કેન્દ્રીય સ્વાસ્થ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયે ચાંદીપુરા વાયરસ  (CHPV) ના ચાલુ પ્રકોપ સામેની પ્રતિક્રિયાને સુદૃઢ કરવા માટે ગુજરાત અને રાજસ્થાનમાં નેશનલ જોઈન્ટ આઉટબ્રેક રિસ્પોન્સ ટીમ (NJORT) તૈનાત કરી છે. રાજ્ય સર્વેલન્સ યુનિટ્સના નજીકના સહયોગથી નેશનલ સેન્ટર ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ (NCDC) દ્વારા સંકલિત ઇન્ટિગ્રેટેડ ડિસીઝ સર્વેલન્સ પ્રોગ્રામ (IDSP) હેઠળ સતત રોગ સર્વેલન્સની સાથે, દેશભરની અગ્રણી સંશોધન સંસ્થાઓના નેટવર્ક દ્વારા સતત અને તીવ્ર વૈજ્ઞાનિક તપાસની પૃષ્ઠભૂમિમાં આ તૈનાતી કરવામાં આવી છે. આ સંકલિત પ્રયાસોનો ઉદ્દેશ્ય વાયરસને સમજવામાં પ્રગતિ કરવાનો છે, જેમાં તેના ટ્રાન્સમિશન ડાયનેમિક્સ, ક્લિનિકલ સ્પેક્ટ્રમ, એપિડેમિઓલોજી અને સંભવિત સારવારના અભિગમોનો સમાવેશ થાય છે, જ્યારે પુરાવા-આધારિત જાહેર આરોગ્ય હસ્તક્ષેપોને માર્ગદર્શન આપે છે. NJORT ને સમર્થન આપવા માટે NCDC પબ્લિક હેલ્થ ઇમરજન્સી ઓપરેશન્સ સેન્ટર (PHEOC) પણ સક્રિય કરવામાં આવ્યું છે.

નેશનલ સેન્ટર ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ (NCDC), ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR) અને ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એનિમલ હસબન્ડરી એન્ડ ડેરીઇંગ (DAHD) ના નિષ્ણાતોનો સમાવેશ કરતી બહુવિધ વિષયોની NJORT, રોગચાળાની તપાસ, એપિડેમિઓલોજિકલ મૂલ્યાંકન, ક્લિનિકલ મેનેજમેન્ટ, લેબોરેટરી કોઓર્ડિનેશન, વેક્ટર સર્વેલન્સ અને જાહેર આરોગ્ય પગલાંના અમલીકરણમાં બે રાજ્ય સરકારોના પ્રયાસોને પૂરક બનાવશે. ટીમ જમીની સ્થિતિની સમીક્ષા કરવા અને તેનું ક્ષેત્રીય મૂલ્યાંકન પૂર્ણ કર્યા પછી મંત્રાલયને ભલામણો સુપ્રત કરવા માટે રાજ્યના આરોગ્ય વિભાગો સાથે મળીને કામ કરશે.

તાજેતરના વર્ષોમાં ચાંદીપુરા વાયરસ માટે હાથ ધરવામાં આવેલી સૌથી વ્યાપક વૈજ્ઞાનિક તપાસ વચ્ચે આ તૈનાતી કરવામાં આવી છે. ICMR-નેશનલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એપિડેમિઓલોજી (ICMR-NIE), ચેન્નઈ, ICMR-નેશનલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ વેક્ટર કંટ્રોલ રિસર્ચ (ICMR-NIVCR), પુડુચેરી, ICMR-નેશનલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ વાયરોલોજી (ICMR-NIV), પુણે, ICMR-નેશનલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર પ્રી-ક્લિનિકલ રિસર્ચ (ICMR-NIPCR), હૈદરાબાદ, અને ICAR-નેશનલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ વેટરનરી એપિડેમિઓલોજી એન્ડ ડિસીઝ ઈન્ફોર્મેટિક્સ (ICAR-NIVEDI), બેંગલુરુના નિષ્ણાતો રોગચાળાની તપાસ માટે ગુજરાત રાજ્ય આરોગ્ય વિભાગ સાથે નજીકના સંકલનમાં કામ કરી રહ્યા છે.

