કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રી શ્રી જગત પ્રકાશ નડ્ડાએ આજે ​​કેન્દ્રીય યુવા બાબતો અને રમતગમત, શ્રમ અને રોજગાર મંત્રી ડૉ. મનસુખ માંડવિયા અને કેન્દ્રીય સંરક્ષણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી સંજય સેઠ સાથે એક ઉચ્ચ સ્તરીય આંતર-મંત્રાલય બેઠકની અધ્યક્ષતા કરી હતી, જેથી સમગ્ર સરકારના અભિગમ દ્વારા પરસ્પર સંકલન મજબૂત કરી શકાય અને ટીબી મુક્ત ભારત અભિયાનના અમલીકરણને વેગ આપી શકાય.

બેઠકને સંબોધતા કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રી શ્રી જગત પ્રકાશ નડ્ડાએ તાજેતરની પ્રગતિ (PRAGATI) સમીક્ષા બેઠક દરમિયાન પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની ટિપ્પણીઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેમાં પ્રધાનમંત્રીએ ટીબી મુક્ત ભારત અભિયાનને દેશવ્યાપી જનઆંદોલનમાં બદલવા માટે ભારતની યુવા શક્તિનો ઉપયોગ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. આ વિઝનને અનુરૂપ, શ્રી નડ્ડાએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ટ્યુબરક્યુલોસિસ (ટીબી)ના નાબૂદીના લક્ષ્યને હાંસલ કરવા માટે સમગ્ર સરકાર અને સમગ્ર સમાજના અભિગમની જરૂર છે, જેમાં દરેક મંત્રાલય, સંસ્થા અને હિતધારક પોતાની સંબંધિત શક્તિ અને પહોંચ દ્વારા યોગદાન આપે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે યુવાનો, સામુદાયિક સંગઠનો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, કાર્યસ્થળો અને સરકારી વિભાગોની સક્રિય ભાગીદારી જાગૃતિ, પ્રારંભિક ઓળખ, સારવારના પાલન અને દર્દીના સહયોગને વેગ આપવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે, જેનાથી ટીબી-મુક્ત ભારતના રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યને આગળ વધારી શકાશે.

યુવા બાબતો અને રમતગમત મંત્રાલય સાથે વાત કરતા, કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રીએ મંત્રાલયને વિનંતી કરી કે તેઓ હાલના ટીબી મુક્ત ભારત ટોલી મોડેલ પર આધારિત અભિયાનમાં MY Bharat સ્વયંસેવકો અને નેશનલ કેડેટ કોર્પ્સ (NCC) કેડેટ્સની ભાગીદારી વધારવા માટે પ્રયત્ન કરે. તેમણે મંત્રાલયને સ્ક્રીનિંગ કેમ્પ માટે સ્વયંસેવકોની આગેવાની હેઠળની ગતિશીલતાનો વિસ્તાર કરવા, સ્વયંસેવકોને લીડ નિક્ષય મિત્ર તરીકે તાલીમ આપતા અનુભવલક્ષી શિક્ષણ કાર્યક્રમના માર્ગને મજબૂત બનાવવા અને શાળાઓ, કોલેજો અને સમુદાયોમાં યુવા-આગેવાની હેઠળની જાગૃતિના પ્રયાસોને વધુ ગાઢ બનાવવા જણાવ્યું.

સંરક્ષણ મંત્રાલય તરફથી, મંત્રીશ્રીએ સામુદાયિક જાગૃતિ રેલીઓ, સ્ક્રીનિંગ કેમ્પ માટે એકત્રીકરણ, ઘરે-ઘરે જઈને સંપર્ક દ્વારા શિક્ષણ અને ટીબી દર્દીઓ માટે પોષણ સહાય અભિયાનમાં NCC કેડેટ્સ અને સંરક્ષણ કર્મચારીઓ તરફથી સતત અને વિસ્તૃત સહયોગ માંગ્યો હતો. આ સાથે જ હાલના NCC તાલીમ કેમ્પો, પ્રજાસત્તાક દિવસ અને સ્વતંત્રતા દિવસની પ્રવૃત્તિઓ જેવા વિશેષ પ્રસંગો, એડવેન્ચર કેમ્પ અને ગ્રામીણ આઉટરીચ કાર્યક્રમોમાં ટીબી જાગૃતિને એકીકૃત કરવા જણાવ્યું હતું.

