પીડિતોને સમયસર રાહત સુનિશ્ચિત કરવા, કાયદાના અસરકારક અમલીકરણ અને અનુસૂચિત જાતિ (SCs) તથા અનુસૂચિત જનજાતિ (STs) ના અધિકારો અને ગૌરવના રક્ષણ માટે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને સતત નાણાકીય અને સંસ્થાકીય સહાય દ્વારા સરકાર અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ (અત્યાચાર નિવારણ) અધિનિયમ, 1989 ના અમલીકરણને મજબૂત કરવાનું ચાલુ રાખે છે.

આ માહિતી સામાજિક ન્યાય અને આધિકારિકતા રાજ્ય મંત્રી શ્રી રામદાસ અઠાવલે દ્વારા રાજ્યસભામાં શ્રી ચંદ્રકાંત દામોદર હંડોરેને આપેલા એક લેખિત જવાબમાં આપવામાં આવી હતી.

મંત્રીશ્રીએ માહિતી આપી હતી કે SC/ST (અત્યાચાર નિવારણ) અધિનિયમ હેઠળ નોંધાયેલા ગુનાઓનો આંકડાકીય ડેટા ગૃહ મંત્રાલય હેઠળના નેશનલ ક્રાઇમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો (NCRB) દ્વારા સંકલિત કરવામાં આવે છે, અને તેના ક્રાઇમ ઇન ઇન્ડિયા રિપોર્ટમાં વાર્ષિક ધોરણે પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે. નવીનતમ પ્રકાશિત ડેટા વર્ષ 2024 સુધી ઉપલબ્ધ છે.

NCRB ડેટા અનુસાર, 2022 દરમિયાન અનુસૂચિત જાતિ વિરુદ્ધ ગુના હેઠળ SC/ST (અત્યાચાર નિવારણ) અધિનિયમ હેઠળ નોંધાયેલા 57,569 કેસ અને અનુસૂચિત જનજાતિ વિરુદ્ધના ગુના હેઠળ એ જ અધિનિયમ હેઠળ 10,064 કેસ નોંધાયા છે. તેવી જ રીતે, 2023 દરમિયાન, 57,766 SC કેસ અને 12,959 ST કેસ નોંધાયા હતા, જ્યારે 2024 દરમિયાન 55,685 SC કેસ અને 9,961 ST કેસ નોંધાયા હતા.

જવાબમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે, NCRB ડેટા મુજબ, અનુસૂચિત જાતિ સંબંધિત 17,123 કેસ અને અનુસૂચિત જનજાતિને લગતા 7,219 કેસ 2024 દરમિયાન તપાસ માટે પેન્ડિંગ હતા.

જવાબમાં આગળ જણાવવામાં આવ્યું છે કે, NCRB ડેટા મુજબ, SC/ST (અત્યાચાર નિવારણ) અધિનિયમ હેઠળ અખિલ ભારતીય સજા દર અનુસૂચિત જાતિ સંબંધિત કેસો માટે 34.1% અને 2022 માં અનુસૂચિત જનજાતિ સંબંધિત કેસો માટે 28.1%, 2023 માં SC અને ST કેટેગરીઝમાં અનુક્રમે 32.4% અને 24.6%, અને 2024 માં SC અને ST કેટેગરીઝમાં અનુક્રમે 33.9% અને 33.2% હતો.

મંત્રીશ્રીએ વધુમાં માહિતી આપી હતી કે બંધારણની સાતમી અનુસૂચિ હેઠળ 'પોલીસ' અને 'જાહેર વ્યવસ્થા' (પબ્લિક ઓર્ડર) એ રાજ્યના વિષયો છે. તે મુજબ, કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવાની, ગુનાઓની તપાસ કરવાની, ગુનાઓને અટકાવવાની અને અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિના સભ્યો સહિત નાગરિકોના જીવન અને સંપત્તિના રક્ષણની જવાબદારી સંબંધિત રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ પ્રશાસનની છે. SC અને ST વિરુદ્ધના ગુનાઓને રોકવા પર વિશેષ ભાર મૂકવાની સાથે ફોજદારી ન્યાય પ્રણાલીને મજબૂત કરવા માટે કેન્દ્ર સરકાર સમયાંતરે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને એડવાઇઝરી જારી કરે છે.

અધિનિયમની જોગવાઈઓના અમલીકરણમાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ટેકો આપવા માટે, કેન્દ્ર સરકાર પ્રોટેક્શન ઓફ સિવિલ રાઇટ્સ (PCR) એક્ટ, 1955 અને SC/ST (અત્યાચાર નિવારણ) એક્ટ, 1989 ના અમલીકરણ માટે મશીનરીને મજબૂત કરવા માટે કેન્દ્ર પ્રાયોજિત યોજના (CSS) અમલમાં મૂકી રહી છે. આ યોજના હેઠળ, અત્યાચારનો ભોગ બનેલા લોકોની રાહત અને પુનર્વસન સહિત આ કાયદાઓના અસરકારક અમલીકરણ માટે કેન્દ્રીય સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે.

2022-23 દરમિયાન, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ₹392.71 કરોડની કેન્દ્રીય સહાય મુક્ત કરવામાં આવી હતી, જેનાથી 88,172 પીડિતોને લાભ મળ્યો હતો. 2023-24 દરમિયાન, કેન્દ્રીય સહાય વધીને ₹535.30 કરોડ થઈ, જે હેઠળ 79,667 પીડિતોને રાહત આપવામાં આવી. 2024-25 દરમિયાન, ₹495.29 કરોડની સહાય મુક્ત કરવામાં આવી હતી, જેનાથી દેશભરમાં 99,965 પીડિતોને લાભ થયો હતો.

સામાજિક ન્યાય અને આધિકારિકતા મંત્રાલય SC/ST (અત્યાચાર નિવારણ) અધિનિયમ, 1989 ના અસરકારક અમલીકરણની ખાતરી કરવા, તેના દ્વારા ન્યાય સુધીની પહોંચને મજબૂત કરવા, પીડિતોને સમયસર રાહત પૂરી પાડવા અને દેશભરમાં અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિના બંધારણીય અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ પ્રશાસન સાથે ગાઢ સંકલનમાં કામ કરવાનું ચાલુ રાખે છે.

SM/JD