સરકાર દેશમાં ડિજિટલ લેન્ડિંગ પ્લેટફોર્મ્સ અને પેમેન્ટ એગ્રીગેટર્સ સહિત ફિનટેક ઇકોસિસ્ટમ સંબંધિત મુદ્દાઓની સમીક્ષા કરવા માટે નાણાંકીય ક્ષેત્રના નિયામકો અને અન્ય સંબંધિત હિતધારકો સાથે સતત જોડાયેલી રહે છે.

આવી સમીક્ષા મૂલ્યાંકનના આધારે, સમયાંતરે વિવિધ નિયમનકારી અને સુપરવાઇઝરી હસ્તક્ષેપો લેવામાં આવ્યા છે જેમાં, અન્ય બાબતોની સાથે, નીચે મુજબના પગલાંઓનો સમાવેશ થાય છે:

1. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એ તેના સભ્યો વચ્ચે નિયમનકારી ધોરણો સ્થાપિત કરવા અને લાગુ કરવા, નૈતિક વર્તનને પ્રોત્સાહન આપવા, બજારની અખંડિતતા સુનિશ્ચિત કરવા, વિવાદો ઉકેલવા અને પારદર્શિતા અને જવાબદારીને ઉત્તેજન આપવા માટે 30.05.2024 ના રોજ "ફ્રેમવર્ક ફોર સેલ્ફ-રેગ્યુલેટરી ઓર્ગેનાઇઝેશન(ઓ) ઇન ધ ફિનટેક સેક્ટર" (SRO-FT ફ્રેમવર્ક) જારી કર્યું છે.
2. વેબ અને મોબાઇલ એપના જોખમોનો સામનો કરવા માટે આરબીઆઈ (RBI) એ ફેબ્રુઆરી, 2021 માં ડિજિટલ પેમેન્ટ સિક્યુરિટી કંટ્રોલ્સ પર માસ્ટર ડિરેક્શન્સ જારી કર્યા છે. આ માર્ગદર્શિકા બેંકોને ઇન્ટરનેટ, મોબાઇલ બેંકિંગ, કાર્ડ પેમેન્ટ વગેરે જેવા વિવિધ પેમેન્ટ ચેનલો માટે સુરક્ષા નિયંત્રણોનું સમાન લઘુત્તમ ધોરણ અમલમાં મૂકવાનો આદેશ આપે છે. વધુમાં, નેશનલ પેમેન્ટ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) તમામ બેંકોને યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) વ્યવહારો માટે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)/મશીન લર્નિંગ (ML) આધારિત મોડેલ્સનો ઉપયોગ કરીને એલર્ટ જનરેટ કરવા અને વ્યવહારો રદ કરવા માટે ફ્રોડ મોનિટરિંગ સોલ્યુશન પૂરું પાડે છે.
3. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) એ વ્યકિતઓના અંગત ડેટાને સુરક્ષિત રાખવા માટે ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટ, 2023 (DPDP એક્ટ) અને ડીપીડીપી (DPDP) રૂલ્સ 2025 સૂચિત કર્યા છે.
4. વધુમાં, આરબીઆઈ (RBI) એ ઓગસ્ટ 2019 માં રેગ્યુલેટરી સેન્ડબોક્સ માટે એક સક્ષમ માળખું રજૂ કર્યું છે જે નિયમનકારી છૂટછાટ સાથે અથવા તેના વિના નિયંત્રિત નિયમનકારી વાતાવરણમાં નવી નવીન નાણાંકીય પ્રોડક્ટ્સ/સેવાઓના પરીક્ષણની મંજૂરી આપે છે.

ઉપરોક્ત ઉપરાંત, ગ્રાહકોના હિતોનું રક્ષણ કરવા અને નાગરિકોને ગેરકાનૂની લોન એપ્સ સહિતની સાયબર ઘટનાઓની જાણ કરવાની સુવિધા માટે, ગૃહ મંત્રાલય (MHA) એ નેશનલ સાયબરક્રાઇમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ (www.cybercrime.gov.in) અને નેશનલ સાયબરક્રાઇમ હેલ્પલાઇન નંબર "1930" શરૂ કર્યો છે. બેંકો જાહેર પ્લેટફોર્મ 'સચેત' (SACHET) પોર્ટલ અને સ્ટેટ લેવલ કોઓર્ડિનેશન કમિટી (SLCC) દ્વારા ગેરકાનૂની રીતે નાણાં જમા કરવા/એકત્રિત કરવા સંબંધિત ચોક્કસ સંસ્થા સામે નાગરિકોને કોઈપણ ફરિયાદ નોંધાવવા માટે સુવિધા આપે છે. આરબીઆઈ (RBI) અને બેંકો શોર્ટ એસએમએસ (SMS), રેડિયો ઝુંબેશ, 'સાયબર-ક્રાઇમ' અટકાવવા અંગેની જાહેરાતો દ્વારા જાગૃતિ અભિયાન ચલાવી રહી છે. વધુમાં, આરબીઆઈ (RBI) ઇલેક્ટ્રોનિક-બેંકિંગ અવેરનેસ એન્ડ ટ્રેનિંગ (eBAAT) પ્રોગ્રામ્સ યોજી રહી છે જે છેતરપિંડી અને જોખમ ઘટાડવા વિશેની જાગૃતિ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

આ માહિતી નાણાં મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી શ્રી પંકજ ચૌધરી દ્વારા આજે લોકસભામાં એક લેખિત જવાબમાં આપવામાં આવી હતી.

SM/DK/JD