આ પ્રસંગે બોલતા, કેન્દ્રીય યુવા બાબતો અને રમતગમત તેમજ શ્રમ અને રોજગાર મંત્રી ડૉ. મનસુખ માંડવિયાએ ટીબી મુક્ત ભારત અભિયાનને વધુ ગતિ આપવા માટે મજબૂત સંસ્થાકીય સંકલન અને સંકલિત કાર્યવાહીનું સૂચન કર્યું હતું. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે દેશમાં લગભગ 6 લાખ અંડરગ્રેજ્યુએટ મેડિકલ વિદ્યાર્થીઓ અને આશરે 2 લાખ પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ મેડિકલ વિદ્યાર્થીઓ છે, જે પ્રશિક્ષિત માનવ સંસાધનનો એક મોટો સમૂહ છે, જેમને દેશભરની મેડિકલ કોલેજો દ્વારા આ અભિયાનમાં સાર્થક રીતે જોડી શકાય છે.

જિલ્લા સ્તરે સંકલનને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે, ડૉ. માંડવિયાએ સૂચન કર્યું કે પ્રતિભા સેતુ કાર્યક્રમના ઉમેદવારને જિલ્લા ક્ષય રોગ સંકલન સમિતિમાં યોગ્ય રીતે સામેલ કરી શકાય. તેમણે નોંધ્યું કે કાર્યક્રમ હેઠળ લગભગ 600 અધિકારીઓ ભારત સરકાર, મેડિકલ કોલેજોના ડીન અને રાજ્ય સરકારના જિલ્લા ક્ષય રોગ અધિકારીઓ વચ્ચે અસરકારક સંકલનકાર તરીકે સેવા આપી શકે છે, જેનાથી જિલ્લા સ્તરે ક્ષય રોગ નાબૂદી પ્રવૃત્તિઓનું વધુ સારું આયોજન, અમલીકરણ અને દેખરેખ સુનિશ્ચિત થઈ શકે છે.

શ્રી માંડવિયાએ મેડિકલ કોલેજો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને યુવા નેટવર્ક્સ સાથેના સંકલનને વધુ મજબૂત કરવા માટે શિક્ષણ મંત્રાલયને પણ સાથે લાવવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો, જેથી વ્યાપક ભાગીદારી સક્ષમ બને અને ટીબી-મુક્ત ભારતના લક્ષ્યને હાંસલ કરવા માટે સમગ્ર સરકારના અભિગમને મજબૂત કરી શકાય.

ડિસેમ્બર 2024 માં શરૂ કરાયેલ ટીબી મુક્ત ભારત અભિયાને, સક્રિય કેસ શોધવા, દર્દીઓને સારી સહાય અને સમગ્ર સરકારના અભિગમ દ્વારા ટ્યુબરક્યુલોસિસ (ક્ષય) નાબૂદી તરફના ભારતના પ્રયાસોને નોંધપાત્ર રીતે વેગ આપ્યો છે.

તેની શરૂઆતથી, દેશભરમાં 28 કરોડથી વધુ સંવેદનશીલ વ્યક્તિઓનું ટીબી માટે સ્ક્રીનીંગ કરવામાં આવ્યું છે, જેના કારણે 39 લાખથી વધુ ટીબી દર્દીઓની સૂચના મળી છે. નોંધનીય છે કે, છાતીના એક્સ-રેનો ઉપયોગ કરીને સક્રિય સ્ક્રીનીંગ દ્વારા 12.93 લાખ લક્ષણો વિનાના ટીબી દર્દીઓની ઓળખ કરવામાં આવી હતી, જેનાથી એવા વ્યક્તિઓનું વહેલું નિદાન શક્ય બન્યું હતું જેઓ અન્યથા અજાણ્યા રહ્યા હોત અને તેમના સમુદાયોમાં રોગ ફેલાવતા રહ્યા હોત.

આ અભિયાને દર્દી-કેન્દ્રીય સહાય પ્રણાલીને પણ મજબૂત બનાવી છે. આ પહેલ હેઠળ 5.7 લાખથી વધુ નિ-ક્ષય મિત્રો નોંધાયા છે અને તેઓએ ટીબી દર્દીઓને 38.9 લાખ ન્યુટ્રિશન બાસ્કેટ (પોષણ કીટ) વિતરિત કરી છે. આ ઉપરાંત, કાર્યક્રમના ડિફરન્શિએટેડ કેર અભિગમ હેઠળ 20 લાખથી વધુ દર્દીઓનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે અને તેમને વ્યક્તિગત સહાય પૂરી પાડવામાં આવી છે, જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે સારવાર અને કાળજી તેમની તબીબી અને સામાજિક જરૂરિયાતોને અનુરૂપ હોય.

આ બેઠકમાં ભાગ લેનારા મંત્રાલયોની સંસ્થાકીય શક્તિઓ અને વ્યાપક આઉટરીચ નેટવર્કનો ઉપયોગ કરીને ટ્યુબરક્યુલોસિસ (ટીબી) નિવારણ, પ્રારંભિક ઓળખ, સારવારનું પાલન, પોષણ સહાય અને સામુદાયિક ભાગીદારીનો વ્યાપ વધારવા માટે આંતર-ક્ષેત્રીય સંકલન વધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું.

