માનસ: નાગરિકોને સશક્ત બનાવતી એક વ્યવસ્થા

ભારત સરકાર ડ્રગના દુરુપયોગ અને હેરફેરને સમાજ અને જાહેર સ્વાસ્થ્ય માટે એક મુખ્ય ચિંતા તરીકે ઓળખે છે. આ સમસ્યાઓ ફક્ત વ્યક્તિઓ સુધી મર્યાદિત નથી પરંતુ પરિવારો, સમુદાયો અને જાહેર સલામતીને પણ અસર કરે છે. નાગરિકોની ભાગીદારી વધારવા અને સહાયક સેવાઓની પહોંચ સુધારવા માટે, સરકારે ડ્રગ સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓની જાણ કરવા અને મદદ મેળવવા માટે એક સરળ અને ગુપ્ત પ્લેટફોર્મની જરૂરિયાતને માન્યતા આપી છે.

આ જરૂરિયાતને પૂર્ણ કરવા માટે, રાષ્ટ્રીય નાર્કોટિક્સ હેલ્પલાઇન MANAS (માદક પદાર્થ નિષેધ આસૂચના કેન્દ્ર) 18 જુલાઈ, 2024ના રોજ શરૂ કરવામાં આવી હતી. તે ભારત સરકારના ગૃહ મંત્રાલયના નાર્કોટિક્સ કંટ્રોલ બ્યુરો (NCB) દ્વારા ડિજિટલ ઇન્ડિયા કોર્પોરેશન (DIC)ના સહયોગથી શરૂ કરવામાં આવી હતી. એક સુરક્ષિત અને ટેકનોલોજી-આધારિત પ્લેટફોર્મ તરીકે ડિઝાઇન કરાયેલ, MANAS નાગરિકોને કોઈપણ સમયે ડ્રગ સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓની જાણ કરવા, કાઉન્સેલિંગ મેળવવા અને પુનર્વસન સહાય મેળવવાની મંજૂરી આપે છે.

માનસ 'ડિજિટલ ઇન્ડિયા'ના વિઝન અને 'ડ્રગ ફ્રી ઇન્ડિયા'ના મિશનને એકસાથે લાવે છે. આ પ્લેટફોર્મ રાષ્ટ્રીય હેલ્પલાઇન નંબર 1933, સત્તાવાર પોર્ટલ, ઇમેઇલ અને ઉમંગ એપ દ્વારા ઍક્સેસ કરી શકાય છે. આ પ્લેટફોર્મ દ્વારા સમર્થન પૂરું પાડીને, માનસ નાગરિકોને મૂક પ્રેક્ષક બનવાને બદલે ડ્રગના દુરુપયોગ સામેની લડાઈમાં સક્રિય રીતે જોડાવા માટે સશક્ત બનાવે છે.

MANAS શું ઓફર કરે છે

MANAS નાગરિક જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને રચાયેલ છે, જેમાં રિપોર્ટિંગ, કાઉન્સેલિંગ અને જાગૃતિને એક જ માળખામાં જોડવામાં આવે છે.

• નાગરિકો પોતાની ઓળખ જાહેર કર્યા વિના ડ્રગ હેરફેર, વેચાણ, ગેરકાયદેસર ખેતી અને સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓની ગુપ્ત રીતે જાણ કરી શકે છે.
• ડ્રગ વ્યસનથી પ્રભાવિત લોકો કાઉન્સેલિંગ અને સપોર્ટ મેળવી શકે છે; કોલ્સ સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા મંત્રાલયની હેલ્પલાઇન 1933 પર ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે.
• આ સેવાઓ 1933 હેલ્પલાઇન, વેબ પોર્ટલ અને ઉમંગ એપ દ્વારા ગમે ત્યારે ઉપલબ્ધ છે, જે સમગ્ર દેશમાં સુલભતા સુનિશ્ચિત કરે છે.
• ડિજિટલ ટિકિટિંગ અને વર્કફ્લો મેનેજમેન્ટ સંબંધિત એજન્સીઓ સાથે ઝડપી માહિતી શેરિંગને સક્ષમ કરે છે, સંકલન અને પ્રતિભાવ સમય સુધારે છે.
• ઍક્સેસને વધુ વિસ્તૃત કરવા માટે, બહુભાષી કોલ સપોર્ટ, સ્માર્ટ IVRS, ચેટબોટ એકીકરણ અને પ્રાદેશિક ભાષા સપોર્ટ જેવી સુવિધાઓ વિકસાવવામાં આવી રહી છે.

અસર: જાહેર વિશ્વાસમાં સતત વધારો

તેની શરૂઆતથી, MANAS એ નાગરિકોની પહોંચનો વિસ્તાર કર્યો છે, જાહેર સેવા વિતરણને મજબૂત બનાવ્યું છે અને ડ્રગ કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ વચ્ચે સંકલનમાં સુધારો કર્યો છે. આ પ્લેટફોર્મે નાગરિકો માટે સુરક્ષિત ચેનલો દ્વારા ડ્રગ સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓની જાણ કરવાનું સરળ બનાવ્યું છે. તેણે નાગરિકો અને કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ વચ્ચે માહિતીની આપ-લેને પણ મજબૂત બનાવી છે, ડ્રગ હેરફેર અને પદાર્થના દુરુપયોગના કેસોમાં પ્રતિભાવમાં સુધારો કર્યો છે.