આ સહયોગી કવાયત ચાંદીપુરા વાયરસ ચેપના સંપૂર્ણ ક્લિનિકલ સ્પેક્ટ્રમને - હળવા તાવની બીમારીથી લઈને એક્યુટ એન્સેફાલાઇટિસ સિન્ડ્રોમ (AES) સુધી - સમજવા અને જાહેર આરોગ્ય હસ્તક્ષેપોને મજબૂત કરવા માટે પુરાવાઓ જનરેટ કરવા માટે એપિડેમિઓલોજી, વાયરોલોજી, એન્ટોમોલોજી, વેટરનરી સાયન્સ અને લેબોરેટરી ડાયગ્નોસ્ટિક્સના નિષ્ણાતોને એકસાથે લાવે છે.

તપાસના ભાગ રૂપે, અસરગ્રસ્ત જિલ્લાઓમાં એક્યુટ ફેબ્રિલ ઇલનેસ (AFI) અને AES ધરાવતા દર્દીઓમાં સક્રિય સર્વેલન્સ તીવ્ર બનાવવામાં આવ્યું છે, જ્યારે એસિમ્પટોમેટિક (લક્ષણ વગરના) ચેપનો અંદાજ લગાવવા અને વાયરસ પ્રસારણની વાસ્તવિક મર્યાદાનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે સમુદાય-આધારિત સેરોસર્વે હાથ ધરવામાં આવી રહ્યા છે. લેબોરેટરી ટીમો એકસાથે ડાયગ્નોસ્ટિક એસેઝ (નિદાન પરીક્ષણો) ને મજબૂત કરવા અને રોગના પેથોજેનેસિસ (રોગના વિકાસ) ને વધુ સારી રીતે સમજવા માટે સુધારેલા પ્રાણી મોડલ વિકસાવવા માટે કામ કરી રહી છે.

તપાસનું મુખ્ય કેન્દ્રબિંદુ વાયરસ સંક્રમણ ચક્રને સમજવા પર છે. જ્યારે સેન્ડફ્લાય ચાંદીપુરા વાયરસની વાહક છે, ત્યારે વૈજ્ઞાનિકો એ પણ તપાસ કરી રહ્યા છે કે શું મચ્છર, ઈતરડી (ટિક્સ) અને નાની જૂ (માઈટ્સ) સહિત અન્ય આર્થ્રોપોડ્સ પ્રસારણમાં ભૂમિકા ભજવી શકે છે કે નહીં. અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાંથી એકત્રિત કરાયેલા મોટી સંખ્યામાં વેક્ટર સેમ્પલ હાલમાં લેબોરેટરી વિશ્લેષણ હેઠળ છે. અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વૈજ્ઞાનિક તપાસ પૂર્ણ થાય તે પહેલાં વર્તમાન પ્રકોપ માટે જવાબદાર ચોક્કસ વેક્ટર અંગે કોઈ નિષ્કર્ષ પર પહોંચવું યોગ્ય નથી.

વાયરસ પાલતુ પ્રાણીઓમાં ફેલાઈ રહ્યો છે કે કેમ તે નિર્ધારિત કરવા માટે પ્રાણી સર્વેલન્સનો પણ વિસ્તાર કરવામાં આવ્યો છે જે સંભવિતપણે રિઝર્વોયર તરીકે કામ કરી શકે છે. ગાય, ભેંસ અને બકરીઓના લોહીના નમૂના તથા દૂધના નમૂના પરીક્ષણ માટે એકત્રિત કરવામાં આવ્યા છે. અત્યાર સુધીમાં પ્રાણીઓના લગભગ 70 લોહીના નમૂના એકત્રિત કરવામાં આવ્યા છે અને ચાંદીપુરા વાયરસ અને અન્ય સંબંધિત પેથોજેન્સ માટે તેનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. સત્તાવાળાઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે લેબોરેટરી તપાસ પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી કોઈ નિષ્કર્ષ પર આવી શકાય નહીં.

ચાલુ તપાસ ગુજરાતમાં 2024ના ચાંદીપુરા વાયરસના પ્રકોપના પાઠો પરથી પણ દોરવામાં આવી રહી છે. તે પ્રકોપ દરમિયાન, સેન્ડફ્લાય સહિત અનેક વેક્ટર પ્રજાતિઓ એકત્રિત કરવામાં આવી હતી અને તેનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ તમામ નમૂનાઓ CHPV માટે નકારાત્મક (નેગેટિવ) હતા, અને કોઈ ચોક્કસ વેક્ટરને નિર્ણાયક રીતે સાંકળી શકાયું ન હતું.