બેઠકમાં મંત્રાલયો વચ્ચે સંકલિત કાર્યવાહી દ્વારા ટીબી મુક્ત ભારત અભિયાનના અમલીકરણને મજબૂત કરવા માટે શ્રેણીબદ્ધ સહયોગી હસ્તક્ષેપો પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. એ વાત પર સહમતિ સધાઈ હતી કે માય ભારત સ્વયંસેવકો, નેશનલ કેડેટ કોર્પ્સ (NCC)ના કેડેટ્સ અને યુવા સંગઠનોના વ્યાપક આઉટરીચ નેટવર્કનો ઉપયોગ હાલના 'ટીબી મુક્ત ભારત ટોલી' મોડલને વિસ્તારવા, ટીબી સ્ક્રીનિંગ કેમ્પ માટે સામુદાયિક એકત્રીકરણને ટેકો આપવા, લીડ નિ-ક્ષય મિત્ર વિકસાવવા માટે એક્સપિરિયન્શિયલ લર્નિંગ પ્રોગ્રામને મજબૂત કરવા અને શાળાઓ, કોલેજો તેમજ સમુદાયોમાં યુવાનોની આગેવાની હેઠળના જાગૃતિ અભિયાનોને સઘન બનાવવા માટે કરવામાં આવશે.

કાર્યસ્થળ આધારિત ટીબી હસ્તક્ષેપોને વધારવા માટે, વ્યવસાયિક આરોગ્ય પદ્ધતિઓમાં ટીબી સ્ક્રીનિંગને સંકલિત કરીને ટીબી-મુક્ત કાર્યસ્થળ માળખું વિકસાવવા પર ચર્ચાઓ કેન્દ્રિત થઈ હતી, ખાસ કરીને ખાણકામ, બાંધકામ, કાપડ, પરિવહન જેવા ઉચ્ચ જોખમ ધરાવતા ક્ષેત્રોમાં અને સ્થળાંતરિત કામદારોમાં. આ બેઠકમાં એમ્પ્લોયર્સ (નિયોક્તાઓ), ટ્રેડ યુનિયનો અને શ્રમ કલ્યાણ સંસ્થાઓ, જેમાં એમ્પ્લોઇઝ સ્ટેટ ઇન્સ્યોરન્સ કોર્પોરેશન (ESIC) અને ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ફેક્ટરી એડવાઇઝ સર્વિસ એન્ડ લેબર ઇન્સ્ટિટ્યૂટ્સ (DGFASLI) નો સમાવેશ થાય છે, તેમને કાર્યસ્થળ પર સ્ક્રીનિંગની સુવિધા આપવા, સારવારની સાતત્યતા સુનિશ્ચિત કરવા અને ટીબીની સારવાર મેળવી રહેલા કામદારો માટે સહાયક પગલાંને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એકત્રિત કરવા પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.

બેઠકમાં અભિયાન હેઠળ સામુદાયિક જોડાણને મજબૂત કરવા માટે સંરક્ષણ સંસ્થાઓની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા પર વધુ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. જાગૃતિ રેલીઓ, ટીબી સ્ક્રીનિંગ કેમ્પ માટે એકત્રીકરણ, ઘરે-ઘરે જઈને સંપર્ક દ્વારા શિક્ષણ અને ટીબી દર્દીઓ માટે પોષણ સહાય પહેલોને ટેકો આપવા માટે એનસીસી કેડેટ્સ અને સંરક્ષણ કર્મચારીઓના વ્યાપક નેટવર્કનો વધુ ઉપયોગ કરવા સંમતિ આપવામાં આવી હતી.

આ બેઠકમાં આરોગ્ય સચિવ શ્રીમતી પુણ્ય સલિલા શ્રીવાસ્તવ; યુવા બાબતોના વિભાગના સચિવ ડૉ. પલ્લવી જૈન ગોવિલ; રમતગમત વિભાગના સચિવ શ્રી હરિ રંજન રાવ; એએસ અને એમડી, એનએચએમ (NHM) શ્રીમતી આરાધના પટનાયક; વાઇસ એડમિરલ આરતી સરીન, ડીજી, આર્મ્ડ ફોર્સ મેડિકલ કોલેજ; ડૉ. પ્રિયંકા શુક્લા, સીઈઓ, માય ભારત અને આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય, યુવા બાબતો અને રમતગમત મંત્રાલય, શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલય, સંરક્ષણ મંત્રાલય અને અન્ય સંબંધિત વિભાગોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

SM/BS/JD