કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે આજે નવી દિલ્હીમાં સહકાર મંત્રાલયના 5મા સ્થાપના દિવસની ઉજવણીને સંબોધિત કરી હતી. આ પ્રસંગે કેન્દ્રીય મત્સ્યઉદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી મંત્રી શ્રી રાજીવ રંજન સિંહ ઉર્ફે લલન સિંહ, રાજસ્થાનના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભજન લાલ શર્મા, કેન્દ્રીય સહકાર રાજ્ય મંત્રીઓ શ્રી કૃષ્ણ પાલ ગુર્જર અને શ્રી મુરલીધર મોહોલ, રાજસ્થાનના મુખ્ય સચિવ શ્રી વી. શ્રીનિવાસ, સહકાર મંત્રાલયના સચિવ ડૉ. આશિષ કુમાર ભુતાની, કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલયના સચિવ શ્રી અતિશ ચંદ્ર, પશુપાલન અને ડેરી વિભાગના સચિવ શ્રી નરેશ પાલ ગંગવાર અને અનેક વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. રાષ્ટ્રીય સહકારી સંસ્થાઓ, સહકારી ફેડરેશનો, સહકારી બેંકો, ડેરી સહકારી મંડળીઓ, ભારત ટેક્સી, પીએસીએસ (PACS) અને સહકારી ક્ષેત્રના અન્ય હિતધારકોએ પણ આ કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો હતો.

આ પ્રસંગે કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે આજે આપણા બધા માટે અત્યંત શુભ દિવસ છે. બરાબર પાંચ વર્ષ પહેલાં, દેશભરમાં સહકાર સાથે જોડાયેલા 32 કરોડ લોકો અને 8.50 લાખથી વધુ સહકારી સંસ્થાઓની 75 વર્ષ લાંબી પ્રતીક્ષાનો અંત આવ્યો હતો. આ જ દિવસે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ભારત સરકારમાં એક સ્વતંત્ર સહકાર મંત્રાલયની સ્થાપના કરવાનો ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો હતો. તેમણે કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રીના આ નિર્ણયે દેશની સહકારી ચળવળને નવી ઊંચાઈઓ પર પહોંચાડી, જે અગાઉના 75 વર્ષો સુધી ઉપેક્ષિત રહી હતી અને તેની સાથે દ્વિતીય કક્ષાનો વ્યવહાર કરવામાં આવતો હતો. તેમણે કહ્યું કે સહકાર મંત્રાલયની સ્થાપના કરીને મોદીજીએ સહકારી ક્ષેત્રમાં નવું જીવન ફૂંક્યું છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે જ્યારે પણ અમારા પક્ષ કે ગઠબંધનને શાસન કરવાની તક મળી છે, ત્યારે અમે ગ્રામીણ વિકાસ અને કૃષિ સંબંધિત તમામ ક્ષેત્રો પર વિશેષ ભાર આપ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે અટલજી પ્રધાનમંત્રી બન્યા ત્યારે તેમણે આદિજાતિ બાબતોના મંત્રાલયની સ્થાપના કરી હતી. 2019માં મોદીજીએ જલ શક્તિ મંત્રાલયની સ્થાપના કરીને જળ વ્યવસ્થાપનને એક સંકલિત મંત્રાલય હેઠળ લાવ્યા. તે જ વર્ષે મત્સ્યઉદ્યોગ મંત્રાલયની રચના કરવામાં આવી હતી. તે જ વર્ષે પશુપાલન અને ડેરી મંત્રાલયની અલગથી સ્થાપના કરવામાં આવી હતી, અને 2021માં સહકાર મંત્રાલયની રચના કરીને મોદીજીએ કૃષિ અને ગ્રામીણ વિકાસના ક્ષેત્રમાં એક મોટું ક્રાંતિકારી પગલું ભર્યું હતું.

