કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પીયૂષ ગોયલે એક ઉચ્ચ સ્તરીય ભારતીય વ્યાપારી પ્રતિનિધિમંડળ સાથે 13-18 જુલાઈ 2026 દરમિયાન સ્પેન, બેલ્જિયમ, ફિનલેન્ડ અને એસ્ટોનિયાની પાંચ દિવસીય મુલાકાત પૂર્ણ કરી હતી. મુલાકાત દરમિયાન, તેમણે ચારેય દેશોમાં મંત્રીઓ, વરિષ્ઠ સરકારી નેતાઓ, વ્યાપારી અધિકારીઓ અને ઉદ્યોગના હિસ્સેદારો સાથે બહુવિધ ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકો યોજી હતી. આ મુલાકાતનો હેતુ ભારત-ઇયુ મુક્ત વેપાર કરાર (FTA) વાટાઘાટોના સફળ નિષ્કર્ષ દ્વારા પેદા થયેલા વેગને આગળ વધારીને, યુરોપ સાથે ભારતના આર્થિક સંબંધોને ગાઢ બનાવવાનો, રોકાણ જોડાણોનો વિસ્તાર કરવાનો, તકનીકી સહકારને મજબૂત કરવાનો અને વ્યાપાર-થી-વ્યાપાર (B2B) જોડાણને વધુ પ્રોત્સાહન આપવાનો હતો.

સ્પેનની તેમની મુલાકાત દરમિયાન, શ્રી ગોયલે પ્રથમ ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને અર્થતંત્ર, વેપાર અને વ્યવસાય મંત્રી મહામહિમ શ્રી કાર્લોસ કુએર્પો કેબલેરો અને ઉદ્યોગ અને પ્રવાસન મંત્રી મહામહિમ શ્રી જોર્ડી હેરેયુ બોહર સાથે ફળદાયી ચર્ચાઓ કરી હતી. શ્રી ગોયલે વ્યાપારી ભાગીદારી સાથે વાર્ષિક ભારત-સ્પેન સંયુક્ત કમિશનની બેઠક યોજવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો, જ્યારે સ્પેને દ્વિપક્ષીય જોડાણને સરળ બનાવવા માટે એક સમર્પિત "ઇન્ડિયા ટીમ" સ્થાપિત કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો.

બંને પક્ષો ભારતના યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) અને સ્પેનના બીઝમ (Bizum) ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ પ્લેટફોર્મ વચ્ચેની આંતર-કાર્યક્ષમતા પર તકનીકી ચર્ચાઓને આગળ વધારવા માટે પણ સંમત થયા હતા. તેમણે ઓટોમોબાઈલ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, કેમિકલ્સ, ટેક્સટાઈલ, અક્ષય ઊર્જા, પ્રવાસન અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં સહયોગ માટે મહત્વની તકોની ઓળખ કરી હતી. ચર્ચાઓમાં રોકાણની સુવિધા, વ્યાવસાયિકોની ગતિશીલતા અને લેટિન અમેરિકામાં સંયુક્ત રોકાણોને પણ આવરી લેવામાં આવ્યા હતા, જે યુરોપ અને લેટિન અમેરિકા માટે ભારતના પ્રવેશદ્વાર તરીકે સ્પેનની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિનો લાભ ઉઠાવે છે. શ્રી ગોયલે 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' પહેલ અંતર્ગત ફ્લેગશિપ C-295 એરક્રાફ્ટ પ્રોગ્રામ અને માઇગ્રેશન એન્ડ મોબિલિટી પાર્ટનરશિપ તથા સોશિયલ સિક્યુરિટી એગ્રીમેન્ટ પર થયેલી પ્રગતિને આવકારી હતી.

ભારત-સ્પેન બિઝનેસ ફોરમને સંબોધતા શ્રી ગોયલે વ્યવસાયોને ભારત-ઇયુ એફટીએથી ઉદ્ભવતી તકોનો મહત્તમ લાભ લેવા માટે વહેલી તકે ભાગીદારી બનાવવા આહવાન કર્યું હતું અને આગામી દાયકામાં દ્વિપક્ષીય વેપાર, રોકાણ અને પ્રવાસનને દસ ગણું વધારવા માટે મહત્વાકાંક્ષી "10×10×10" વિઝનની રૂપરેખા આપી હતી.

