ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲದ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣವನ್ನು ಮಿಷನ್ ಮೋಡ್ ನಲ್ಲಿ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, ಸುಮಾರು ಶೇ.99.6 ರಷ್ಟು ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ (ಬಿಜಿ) ಜಾಲವನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. 2014-26ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 2014ರ ಮೊದಲು ಕೈಗೊಂಡ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

ಇದಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲಾ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗ / ಬಹು-ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ (ಐಆರ್) ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ರೈಲ್ವೆ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಅನೇಕ ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಮತ್ತು ಸರಕು ಕಾರಿಡಾರ್ ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಿಸಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರೆ, ಭಾರತವು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ ಜಾಲವನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ರೈಲ್ವೆ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಸಾಧನೆ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ರೈಲ್ವೆ (ಯುಐಸಿ) 2025 ರ ಜೂನ್, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಮುಖ ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಈಗ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯು ತನ್ನ ಬ್ರಾಡ್-ಗೇಜ್ ಜಾಲದ ಶೇ.99.6 ರಷ್ಟು ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಪರಿವರ್ತನೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಎಳೆತವು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆಯೂ ಆಗಿದೆ. ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗಣೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ರೈಲ್ವೆಯ ಸಾರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಕಡಿತವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ (ಉಲ್ಲೇಖ: "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ", ಜೂನ್ 2021)

ಇದಲ್ಲದೆ, ರೈಲ್ವೆ ಹಳಿಗಳ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣವು ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಡೀಸೆಲ್ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇಂಗಾಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣವು ಉತ್ತಮ ಸಾಗಣೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ರೈಲು ವೇಗವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

2015-16ರಲ್ಲಿ 293 ಕೋಟಿ ಲೀಟರ್ ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 2024-25ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 108 ಕೋಟಿ ಲೀಟರ್ ಗಳ ಡೀಸೆಲ್ ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಷನ್ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಡೀಸೆಲ್ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ 185 ಕೋಟಿ ಲೀಟರ್ ಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಬೊಕ್ಕಸದಲ್ಲಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ವಿದೇಶೀ ವಿನಿಮಯ ಉಳಿತಾಯವಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇಂಧನ ಆಮದಿಗೂ ಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ವಿದ್ಯುದೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ ಉಳಿತಾಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಿಸಿದ ರೈಲ್ವೆಗಳು ಸೌರ, ಪವನ ಮತ್ತು ಇತರ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನವನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಷನ್ ಪವರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿವೆ, ಇದು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯು ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಖರೀದಿ ಯೋಜನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟು ರೈಲ್ವೆ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಸುಸ್ಥಿರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇಂಗಾಲದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಸೌರ, ಪವನ ಮತ್ತು ಹೈಬ್ರಿಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (ಸೌರ, ಪವನ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಸಂಗ್ರಹಣೆ) ಸೇರಿದಂತೆ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಎಳೆತ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಪೂರೈಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಇಂಗಾಲದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 2026 ರ ಜೂನ್, ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು 1161 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ (ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್) ಸೌರ ಸ್ಥಾವರಗಳು (ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 103 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಮಿಷನ್ ಶೇ.100ರಷ್ಟು ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣವು ಅತ್ಯಂತ ಸವಾಲಿನ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಈಗಾಗಲೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ವಿವಿಧ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ. ರೈಲ್ವೆ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಲು, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯು ವಿವಿಧ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ; ಕಾರ್ಯಾರಂಭದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮಾನಿಟರಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್ (ಪಿಎಂಜಿ) ಪೋರ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಯೋಜನಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಖಚಿತ ಧನಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ವರ್ಧಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.

ವಲಯವಾರು ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣದ ಸ್ಥಿತಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

ಬಿಹಾರ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯ/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾರು ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕರಣದ ಸ್ಥಿತಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

ಕೇಂದ್ರ ರೈಲ್ವೆ, ವಾರ್ತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವರಾದ ಶ್ರೀ ಅಶ್ವಿನಿ ವೈಷ್ಣವ್ ಅವರು ಇಂದು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.

*****