કેન્દ્રીય સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે પાંચ વર્ષ પહેલાં જ્યારે સહકાર મંત્રાલયની સ્થાપના કરવામાં આવી ત્યારે સૌથી મોટો વિવાદ એ ઊભો કરવામાં આવ્યો હતો કે ભારતના બંધારણ હેઠળ 'સહકાર' એ રાજ્યનો વિષય છે અને કેન્દ્રમાં સહકાર મંત્રાલયની રચના કરીને કેન્દ્ર સરકાર રાજ્યોના કામમાં દખલ કરશે. તેમણે કહ્યું કે પાંચ વર્ષ વીતી ગયા છે, પરંતુ વિરોધ પક્ષો શાસિત રાજ્યોએ પણ ક્યારેય એવી ફરિયાદ નથી કરી કે કેન્દ્રીય સહકાર મંત્રાલય કોઈ પણ રીતે દખલગીરી કરી રહ્યું છે, અને આ આપણી સૌથી મોટી સિદ્ધિ છે. તેમણે કહ્યું કે જેઓ સહકારને સમજે છે તેઓ જાણે છે કે સહકારમાં દખલગીરીનો કોઈ પ્રશ્ન જ ઊભો થતો નથી. બધાને સાથે લઈને ચાલવું, બધાના સહકારથી આગળ વધવું અને સતત બધાની શક્તિઓનો ઉમેરો કરવો એ જ સહકારનો અસલી સાર છે. તેમણે કહ્યું કે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં સહકાર મંત્રાલયે સાબિત કરી દીધું છે કે તેની રચના રાજ્યોની કામગીરીમાં દખલ કરવા માટે નહીં, પરંતુ તેમને મદદ કરવા, નીતિનિર્માણમાં ટેકો આપવા અને તેમની પ્રગતિમાં મદદ કરવા માટે કરવામાં આવી છે. શ્રી શાહે જણાવ્યું હતું કે સહકાર મંત્રાલયે એવા અનેક પગલાં લીધાં છે જેનાથી નકારાત્મક માનસિકતા ધરાવતા લોકોની ધારણાઓ સંપૂર્ણપણે ખોટી સાબિત થઈ છે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે આ પાંચ વર્ષમાં અમે સમસ્યાઓની ઓળખ કરી છે, સંભાવનાઓને પોષી છે અને રાજ્યોને ભવિષ્યલક્ષી નીતિઓ પણ પૂરી પાડી છે. તેમણે કહ્યું કે છેલ્લા પાંચ વર્ષ સહકાર મંત્રાલય માટે સુવર્ણ કાળ સાબિત થયા છે. જ્યારે પણ ભારતીય સહકારી ચળવળનો ઇતિહાસ લખાશે, ત્યારે આ સમયગાળો ચોક્કસપણે સુવર્ણ અક્ષરોમાં નોંધવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું કે પીએસીએસ (PACS) થી લઈને સર્વોચ્ચ સંસ્થાઓ સુધી, રાજ્ય સરકારોથી લઈને જિલ્લા સ્તરના સહકારી સંઘો સુધી, અમે દરેક સ્તરે વ્યાપક પરામર્શ કર્યા પછી અમારી પહેલોને પરિણામોમાં બદલી છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે 62 વર્ષ સુધી સહકારનું કામ કૃષિ મંત્રાલય હેઠળ માત્ર એક સંયુક્ત સચિવ (Joint Secretary) ના સ્તરે સંભાળવામાં આવતું હતું. આજે, સંપૂર્ણ સ્વતંત્ર સહકાર મંત્રાલય તમામ રાજ્યો અને દેશભરની 8.30 લાખ સહકારી મંડળીઓને સાથે લઈને આગળ વધી રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં અમે માત્ર અનેક સીમાચિહ્નો જ હાંસલ કર્યા નથી, પરંતુ અમારી સહકારી પ્રણાલીને આધુનિક, પારદર્શક, ટેક્નોલોજી સક્ષમ અને સ્પર્ધાત્મક બનાવવાનું કામ પણ કર્યું છે. અગાઉ, સહકાર મોટે ભાગે પ્રાથમિક ક્ષેત્ર પૂરતો મર્યાદિત હતો. અમે કૃષિ ધિરાણ, ડેરી, ખાતર વિતરણ અને ગ્રામીણ સેવાઓને પ્રાથમિક સ્તરથી રાષ્ટ્રીય સ્તર સુધી જોડી દીધી છે. આ સાથે સેકન્ડરી અને ટર્શરી સેક્ટરને પણ સહકાર સાથે જોડવાનું કામ કરવામાં આવ્યું છે. સ્ટોરેજ, ઉત્પાદન, નિકાસ, ઓર્ગેનિક ઉત્પાદન, પરંપરાગત બિયારણોનું ઉત્પાદન, ઉચ્ચ ઉત્પાદકતા ધરાવતા બિયારણોનો વિકાસ, ડિજિટલ સેવાઓ, બેંકિંગ, મોબિલિટી, લોજિસ્ટિક્સ અને ગ્રીન એનર્જી — આ તમામ ક્ષેત્રોને છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં એકસાથે વણી લેવામાં