બ્રસેલ્સમાં, શ્રી ગોયલે ત્રીજી ભારત-ઇયુ ટ્રેડ એન્ડ ટેકનોલોજી કાઉન્સિલ (TTC) મંત્રી સ્તરીય બેઠકની સહ-અધ્યક્ષતા કરી હતી. તેમણે 2026-27 ટીટીસી (TTC) એક્શન પ્લાનને અપનાવવા અને 21 વધારાના ભારતીય મત્સ્યઉદ્યોગ મથકોની યાદીને મંજૂરી આપવાનું સ્વાગત કર્યું હતું, જેનાથી માન્ય ભારતીય મથકોની કુલ સંખ્યા 625 થઈ ગઈ છે. ભારતે ભારતીય શિપ રિસાયક્લિંગ યાર્ડ્સની યાદી બનાવવાનો મુદ્દો પણ ઉઠાવ્યો હતો અને કૌશલ્ય, શિક્ષણ અને પ્રતિભા ગતિશીલતા પર ભારત-ઇયુ સંવાદ શરૂ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો.

યુરોપિયન કાઉન્સિલના પ્રમુખ શ્રી એન્ટોનિયો કોસ્ટા, યુરોપિયન કમિશનર ફોર ટ્રેડ શ્રી મારોસ સેફકોવિક, કમિશનર ફોર ક્લાઈમેટ, નેટ ઝીરો એન્ડ ક્લીન ગ્રોથ શ્રી વોપ્કે હોકસ્ટ્રા, કમિશનર ફોર એગ્રીકલ્ચર એન્ડ ફૂડ શ્રી ક્રિસ્ટોફ હેન્સન અને યુરોપિયન પાર્લામેન્ટની ઇન્ટરનેશનલ ટ્રેડ કમિટી (INTA) ના અધ્યક્ષ શ્રી બર્ન્ડ લેંગ સાથેની બેઠકો દરમિયાન, બંને પક્ષોએ ભારત-ઇયુ એફટીએ પર વહેલી તકે હસ્તાક્ષર અને અમલીકરણ તરફ કામ કરવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

ચર્ચાઓમાં ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્રોટેક્શન એગ્રીમેન્ટ (રોકાણ સંરક્ષણ કરાર) અને જિયોગ્રાફિકલ ઇન્ડિકેશન્સ એગ્રીમેન્ટ પરની વાટાઘાટો, કાર્બન બોર્ડર એડજસ્ટમેન્ટ મિકેનિઝમ (CBAM) પર સહકાર, નિયમનકારી સરળીકરણ, કૃષિ ઉત્પાદનો માટે બજાર પહોંચ, બાસમતી ચોખા માટે ડ્યુટી ડેરોગેશન (ફરજ મુક્તિ), સ્ટીલ સ્ક્રેપ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. શ્રી ગોયલે બેલ્જિયમની કંપનીઓ માટે સમર્પિત પ્લગ-એન્ડ-પ્લે ઔદ્યોગિક ક્લસ્ટરોનો પ્રસ્તાવ પણ મૂક્યો હતો અને કાઉન્ટર-ડ્રોન તકનીકો તથા ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેરમાં થેલેસ (Thales) સાથે વ્યૂહાત્મક સંરક્ષણ સહયોગની સંભાવનાઓ ચકાસી હતી. બંને પક્ષોએ ભારત-ઇયુ આર્થિક સંબંધોની સંપૂર્ણ સંભાવનાઓને અનલોક કરવા માટે વધુ અનુમાનિત, પારદર્શક અને વ્યવસાય-અનુકૂળ નિયમનકારી વાતાવરણની જરૂરિયાત સ્વીકારી હતી.

ફિનલેન્ડમાં, શ્રી ગોયલે કાર્યકારી પ્રધાનમંત્રી અને નાણા મંત્રી સુશ્રી રીક્કા પુર્રા અને આર્થિક બાબતોના મંત્રી શ્રી સાકરી પુઇસ્ટો સાથે મુલાકાત કરી હતી. ચર્ચાઓ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, 6G, ક્વોન્ટમ તકનીકો, સ્વચ્છ ઊર્જા, સર્ક્યુલર ઇકોનોમી, અદ્યતન ઉત્પાદન અને નવીનતામાં સહકાર વધારવા પર કેન્દ્રિત હતી.

બંને પક્ષો સંમત થયા હતા કે ભારતનું સ્કેલ અને પ્રતિભા, ફિનલેન્ડની તકનીકી ક્ષમતાઓ સાથે મળીને, સહ-વિકાસ અને સહ-ઉત્પાદન માટે નોંધપાત્ર તકો પ્રદાન કરે છે. ચર્ચાઓમાં યુનિવર્સિટી ભાગીદારી, સ્ટાર્ટઅપ સહયોગ, પ્રતિભા ગતિશીલતા અને સંશોધન સહકાર પણ આવરી લેવામાં આવ્યા હતા.

