આંતરરાષ્ટ્રીય ક્લાઉડેડ લેપર્ડ દિવસના અવસરે, ભારતે નવા શરૂ કરાયેલા 'ક્લાઉડેડ લેપર્ડ સંરક્ષણ કાર્ય યોજના' (CAP) દ્વારા એશિયાની સૌથી દુર્લભ જંગલી બિલાડીઓમાંની એકના સંરક્ષણ માટે પોતાની પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટિ કરી છે. ભારત સરકાર-GEF-UNDP પહેલ હેઠળ તૈયાર કરાયેલ આ કાર્ય યોજના (CAP), જુલાઈ 2026ના બીજા અઠવાડિયામાં કોઈમ્બતુરમાં યોજાયેલી રાષ્ટ્રીય વન્યજીવન બોર્ડ (SCNBWL) ની સ્થાયી સમિતિની 91મી બેઠક દરમિયાન બહાર પાડવામાં આવી હતી. આ કાર્ય યોજના નિવાસસ્થાનોના રક્ષણ, જંગલો વચ્ચે જોડાણ પુનઃસ્થાપિત કરવા, વૈજ્ઞાનિક દેખરેખને મજબૂત બનાવવા અને પ્રજાતિઓના સંરક્ષણ માટે સ્થાનિક સમુદાયોને સશક્ત બનાવવા માટે એક વ્યાપક માળખું પૂરું પાડે છે.

CAP ઉત્તર-પૂર્વ ભારતમાં ક્લાઉડેડ લેપર્ડના લાંબા ગાળાના સંરક્ષણને મજબૂત બનાવવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. આ અભિગમ પ્રજાતિઓ અને તેમના નિવાસસ્થાનોના રક્ષણ માટે લેન્ડસ્કેપ-સ્તરનું સંરક્ષણ, વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન, સમુદાય ભાગીદારી અને ટેકનોલોજી આધારિત હસ્તક્ષેપ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

એક્શન પ્લાનનો એક મુખ્ય ઘટક ઉત્તર-પૂર્વ ભારતમાં 14 પ્રાથમિક સંરક્ષણ લેન્ડસ્કેપ્સની ઓળખ છે, જેની સાથે જંગલના નિવાસસ્થાનો વચ્ચે કનેક્ટિવિટી મજબૂત કરવા માટે લેન્ડસ્કેપ-સ્કેલ નિવાસસ્થાન પુનઃસ્થાપના અને કોરિડોર સંરક્ષણ સામેલ છે. સરકારે ઇન્ટિગ્રેટેડ ડેવલપમેન્ટ ઓફ વાઇલ્ડલાઇફ હેબિટેટ્સ (IDWH) યોજનાના સ્પીસીઝ રિકવરી પ્રોગ્રામ હેઠળ આ પ્રજાતિનો સમાવેશ કરીને ક્લાઉડેડ લેપર્ડ સંરક્ષણ માટે સંસ્થાકીય માળખાને પણ મજબૂત બનાવ્યું છે.

CAPમાં કેમેરા ટ્રેપ, ઓક્યુપન્સી સર્વે, જિનેટિક્સ અને પર્યાવરણીય DNA (eDNA) દ્વારા પ્રમાણભૂત વૈજ્ઞાનિક દેખરેખનો સમાવેશ થાય છે, જે પ્રજાતિઓ અને તેના રહેઠાણની જરૂરિયાતોને વધુ સારી રીતે સમજવામાં મદદ કરે છે. તે શિકાર વિરોધી પગલાં અને વન્યજીવન ગુના નિવારણને મજબૂત બનાવવા પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. ફ્રન્ટલાઈન સ્ટાફની ક્ષમતા નિર્માણ પણ એક મુખ્ય ઘટક છે, જેમાં ક્ષેત્ર-સ્તરીય સંરક્ષણ પ્રયાસોને મજબૂત બનાવવા માટે M-STrIPES સ્માર્ટ એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ શામેલ છે.

વ્યક્તિત્વ અને વન્યજીવ સંરક્ષણમાં સ્થાનિક સમુદાયોની નિર્ણાયક ભૂમિકાને ઓળખીને, એક્શન પ્લાન સમુદાય-આધારિત સંરક્ષણ અને સસ્ટેનેબલ આજીવિકા સહાયને પ્રોત્સાહન આપે છે. તે આ વિસ્તારમાં તેની સમગ્ર શ્રેણીમાં પ્રજાતિના સંકલિત સંરક્ષણ માટે પડોશી ક્ષેત્રીય દેશો (range countries) સાથે સરહદ પાર સહયોગને પણ પ્રોત્સાહિત કરે છે. CAP આગળ ક્લાઉડેડ લેપર્ડ નિવાસસ્થાનો અને લેન્ડસ્કેપ્સની લાંબા ગાળાની સ્થિતિસ્થાપકતાને મજબૂત કરીને, સંરક્ષણ યોજનામાં આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા અને અનુકૂલનશીલ વ્યવસ્થાપનને એકીકૃત કરે છે.

ક્લાઉડેડ લેપર્ડનું સંરક્ષણ ઉત્તર-પૂર્વ ભારતના જંગલો અને કુદરતી વારસાના સંરક્ષણ સાથે આંતરિક રીતે જોડાયેલું છે. કન્ઝર્વેશન એક્શન પ્લાન દ્વારા, ભારત આ નોંધપાત્ર જંગલી બિલાડીના ભવિષ્યને સુરક્ષિત કરવા માટે નિવાસસ્થાન સુરક્ષા, વૈજ્ઞાનિક મોનિટરિંગ, લેન્ડસ્કેપ પુનઃસ્થાપના, ટેકનોલોજીનો સમાવેશ, સમુદાય ભાગીદારી અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગને જોડતો એક સંકલિત અભિગમ આગળ ધપાવી રહ્યું છે.

(કન્ઝર્વેશન એક્શન પ્લાન દસ્તાવેજ એક્સેસ કરવા માટે અહીં ક્લિક કરો)

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com