આવ્યા છે. સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ઘણા વર્ષો પછી, સહકાર મંત્રાલયની પહેલને કારણે, નવી રચાયેલી ત્રણ રાષ્ટ્રીય સ્તરની સહકારી મંડળીઓ સહિત કુલ નવ રાષ્ટ્રીય સ્તરની સહકારી મંડળીઓની રચના કરવામાં આવી છે. આ નવ મંડળીઓ દ્વારા સહકારને દેશથી લઈને ગામડા સુધી નવ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં જોડવામાં આવ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે જેવી રીતે ઇફ્કો (IFFCO), ક્રિભકો (KRIBHCO), અમૂલ (Amul) અને એનડીડીબી (NDDB) એ સહકારી ચળવળની ઓળખ બનાવી છે અને વૈશ્વિક સ્તરે પ્રતિષ્ઠા મેળવી છે, તેવી જ રીતે આપણી નવ રાષ્ટ્રીય સ્તરની સહકારી મંડળીઓ પણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની મોટી સહકારી સંસ્થાઓ તરીકે વિકસિત થશે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે સહકાર મંત્રાલયના પાંચ વર્ષ દરમિયાન પાંચ સ્તંભો હેઠળ પહેલો કરવામાં આવી છે. પ્રથમ સ્તંભ હેઠળ, અમે સંસ્થાકીય સુધારા, સુશાસન અને પારદર્શિતાને મજબૂત કરી છે. આ માટે સહકારનો એકીકૃત ડેટાબેઝ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. આજે, દરેક રાજ્યના સહકારી રજિસ્ટ્રાર પાસે માહિતી છે કે કયા ગામમાં PACS નથી, ક્યાં ડેરી સહકારી મંડળી નથી અને ક્યાં અર્બન હાઉસિંગ સોસાયટી નથી. આ તમામ અંતરોની હવે ઓળખ કરી લેવામાં આવી છે અને તેના આધારે સહકાર આગળ વધશે. તેમણે કહ્યું કે 30 ક્ષેત્રોમાં ફેલાયેલી 8,58,000 સહકારી મંડળીઓ અને 32 કરોડ સભ્યો હવે એક જ ડેટાબેઝમાં સાથે ઉપલબ્ધ છે. તમામ સહકારી મંડળીઓની ઓડિટ સ્થિતિ, ટર્નઓવર અને ABC ગ્રેડિંગ પણ તેમાં ઉપલબ્ધ છે. રાજ્યના સહકારી રજિસ્ટ્રાર આ ડેટાબેઝનો ઉપયોગ સોસાયટીઓ, જિલ્લા સહકારી બેંકો અને રાજ્યની ડેરીઓ તેમજ ગામડાના સ્તરે કામ કરતી ડેરીઓ અને PACS ને અપગ્રેડ કરવા માટે કરી શકે છે અને હાલના અંતરોને પણ પૂરી શકે છે. શ્રી શાહે જણાવ્યું હતું કે આ વર્ષે અમે સહકારી સંસ્થાઓ માટે રેન્કિંગ ફ્રેમવર્ક શરૂ કર્યું છે. આના માધ્યમથી દરેક ક્ષેત્રમાં ઉત્કૃષ્ટ કાર્ય કરતી ટોચની પાંચ સહકારી મંડળીઓની ઓળખ કરવામાં આવશે, તેમને રેન્ક આપવામાં આવશે અને તેમના અનુકરણીય કાર્યને અન્ય સંસ્થાઓ માટે પ્રેરણા તરીકે હાઇલાઇટ કરવામાં આવશે. તેમને પ્રોત્સાહિત પણ કરવામાં આવશે.

કેન્દ્રીય સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે અમે મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઝ એક્ટ, 2002માં 50 મહત્વપૂર્ણ સુધારા કર્યા છે, જેનાથી સમગ્ર સહકારી પ્રણાલી વધુ પારદર્શક અને લોકશાહી બની છે. આ સંસ્થાઓના અભ્યાસ દર્શાવે છે કે જ્યારે તેમનું નેતૃત્વ સહકાર સાથે જોડાયેલા લોકોના હાથમાં રહ્યું, ત્યારે તેમનું વહીવટ અને શાસન વ્યવસાયિક રીતે ચલાવવામાં આવ્યું. આ સફળ મોડેલને અપનાવવા માટે ત્રિભુવન સહકારી યુનિવર્સિટી શરૂ કરવામાં આવી હતી. તેમણે કહ્યું કે સહકારના ક્ષેત્રમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન હંમેશા નેતૃત્વ અને સંસ્થાકીય સ્થિરતાનો રહ્યો છે. તેથી, અમે સફળ સહકારી મોડેલોનો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો — શા માટે IFFCO, KRIBHCO અને Amul સફળ થયા, શા માટે વિવિધ રાજ્યોમાં