શ્રી ગોયલે કોન (KONE) અને નોકિયા (Nokia) ના નેતૃત્વ સાથે પણ મુલાકાત કરી હતી અને બંને કંપનીઓને ભારતમાં ઉત્પાદન, સંશોધન અને વિકાસ, નિકાસ અને ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર રોકાણોનો નોંધપાત્ર વિસ્તાર કરવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. તેમણે ફિનિશ કંપનીઓને વૈશ્વિક બજારોની સેવા માટે ભારતમાં ઉત્પાદન મથકો સ્થાપવા અને ટેલિકોમ તકનીકો, ડેટા સેન્ટર્સ, ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ અને કર્મચારીઓના વિકાસમાં સહયોગ ગાઢ બનાવવા આમંત્રણ આપ્યું હતું.

મંત્રીએ 18 જુલાઈ 2026 ના રોજ એસ્ટોનિયામાં તેમની મુલાકાત પૂર્ણ કરી હતી, જે 2021 માં ટેલિન ખાતે ભારતના નિવાસી દૂતાવાસની શરૂઆત પછી ભારત તરફથી પ્રથમ મંત્રી સ્તરની મુલાકાત છે અને દ્વિપક્ષીય આર્થિક સંબંધોના વધતા મહત્વને રેખાંકિત કરે છે. વિદેશ મંત્રી શ્રી માર્ગુસ તસાહકના સાથેની ચર્ચાઓ દરમિયાન, બંને પક્ષોએ ડિજિટલ ગવર્નન્સ, ફિનટેક, યુપીઆઈ (UPI) એકીકરણ, ઇ-રેસિડેન્સી, સાયબર સુરક્ષા અને ઉભરતી તકનીકોમાં સહકારની સંભાવનાઓ શોધી કાઢી હતી. એસ્ટોનિયાએ ભારત-ઇયુ એફટીએના વહેલા અમલીકરણ માટે મજબૂત સમર્થન વ્યક્ત કર્યું હતું અને ભારતને એસ્ટોનિયા ડિજિટલ સમિટમાં ભાગ લેવા આમંત્રણ આપ્યું હતું.

ભારત-એસ્ટોનિયા બિઝનેસ ફોરમને સંબોધતા, શ્રી ગોયલે બંને દેશોના વ્યવસાયોને સાયબર સુરક્ષા, બ્લોકચેન, સ્વચ્છ ઊર્જા અને ગ્રીન હાઇડ્રોજનમાં સહકાર વધારવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. એસ્ટોનિયાએ નોર્ડિક અને બાલ્ટિક ક્ષેત્રના પ્રવેશદ્વાર તરીકેની પોતાની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને ભારતના ઝડપથી વિકસતા ડિજિટલ અર્થતંત્ર સાથે ભાગીદારી કરવામાં ઊંડો રસ દાખવ્યો હતો. મુલાકાત દરમિયાન મંત્રીએ ભારતીય સમુદાયના સભ્યો સાથે પણ વાતચીત કરી હતી અને ટેલિનમાં મહાત્મા ગાંધીની પ્રતિમા પર શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી હતી.

સમગ્ર મુલાકાત દરમિયાન, શ્રી ગોયલે ચારેય દેશોમાં વ્યાપારી નેતાઓ, ઉદ્યોગ સંગઠનો અને રોકાણકારો સાથે વ્યાપક વાતચીત કરી હતી. આ ચર્ચાઓ સ્થિતિસ્થાપક સપ્લાય ચેઈન (પુરવઠા શૃંખલા) ના નિર્માણ, રોકાણોની સુવિધા, નવીનતા ભાગીદારીને મજબૂત કરવા, ઉત્પાદન સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવા અને ભારતીય એમએસએમઈ (MSMEs) તથા સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે તકોના વિસ્તરણ પર કેન્દ્રિત હતી.

મંત્રીએ યુરોપિયન વ્યવસાયોને ભારતના ઝડપથી વિકસતા અર્થતંત્ર, વિશાળ સ્થાનિક બજાર, વિશ્વ કક્ષાના ડિજિટલ જાહેર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, કુશળ કાર્યબળ અને સ્થિર નીતિ વિષયક વાતાવરણનો લાભ ઉઠાવીને ભારતને તેમના મનપસંદ ઉત્પાદન, નવીનતા અને નિકાસ હબ તરીકે સ્થાપિત કરવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.

આ મુલાકાતે યુરોપ સાથે ભારતના વિસ્તરતા આર્થિક જોડાણને નવો વેગ આપ્યો છે. આ મુલાકાત દરમિયાન થયેલી સમજૂતીઓથી તકનીકી ભાગીદારી મજબૂત થવાની, રોકાણ પ્રવાહને પ્રોત્સાહન મળવાની, ભારતીય નિકાસકારો માટે બજારની પહોંચ સુધરવાની અને ભવિષ્યલક્ષી ક્ષેત્રોમાં સહકાર વિસ્તરવાની અપેક્ષા છે.

SM/JY/JD