વાયરસમાં જનીની ફેરફારો (જીનેટિક ચેન્જીસ) થયા છે કે કેમ તેની પણ વૈજ્ઞાનિકો ઝીણવટભરી તપાસ કરી રહ્યા છે. વર્તમાન પ્રકોપમાંથી વાયરસના નમૂનાઓનું હોલ-જીનોમ સિક્વન્સિંગ ગુજરાત બાયોટેકનોલોજી રિસર્ચ સેન્ટર (GBRC), ગાંધીનગર ખાતે કરવામાં આવી રહ્યું છે. પ્રાથમિક વિશ્લેષણમાં નાના જનીની ફેરફારો ઓળખાયા છે, પરંતુ નિષ્ણાતો કહે છે કે હાલમાં પરિભ્રમણ કરી રહેલો વાયરસ અગાઉના પ્રકોપ સાથે સંકળાયેલા સ્ટ્રેન્સમાંથી વિકસિત થયો છે કે કેમ તે નિર્ધારિત કરતા પહેલા વિગતવાર તુલનાત્મક જીનોમિક અભ્યાસની જરૂર છે.

વધતા જતા વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓમાં ઉમેરો કરતા, ICMR-NIV, પુણેના સંશોધકોએ, ICMR-રાજેન્દ્ર મેમોરિયલ નેશનલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ હેલ્થ રિસર્ચ (ICMR-RMNIHR), પટના, B.J. મેડિકલ કોલેજ (BJMC), અમદાવાદ, પશુપાલન અને ડેરી વિભાગ, અને આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગ, ગુજરાત સરકારના સહયોગથી, તાજેતરમાં ગયા વર્ષના પ્રકોપ દરમિયાન હાથ ધરવામાં આવેલી બહુવિધ તપાસને દસ્તાવેજીકૃત કરતું "Investigations into the Outbreak of Chandipura Virus Encephalitis, Gujarat, India, 2024" શીર્ષક ધરાવતું સંશોધન પત્ર પ્રકાશિત કર્યું છે.

વર્તમાન તપાસને ભારતના હોસ્પિટલ-આધારિત એક્યુટ એન્સેફાલાઇટિસ સિન્ડ્રોમ (AES) સર્વેલન્સ નેટવર્ક દ્વારા વધુ ટેકો આપવામાં આવ્યો છે, જે દેશભરની 15 ટર્શરી કેર હોસ્પિટલોમાં ફેલાયેલ એક મલ્ટિસેન્ટ્રિક પ્રોસ્પેક્ટિવ સર્વેલન્સ પ્રોગ્રામ છે. પ્રમાણભૂત ક્લિનિકલ પ્રોટોકોલ્સ, સેરોલોજિકલ અને મોલેક્યુલર ડાયગ્નોસ્ટિક્સ અને સિલેક્ટિવ નેક્સ્ટ-જનરેશન સિક્વન્સિંગનો ઉપયોગ કરીને, નેટવર્ક આઉટબ્રેક ડિટેક્શન (પ્રકોપની શોધ) ને મજબૂત કરવા, AES એટિયોલોજી (કારણ) ની સમજણમાં સુધારો કરવા અને સમયસર જાહેર આરોગ્ય પ્રક્રિયાઓને ટેકો આપવા માટે નિર્ણાયક એપિડેમિઓલોજિકલ અને લેબોરેટરી પુરાવાઓ જનરેટ કરી રહ્યું છે.

કેન્દ્રએ ગુજરાત અને રાજસ્થાનને વૈજ્ઞાનિક અને ક્ષેત્રીય સહાયમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે, જેમાં રાષ્ટ્રીય સંયુક્ત પ્રકોપ પ્રતિક્રિયા ટીમની તૈનાતી અને અનેક રાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ દ્વારા સમાંતર તપાસનો સમાવેશ થાય છે. આ એક સંકલિત "એક આરોગ્ય" અભિગમને પ્રતિબિંબિત કરે છે જે ચાંદીપુરા વાયરસના પ્રકોપને વધુ સારી રીતે સમજવા અને તેને નિયંત્રિત કરવા માટે માનવો, પ્રાણીઓ અને વાહકો (રોગ વહન કરતા જીવો) પર દેખરેખ રાખે છે.

SM/DK/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com