દૂધ સહકારી મંડળીઓ સફળ થઈ અને નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ કેવી રીતે આવું ઉત્કૃષ્ટ કાર્ય કરી રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે ત્રિભુવન સહકારી યુનિવર્સિટી બેંકિંગ, ડેરી, માર્કેટિંગ, કૃષિ, ખાતર અને સહકારના અન્ય ક્ષેત્રોમાં પ્રશિક્ષિત વ્યાવસાયિકો તૈયાર કરશે. આ વ્યાવસાયિકોની નિમણૂક મેરિટના આધારે કરવામાં આવશે. અમારો ઉદ્દેશ્ય પ્રાથમિક સહકારી મંડળીઓથી લઈને સર્વોચ્ચ સંસ્થાઓ સુધી તબક્કાવાર રીતે વ્યાવસાયિક વ્યવસ્થાપન (professional management) દાખલ કરવાનો છે. આનાથી નિમણૂકોમાં પારદર્શિતા વધશે, કાર્યક્ષમતામાં સુધારો થશે અને નિમણૂકો સંબંધિત ભ્રષ્ટાચાર પર અસરકારક રીતે અંકુશ આવશે. તેમણે કહ્યું કે નિમણૂકોમાં ભ્રષ્ટાચાર નાબૂદ થવાથી સહકારી ક્ષેત્રમાં જનતાનો વિશ્વાસ વધશે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે બીજું પગલું પીએસીએસ (PACS) નું મજબૂતીકરણ હતું. એક સમયે, PACS ઘણી બધી પ્રવૃત્તિઓ કરતા હતા, પરંતુ ધીમે-ધીમે તેઓ માત્ર નિયત વ્યાજ દરો પર નાણાંની લેવડદેવડ પૂરતા મર્યાદિત થઈ ગયા. આનાથી તેમના નફામાં ઘટાડો થયો. અમે PACS માટે મોડેલ બાય-લોઝ (પેટા-નિયમો) તૈયાર કર્યા. આજે બંગાળ સહિત સમગ્ર દેશે આ મોડેલ બાય-લોઝનો સ્વીકાર કર્યો છે. દેશભરના PACS હવે એક મોડેલ બાય-લો માળખા હેઠળ કામ કરી રહ્યા છે. આજે, 55,000 PACS સીએસસી (CSCs) દ્વારા ગ્રામીણ લોકોને 300 થી વધુ સેવાઓ પૂરી પાડી રહ્યા છે. ત્યાંથી રેલવે ટિકિટ બુક થાય છે, જન્મ અને મરણની નોંધણી થાય છે, પ્રધાનમંત્રીની યોજનાઓ માટેની અરજીઓ ફાઇલ કરવામાં આવે છે અને ચૂકવણી પણ ત્યાં જ પ્રાપ્ત થાય છે. આ રીતે, અમે 300 વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ હેઠળ 55,000 PACS દ્વારા CSC સેવાઓ પૂરી પાડી રહ્યા છીએ. સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે 39,000 PACS કિસાન સમૃદ્ધિ કેન્દ્રો બન્યા છે. 600 થી વધુ PACS જન ઔષધિ કેન્દ્રો બન્યા છે. 75 PACS પેટ્રોલ અને ડીઝલ રિટેલ આઉટલેટ્સ ચલાવી રહ્યા છે. 118 PACS પાણી પુરવઠા યોજનાઓની જાળવણી કરી રહ્યા છે. શ્રી શાહે જણાવ્યું હતું કે ભારત સરકારે PACS ના કમ્પ્યુટરાઇઝેશન માટે 3,000 કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કર્યો છે. તેમણે કહ્યું કે આજે 50,000 PACS ને ઈ-પીએસીએસ (e-PACS) તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યા છે, જેનો સમગ્ર વ્યવસાય ઈલેક્ટ્રોનિક રીતે ચલાવવામાં આવી રહ્યો છે, જે એક મોટી ઉપલબ્ધિ છે. e-PACS ના આગમન સાથે, ઈ-ઓડિટની વિભાવના પણ અમલમાં મૂકવામાં આવી છે. જનરેટ થયેલા એલર્ટ્સ પીએસીએસની બેઠકોમાં મૂકવામાં આવશે, જેનાથી PACS ની સમગ્ર કામગીરી પારદર્શક બનશે.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ત્રીજું મોટું કામ સહકારી ક્ષેત્રમાં ધિરાણના પ્રવાહને વધારવાનું હતું. સહકારી બેંકોને આધુનિક બેંકિંગ સેવાઓ સાથે જોડવામાં આવી છે. ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ શરૂ કરવામાં આવ્યા છે, સાયબર સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવામાં આવી છે, ઈ-કેવાયસી (e-KYC) શરૂ કરવામાં આવ્યું છે, અને ડિજિટલ લોન જેવી પ્રણાલીઓ સાથે અમારી અર્બન કોઓપરેટિવ બેંકો અને ડિસ્ટ્રિક્ટ કોઓપરેટિવ બેંકો ધીમે-ધીમે આગળ વધી રહી છે. ડિસ્ટ્રિક્ટ કોઓપરેટિવ બેંકોનો કુલ બિઝનેસ અગાઉ 19.6 લાખ કરોડ રૂપિયા હતો, જે હવે 25 લાખ કરોડ રૂપિયાની આંકડાકીય સપાટીને વટાવી ગયો છે. આ એક મોટી સિદ્ધિ છે. તેમણે કહ્યું કે ગુજરાતમાં ‘સહકારી સંસ્થાઓ વચ્ચે સહકાર’ (Cooperation among Cooperatives) ના પ્રયોગ હેઠળ દરેક સહકારી મંડળીનું ખાતું સહકારી બેંકમાં ખોલવામાં આવ્યું છે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે માત્ર ગુજરાતમાં જ ડેરીઓ, એપીએમસી (APMCs), પીએસીએસ (PACS) અને તમામ પ્રકારની સહકારી મંડળીઓના ખાતા સહકારી બેંકોમાં ખોલવાને કારણે ડિસ્ટ્રિક્ટ કોઓપરેટિવ બેંકોની થાપણોમાં પણ વધારો થયો છે. આ પ્રયાસોએ ઘણી ડિસ્ટ્રિક્ટ કોઓપરેટિવ બેંકોને નફાકારક બનાવી દીધી છે. અર્બન કોઓપરેટિવ બેંકોનો ચોખ્ખો નફો લગભગ બમણો થઈ ગયો છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં, અમે આ બેંકોના ગ્રોસ એનપીએ (NPA) ને 12.8 ટકાથી ઘટાડીને 6.2 ટકા પર લાવ્યા છીએ અને નેટ એનપીએ 5.1 ટકાથી ઘટાડીને 0.7 ટકા કરવામાં સફળતા મેળવી છે. આનાથી જનતાનો વિશ્વાસ વધ્યો છે. આ તમામ પ્રવૃત્તિઓને ઈલેક્ટ્રોનિક માધ્યમો દ્વારા આગળ ધપાવવાથી આ વિશ્વાસ વધુ મજબૂત થયો છે. NCDC નું નેટ એનપીએ પણ નજીવું થઈ ગયું છે. દેશના લોકોને અને સહકારની ટીકા કરનારાઓને આ એક સ્પષ્ટ જવાબ છે — કે જ્યારે લોકો સાથે આવે છે, ત્યારે તેઓ ખૂબ મોટા લાભો મેળવી શકે છે. શ્રી શાહે જણાવ્યું હતું કે જ્યારે દેશ 15 ઓગસ્ટ 2047ના રોજ સ્વતંત્રતાની શતાબ્દી ઉજવશે, ત્યારે આપણી સહકારી ચળવળ સમૃદ્ધ ભારતનો મજબૂત પાયો હશે.

કેન્દ્રીય સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે અમે સહકારી ક્ષેત્ર માટે માર્કેટ લિંકેજ (બજાર જોડાણો) ને પણ મજબૂત કર્યા છે. નિકાસ અને ઓર્ગેનિક ઉત્પાદન માટે ત્રણ નવી સહકારી મંડળીઓની રચના કરવામાં આવી છે. ડેરી ક્ષેત્રમાં, ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર 100 ટકા સર્ક્યુલર ઇકોનોમીનો અમલ કરવા માટે વધુ ત્રણ સહકારી મંડળીઓની રચના કરવામાં આવી છે. અમે મીઠા (salt) ના ક્ષેત્રમાં પણ પ્રવેશ કર્યો છે. અગાઉ ખેડૂતની પેદાશ ગામડામાંથી મંડી સુધી જતી હતી; હવે, સહકારના માધ્યમથી ખેડૂતની પેદાશ સમગ્ર વિશ્વમાં પહોંચી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે બિયારણ ઉત્પાદન માટે રચાયેલી સહકારી મંડળી ત્રણ વર્ષ પછી ભારતની સૌથી મોટી બિન-સરકારી બિયારણ ઉત્પાદક કંપની બનશે. આનાથી ખેડૂતોને શુદ્ધ અને અશુદ્ધિ વગરના બિયારણો મળશે, જેનાથી વધુ ઉત્પાદન મેળવી શકાશે. અમે આ માળખામાં ભારતીય બિયારણોના સંરક્ષણ માટેની વ્યવસ્થાઓ પણ કરી છે. કેળા અને બટાકાના ખેડૂતોને ટેક્નોલોજીકલ રીતે અદ્યતન બિયારણો પ્રદાન કરવા માટે, અમારી સહકારી મંડળીઓ દરેક રાજ્યમાં નવા યુનિટો શરૂ કરશે. આ યુનિટો દ્વારા ટિશ્યુ કલ્ચર પ્લાન્ટ્સ અને ઉચ્ચ ઉપજ આપતી, સમાન કદની બટાકાની બિયારણની જાતો ખેડૂતો સુધી પહોંચશે. આનાથી વૈશ્વિક ચિપ્સના વ્યવસાયને ભારતમાં લાવવામાં મદદ મળશે. ગુજરાતમાં બનાસ ડેરીએ આ દિશામાં ખૂબ જ સારી શરૂઆત કરી છે. અમે દરેક રાજ્યમાં આ જ મોડેલ લઈ જઈશું અને ટિશ્યુ કલ્ચર તેમજ નવી ટેક્નોલોજી દ્વારા કેળા, પપૈયા અને બટાકાના બિયારણો ખેડૂતો સુધી પહોંચાડવાનું કામ કરીશું.