તેણે દેશભરમાં કાઉન્સેલિંગ, પુનર્વસન અને જાગૃતિ સેવાઓની ઍક્સેસમાં પણ સુધારો કર્યો છે. વ્યાવસાયિક કાઉન્સેલિંગ સપોર્ટનો વધતો ઉપયોગ નાગરિકોની પદાર્થના દુરુપયોગ સંબંધિત સમસ્યાઓ માટે મદદ મેળવવાની વધુ ઇચ્છા દર્શાવે છે. ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવતી જાગૃતિ પ્રવૃત્તિઓએ ડ્રગ વિરોધી ઝુંબેશમાં વધુ જાહેર અને યુવાનોની ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. પ્લેટફોર્મના સંપૂર્ણ ડિજિટાઇઝ્ડ વર્કફ્લોએ સંકલન અને સેવા વિતરણમાં સુધારો કર્યો છે. તે ટેકનોલોજી દ્વારા નાગરિક ભાગીદારી વધારીને 'ડ્રગ-મુક્ત ભારત'ના મોટા વિઝનને પણ સમર્થન આપે છે.

MANAS 'ડિજિટલ ઇન્ડિયા'ના વચનને કેવી રીતે મજબૂત બનાવે છે

માનસ એ એક તેજસ્વી ઉદાહરણ છે કે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ નાગરિકોને સુરક્ષિત રાખવા અને સરકારી સેવાઓ પહોંચાડવા માટે કેવી રીતે થઈ શકે છે. તે મિશનના વિઝનને સ્પષ્ટ અને વ્યવહારુ રીતે આગળ ધપાવે છે:

• MANAS 24/7 કાર્યરત છે અને ભારતમાં ગમે ત્યાંથી ઍક્સેસ કરી શકાય છે.
• તે જાહેર જાગૃતિને કાર્યક્ષમ અને દસ્તાવેજીકૃત ગુપ્ત માહિતીમાં પરિવર્તિત કરે છે, જે લોકોને ફક્ત સેવા પ્રાપ્તકર્તાઓને બદલે શાસનમાં સક્રિય સહભાગી બનવા સક્ષમ બનાવે છે.
• દરેક રિપોર્ટને ડિજિટાઇઝ્ડ વર્કફ્લો દ્વારા લોગ, નોંધણી, ટ્રેક અને ઉકેલી શકાય છે, જે ગતિ, પારદર્શિતા અને જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરે છે.
• તે 36 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 30 NCB ઝોનલ એકમો અને એન્ટી-નાર્કોટિક્સ ટાસ્ક ફોર્સ (ANTF) સાથે સીધા જનતાને જોડે છે.
• આ પોર્ટલ એક એકીકૃત, સુરક્ષિત અને દ્વિભાષી પ્લેટફોર્મ તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે.
• તે દેશભરના કિશોરો અને યુવાનોને જોડવા માટે MyGov પોર્ટલ પર જાગૃતિ ઝુંબેશ ચલાવે છે, જેમ કે ક્વિઝ, પોસ્ટર સ્પર્ધાઓ અને રીલ-મેકિંગ સ્પર્ધાઓ.
• માહિતી ડિજિટલ રીતે એકત્રિત કરવામાં આવતી હોવાથી, ડેટાનો અભ્યાસ કરીને પેટર્ન અને વલણો ઓળખી શકાય છે, એજન્સીઓને સમસ્યાઓ ક્યાં વધી રહી છે તે સમજવામાં અને તેમની ક્રિયાઓનું આયોજન કરવામાં મદદ કરે છે.

 નશા મુક્ત તરફ ભારત

MANAS દર્શાવે છે કે ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI) નો ઉપયોગ નાગરિક સલામતી અને સામાજિક સુખાકારી માટે કેવી રીતે થઈ શકે છે. ટેકનોલોજી, નાગરિક ભાગીદારી, કાઉન્સેલિંગ, એનાલિટિક્સ અને સુરક્ષિત રિપોર્ટિંગને એકસાથે લાવીને, આ પ્લેટફોર્મ દરેક રિપોર્ટ અને દરેક કોલ સાથે સલામત, સ્વસ્થ અને ડ્રગ-મુક્ત ભારત બનાવવામાં મદદ કરી રહ્યું છે. જેમ જેમ તેની પહોંચ વિસ્તરે છે અને તેના સાધનોમાં સુધારો થાય છે, તેમ તેમ માનસ ડિજિટલ અને ઊંડાણપૂર્વક માનવીય શાસનનું સ્પષ્ટ ઉદાહરણ બની ગયું છે.

સંદર્ભ

ગૃહ મંત્રાલય

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2153181&reg=48&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2034137&reg=48&lang=2
• https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2025/may/doc202556550801.pdf
• https://ncbmanas.gov.in/show/78
• https://www.lgbrimh.gov.in/resources/Addiction_Medicine/elibrary/magnitude_substance_abuse_india.pdf

પીડીએફ જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com