિવાદોનો ઝડપી નિકાલ સુનિશ્ચિત કરવા: આ સુધારો વિલંબિત ચુકવણીના વિવાદોનો ઝડપી નિકાલ સુનિશ્ચિત કરવા માટે સમયમર્યાદા રજૂ કરે છે. સુધારેલી જોગવાઈઓ હેઠળ, MSEFCs અથવા મધ્યસ્થતા સેવા પ્રદાતાએ, જે પણ હોય તે, પ્રથમ હાજરી માટે નિશ્ચિત તારીખથી નેવું દિવસના સમયગાળામાં મધ્યસ્થતા પૂર્ણ કરવી જરૂરી છે. ત્યારબાદ, MSEFCs એ મધ્યસ્થતા સમાપ્ત થયાની તારીખથી ત્રીસ દિવસના સમયગાળામાં મામલાને આર્બિટ્રેશન માટે મોકલવો જરૂરી છે. ત્યારબાદ, MSEFCs અથવા વૈકલ્પિક વિવાદ નિવારણ સેવાઓ પૂરી પાડતી કોઈ સંસ્થા કે કેન્દ્રએ, જે પણ હોય તે, પ્લીડિંગ્સ પૂર્ણ થયાની તારીખથી નેવું દિવસના સમયગાળામાં એવોર્ડ આપવો જરૂરી છે.

લેણાંની વસૂલાતને મજબૂત કરવા: સુધારેલા એક્ટ હેઠળ, કલમ 18 હેઠળ ફેસિલિટેશન કાઉન્સિલ દ્વારા, અથવા મધ્યસ્થતા સેવા પ્રદાતા કે કોઈ વૈકલ્પિક વિવાદ નિવારણ સંસ્થા દ્વારા કરવામાં આવેલી કોઈ પણ મધ્યસ્થતા સમાધાન કરાર અથવા આર્બિટ્રલ એવોર્ડ ખરીદનારની અસ્કયામતો જ્યાં આવેલી હોય તે અધિકારક્ષેત્રના ડિસ્ટ્રિક્ટ કલેક્ટર, ડેપ્યુટી કમિશનર અથવા કોઈ અધિસૂચિત સત્તાધિકારી દ્વારા 'જમીન મહેસૂલના બાકી લેણાં' તરીકે વસૂલ કરી શકાય છે.

એમએસએમઈને ઝડપી ચુકવણી સુગમ બનાવવા: તમામ સેન્ટ્રલ પબ્લિક સેક્ટર એન્ટરપ્રાઇઝિસ (CPSEs) એ એમએસએમઈ પાસેથી માલ અને સેવાઓની ખરીદી માટે ટ્રેડ રિસિવેબલ્સ ડિસ્કાઉન્ટિંગ સિસ્ટમ પ્લેટફોર્મ (TReDS) દ્વારા ઇન્વોઇસનું સેટલમેન્ટ કરવાનું રહેશે. આ સુધારો રાજ્યોને તેમના પીએસઈ (PSEs) ને TReDS દ્વારા ઇન્વોઇસ સેટલમેન્ટનો લાભ લેવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા માટે સક્ષમ પદ્ધતિ પણ પૂરી પાડે છે. એ નોંધવું યોગ્ય છે કે TReDS વધારાની તરલતા પૂરી પાડવા અને એમએસએમઈને સમયસર ચુકવણી સુનિશ્ચિત કરવા માટે એક સંસ્થાકીય પ્લેટફોર્મ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. TReDS પર ઇન્વોઇસ ડિસ્કાઉન્ટિંગનું પ્રમાણ 2022-23 માં રૂ. 40,000 કરોડથી વધીને 2025-26 માં રૂ. 3.47 લાખ કરોડ થયું છે. CPSEs દ્વારા ઇન્વોઇસ સેટલમેન્ટના ફરજિયાત રૂટિંગથી એમએસએમઈના ચુકવણીના પ્રશ્નો વધુ હળવા થશે.

લવચીકતા લાવવા અને રાજ્યો માટે માઇક્રો અને સ્મોલ એન્ટરપ્રાઇઝિસ ફેસિલિટેશન કાઉન્સિલ (MSEFC) ની રચના નક્કી કરવા માટે સક્ષમ જોગવાઈઓ બનાવવી જેથી વધુ MSEFCs ની રચના થઈ શકે: MSEFCs ની રચનાને તર્કસંગત બનાવવામાં આવી છે જેથી રાજ્ય સરકારો એમએસઈને ચૂકવવાપાત્ર રકમ અંગેના વિવાદોના ઝડપી નિકાલ માટે બહુવિધ MSEFCs ની સ્થાપના કરી શકે. આ સુધારો રાજ્ય સરકારોને MSEFCs માટે નિયમો બનાવવાની સત્તા પણ આપે છે.

ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ વધારવા અને એમએસએમઈ ઇકોસિસ્ટમમાં ટ્રસ્ટ-આધારિત નિયમનો લાવવા: આ સુધારો ગેર-ગુનાહિતકરણની જોગવાઈ કરે છે અને દોષસિદ્ધિ-આધારિત દંડને ક્રમિક નાગરિક દંડ (graded civil penalties) સાથે બદલે છે. અગાઉ, MSMED એક્ટ હેઠળ, નોંધણી ન કરાવવા અથવા માહિતી પૂરી ન પાડવા બદલ દોષસિદ્ધિ અને દંડની જોગવાઈ હતી. હવે, એક્ટની સુધારેલી જોગવાઈઓ હેઠળ, ક્ષતિગ્રસ્ત જોગવાઈઓને ગેર-ગુનાહિત કરવામાં આવી છે. ખોટી માહિતી આપવાના કિસ્સામાં, પ્રથમ કિસ્સામાં ચેતવણી જારી કરવામાં આવશે, અને બીજા તથા ત્યારપછીના કિસ્સામાં દંડ લાદવામાં આવશે. ખરીદદારો દ્વારા વાર્ષિક હિસાબોમાં વ્યાજ સાથેની અણચૂકવેલી રકમનો ખુલાસો ન કરવા બદલ દોષસિદ્ધિ અને દંડને સ્થાને પ્રથમ કિસ્સામાં ચેતવણી, બીજા કિસ્સામાં દંડ અને ત્રીજા તથા ત્યારપછીના કિસ્સામાં આકરો દંડ રાખવામાં આવ્યો છે. તે ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસને પ્રોત્સાહન આપે છે અને ટ્રસ્ટ-આધારિત નિયામક વાતાવરણને ઉત્તેજન આપે છે.

આ સુધારાઓ વિકસિત ભારત @2047 ના વિઝન પ્રત્યે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને અનુરૂપ છે. સમાવેશી, ટકાઉ અને રોજગાર-લક્ષી આર્થિક વૃદ્ધિ હાંસલ કરવા માટે એક જીવંત એમએસએમઈ ક્ષેત્ર ચાવીરૂપ છે. MSMED એક્ટનો સુધારો એન્ટરપ્રાઇઝિસના ઔપચારિકીકરણને વેગ આપશે, એમએસએમઈના સ્કેલ-અપ માટે માર્ગ પૂરો પાડશે, જેથી તેઓ વિકાસના ચેમ્પિયન બની શકશે. આનાથી ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ પણ વધશે અને પાલન (compliance) ને પ્રોત્સાહન મળશે.

SM/JYJD