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે આજે ઓર્ગેનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. અમે અમારા 140 કરોડ નાગરિકો અને વિશ્વભરના લોકોના સ્વાસ્થ્ય વિશે પણ ચિંતિત છીએ. તેથી, ભારતના ખેડૂતોએ ઓર્ગેનિક ઉત્પાદન વધારવું જોઈએ. રાસાયણિક ખાતરોનો ઉપયોગ બંધ કરવાથી ઉત્પાદન ઘટશે તેવી માન્યતા એક ભ્રમણા છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષોએ સાબિત કરી દીધું છે કે રાસાયણિક ખાતરોનો ઉપયોગ ઘટાડવાથી ઉત્પાદન ઘટતું નથી; પરંતુ, ઉત્પાદન વધે છે અને જમીનનું પણ રક્ષણ થાય છે. અમે ખાંડ અને ડેરી ક્ષેત્રમાં 100 ટકા સર્ક્યુલર ઇકોનોમી લાવી રહ્યા છીએ. આના માધ્યમથી એવા ખાતરનું ઉત્પાદન કરવામાં આવશે જે ડીએપી (DAP) ના વિકલ્પ તરીકે કામ કરી શકે. આ સ્વદેશી ખાતર ડીએપી કરતાં સસ્તું અને ગુણવત્તામાં સારું હશે, અને ખેતરોને વધુ લાભ આપશે. દેશભરમાં ઘણી જગ્યાએ આવી સહકારી મંડળીઓ સ્થાપવામાં આવી રહી છે. શ્રી અમિત શાહે દેશના ખેડૂતોને અપીલ કરી હતી કે તેઓ ડીએપી છોડી દે અને આગામી દિવસોમાં આ નવા ખાતરને સ્વીકારે અને અપનાવે. ઓર્ગેનિક ઉત્પાદનો માટે વૈશ્વિક બજાર શોધવા માટે અમે રાષ્ટ્રીય સ્તરની સહકારી મંડળીની રચના કરી છે. સહકારી બજારના જોડાણોને દરેક ગામ સુધી લઈ જવા માટે, અમે તમામ રાજ્યોમાં માર્કેટિંગ ફેડરેશનોને મજબૂત કરવાની યોજના તૈયાર કરી છે. પાંચમી પહેલ નવી આર્થિક વ્યવસ્થા સાથે સંબંધિત છે જે ટકાઉ, સંસાધન-કાર્યક્ષમ અને સર્ક્યુલર છે. અમે સહકારના દરેક ક્ષેત્રમાં સર્ક્યુલર ઇકોનોમીનો અમલ કરવા માંગીએ છીએ. અમે ડેરીથી શરૂઆત કરી છે.

કેન્દ્રીય સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે અમે 'અન્નદાતા' ને 'ઊર્જાદાતા' માં બદલવાના મોદીજીના મિશનને આગળ ધપાવવા માંગીએ છીએ. આજે લોન્ચ કરાયેલી ગોમય કોઓપરેટિવ સોસાયટી લિમિટેડ પશુ આહાર, પશુ આરોગ્ય, કૃત્રિમ ગર્ભાધાન, છાણ વ્યવસ્થાપન, જૈવિક ખાતરો અને પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જાના ઉત્પાદન દ્વારા ડેરી ક્ષેત્રમાં સંપૂર્ણ સર્ક્યુલર ઇકોનોમીને પ્રોત્સાહન આપશે. શ્વેત ક્રાંતિ 2.0 (White Revolution 2.0) દ્વારા, અમે સહકારી ડેરીઓનું એક મજબૂત નેટવર્ક બનાવવા માંગીએ છીએ. હું તમામ રાજ્યોના ડેરી ફેડરેશનોને વિનંતી કરું છું કે તેઓ આગામી બે વર્ષમાં દૂધ ઉત્પાદક ખેડૂતોની સંખ્યામાં ઓછામાં ઓછો 35 ટકાનો વધારો કરવાનો લક્ષ્યાંક રાખે. આનો અર્થ એ છે કે 35 ટકા વધુ ગામોમાં નવા PACS બનાવવા પડશે, પ્રાથમિક ડેરી મંડળીઓ સ્થાપવી પડશે અને ગામડાનો કોઈ પણ ખેડૂત દૂધ પુરવઠા માટે ડેરી નેટવર્કથી બહાર ન રહેવો જોઈએ. સહકારી ખાંડ ક્ષેત્રમાં, અમે ખાંડ અને મોલાસીસમાંથી ઇથેનોલથી લઈને બગાસ, ઊર્જા, પ્રેસમડ, જૈવિક ખાતર અને સલ્ફર ઉત્પાદન સુધીની સમગ્ર પ્રણાલીનો અમલ કર્યો છે. આ પ્રયોગ સફળ રહ્યો છે. આ માટે સહકારી મંડળીઓની પણ રચના કરવામાં આવી છે. ક્લસ્ટર-આધારિત સહકારી મંડળીઓ દ્વારા, દરેક ડેરીએ પોતાનું રોકાણ કરવું પડશે નહીં, પરંતુ આ પ્રણાલી શેરડીના અંતિમ ઉપયોગ સુધીની સમગ્ર પ્રક્રિયાની સંભાળ રાખશે અને ખાંડ મિલોને નફો પણ પરત કરશે.

કેન્દ્રીય સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે અમે શેરડીના ઊંચા ભાવોની ચૂકવણી પર ટેક્સમાં રાહત સુનિશ્ચિત કરી છે અને જૂના ટેક્સ વિવાદોનો ઉકેલ લાવ્યા છીએ. એકલા શેરડી ક્ષેત્રમાં, પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ખેડૂતોનો 46,000 કરોડ રૂપિયાનો ઇનકમ ટેક્સ માફ કર્યો છે. શ્રી શાહે જણાવ્યું હતું કે મશીનરી ઉત્પાદન માટે, અમે નેશનલ હેવી એન્જિનિયરિંગ કોઓપરેટિવના પુનરુત્થાનની પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે. આ સહકારી સંસ્થા ડેરી મશીનરી, પ્રાથમિક ડેરીઓ માટેની મશીનરી, ગેસ ઉત્પાદન મશીનરી અને ખાતર ઉત્પાદન મશીનરીનું ઉત્પાદન કરશે અને આગળ વધવાનું ચાલુ રાખશે. ભારત ટેક્સી પણ ખૂબ જ મજબૂતીથી આગળ વધી રહી છે. આગામી બે વર્ષમાં, ભારત ટેક્સી ભારતના 500 થી વધુ શહેરોમાં અને દરેક રાજ્યમાં ઉપલબ્ધ થશે, જે આપણા સાથીઓને શોષણમાંથી મુક્ત કરશે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે આજે કૃષિ ધિરાણના લગભગ 20 ટકા, ખાતર વિતરણના 35 ટકા, ખાંડ ઉત્પાદનના 31 ટકા સહકારી સંસ્થાઓ દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યા છે. ભારત ટેક્સીની તર્જ પર, અમે આગામી દિવસોમાં યુટિલિટી એગ્રીગેટર કોઓપરેટિવનો વધુ વિકાસ કરવા જઈ રહ્યા છીએ. આ સાથે, ઇફ્કો-ટોકિયો (IFFCO-Tokio) સાથે બંને પ્રકારની વીમા પહેલોનો સફળતાપૂર્વક અમલ કરીને, અમે એક સહકારી જીવન વીમા કંપની બનાવવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છીએ, જે વીમા ક્ષેત્રમાં પણ સહકારને મજબૂત રીતે આગળ લઈ જશે. આ પાંચ વર્ષ સહકારના પાયાના માળખાને દરેક ક્ષણે, દરેક દિવસે, દરેક મહિને અને દરેક વર્ષે મજબૂત કરવાના રહ્યા છે. અમારા મંત્રાલયે બધાને સાથે રાખીને આ દિશામાં સતત અને અથાક કામ કર્યું છે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં, સહકાર સાથે દ્વિતીય કક્ષાનો વ્યવહાર હવે સ્વીકાર્ય નથી. અમે સમાન ધોરણે દરેક સાથે ખભેખભા મિલાવીને ઊભા રહીશું અને ભારતને સમૃદ્ધ બનાવવાના આ મહાન આયોજનમાં સંપૂર્ણ ભાગીદારી કરીશું. અમારો પ્રયાસ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો રહેશે કે આ ક્ષેત્રનો સમગ્ર નફો ગરિમા સાથે તે વ્યક્તિ સુધી પહોંચે જેનો તેના પર હક છે — ખેડૂત અને પશુપાલક કર્મચારી.

કાર્યક્રમની શરૂઆતમાં ગૃહ મંત્રી શ્રી અમિત શાહે ભારતીય જનસંઘના સ્થાપક અને પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી ડૉ. શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જીજીની 125મી જન્મજયંતિ વર્ષ નિમિત્તે તેમને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે ડૉ. મુખર્જીએ તેમના જેવા કરોડો કાર્યકર્તાઓના જીવનમાં ભારતીયતાના મૂલ્યો, ભારત માતા પ્રત્યેની શ્રદ્ધા અને ભારતીય સંસ્કૃતિના મહત્વને સ્થાપિત કર્યું. તેમણે કહ્યું કે જો શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જી ન હોત તો કાશ્મીર આજે ભારતનો ભાગ ન હોત. ડૉ. મુખર્જીએ જ કહ્યું હતું કે એક દેશમાં બે બંધારણ, બે વડા અને બે નિશાન ન હોઈ શકે. તેમણે આ હેતુ માટે માત્ર આંદોલન જ શરૂ નહોતું કર્યું, પરંતુ તેના માટે પોતાના જીવનનું બલિદાન પણ આપ્યું હતું. શ્રી શાહે જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ કલમ 370 નાબૂદ કરીને ડૉ. મુખર્જીના સ્વપ્નને પૂરું કર્યું છે. તેમણે કહ્યું કે જો શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જીજી ન હોત તો આસામ પાકિસ્તાનનો ભાગ બની ગયું હોત અને પશ્ચિમ બંગાળનો બાકીનો ભાગ પણ પાકિસ્તાનમાં ચાલ્યો ગયો હોત. તેમણે કહ્યું કે શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જીજીના આંદોલનને કારણે આસામ અને બંગાળ આજે ભારતના ગૌરવશાળી હિસ્સા છે. તેમણે કહ્યું કે મોદીજીના નેતૃત્વમાં ભારત સરકારે નિર્ણય લીધો છે કે ડૉ. શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જીનું 125મું જન્મજયંતિ વર્ષ ગામડાઓથી લઈને દરેક નગર અને શહેરમાં ખૂબ જ ઉત્સાહ સાથે ઉજવવામાં આવશે.

આ પ્રસંગે કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે અનેક મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ્સ અને પહેલોનો શિલાન્યાસ કર્યો, રાષ્ટ્રને સમર્પિત કર્યા અને લોન્ચ કર્યા. આમાં 135 અન્ન સંગ્રહ ગોદામોની ફેરબદલી, 85 ગોદામોનું લોકાર્પણ અને 47 ગોદામોનો શિલાન્યાસ; અમૂલ અને એનસીસીએફ (NCCF) દ્વારા સહકાર વનનું ભૂમિપૂજન; ઉત્તર પ્રદેશના બારાબંકી અને મહારાષ્ટ્રના જલગાંવ ખાતે BBSSL ટિશ્યુ કલ્ચર સુવિધાઓનું ભૂમિપૂજન; એનસીડી 3.0 (NCD 3.0) અને જીઓ-ટેગ મોબાઈલ એપ્લિકેશનનું લોન્ચિંગ; એનડીડીબીના દૂધ પુરવઠા સમીક્ષા ડેશબોર્ડ પોર્ટલનું લોન્ચિંગ; કોઓપરેટિવ ઇનપુટ્સ એન્ડ સર્વિસીસ ડિલિવરી મલ્ટી-સ્ટેટ લિમિટેડ હેઠળ દૂધાળા પશુઓની ઉત્પાદકતા સંબંધિત પહેલોનું લોન્ચિંગ; કોઓપરેટિવ મિલ્ક પ્રોડ્યુસર્સ ઓર્ગેનાઈઝેશન મલ્ટી-સ્ટેટ લિમિટેડનું ઉદ્ઘાટન; ગોમય કોઓપરેટિવ સોસાયટી મલ્ટી-સ્ટેટ લિમિટેડનું ઉદ્ઘાટન અને NUCFDC ની બે મુખ્ય પહેલો — સહકાર સીબીએસ (Sahakar CBS - એક કેન્દ્રીયકૃત કોર બેંકિંગ પ્લેટફોર્મ) અને સહકાર સહયોગી (Sahakar Sahayogi - અર્બન કોઓપરેટિવ બેંકો માટે કન્વર્સેશનલ AI-આધારિત પ્લેટફોર્મ) નું અનાવરણ સામેલ હતું. આ કાર્યક્રમે 50,000 PACS ને e-PACS માં રૂપાંતરિત કરવાના સીમાચિહ્નને પણ રેખાંકિત કર્યું હતું, જે પાયાની સહકારી સંસ્થાઓના ડિજિટલ સશક્તિકરણ તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. બિયારણ પ્રણાલીને મજબૂત કરવા માટે BBSSL અને ICAR વચ્ચે એમઓયુ (MoU) પણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ પ્રસંગે શ્રી અમિત શાહે ડેરી સહકારી મંડળીઓ માટેના મોડેલ બાય-લોઝ અને છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં સહકાર મંત્રાલયની સિદ્ધિઓ પર આધારિત પુસ્તકનું પણ વિમોચન કર્યું હતું.