19મા મુંબઈ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ (MIFF)ના શ્રદ્ધાંજલિ સેક્શનમાં આજે બે પ્રશંસાપાત્ર ડોક્યુમેન્ટ્રીઝ, ‘રઘુ રાય: હિયરિંગ થ્રુ ધ આઈઝ’ અને ‘તાલ એન્ડ રિધમ – મૃદંગમ પ્લેડ બાય પાલઘાટ રઘુ’ પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. આ સ્ક્રીનિંગ દ્વારા ફોટોગ્રાફી, સિનેમા અને ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતના ક્ષેત્રમાં વિશિષ્ટ યોગદાન આપનારા મહારથીઓને શ્રદ્ધાંજલિ આપવામાં આવી હતી.

સુવેન્દુ ચેટર્જી દ્વારા નિર્દેશિત, ‘રઘુ રાય: હિયરિંગ થ્રુ ધ આઈઝ’ પ્રખ્યાત ભારતીય ફોટોગ્રાફર રઘુ રાયના જીવન અને કાર્યની આંતરદૃષ્ટિ પૂરી પાડે છે. ફોટોગ્રાફ્સ અને વ્યક્તિગત વિચારો દ્વારા, આ ડોક્યુમેન્ટ્રી તેમની સર્જનાત્મક સફર અને તેમની દ્રષ્ટિને આકાર આપનારા અનુભવોને રેખાંકિત કરે છે. વર્ષ 1977માં, રઘુ રાયને સુપ્રસિદ્ધ ફોટોગ્રાફર હેનરી કાર્ટિયર-બ્રેસોન દ્વારા મેગ્નમ ફોટોઝ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા.

આ ફિલ્મ રઘુ રાયના "દર્શન" ના ખ્યાલને શોધે છે, જેને તેઓ વિષય સાથેના ભાવનાત્મક અને આધ્યાત્મિક જોડાણ તરીકે વર્ણવે છે. તેમના મતે, ફોટોગ્રાફી માત્ર છબીઓ કેદ કરવા વિશે નથી પરંતુ લોકોને અને તેમની લાગણીઓને સમજવા વિશે છે.

આ ડોક્યુમેન્ટ્રી રઘુ રાય દ્વારા દસ્તાવેજીકૃત કરાયેલી મુખ્ય ઐતિહાસિક ઘટનાઓની ફરીથી ઝાંખી કરાવે છે અને મધર ટેરેસા જેવી હસ્તીઓના તેમના આઇકોનિક ફોટોગ્રાફ્સ પ્રદર્શિત કરે છે, જેની સાથે ગણેશ વિસર્જન, તાજમહેલ અને નાગા સાધુઓ સહિતના રોજિંદા જીવનની છબીઓ દર્શાવે છે, જે ભારતની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વિવિધતા અને વારસાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

આ ફિલ્મમાં તેમની પુત્રી, ફિલ્મ નિર્માતા અવાની રાય પણ છે, જેનો પરિપ્રેક્ષ્ય કેમેરા પાછળની વ્યક્તિની ઝલક પૂરી પાડે છે અને છબી-નિર્માતાઓ (ઇમેજ-મેકર્સ) ની બે પેઢીઓ વચ્ચે સંવાદ સ્થાપિત કરે છે.

સર્જનાત્મકતા પર વિચાર કરતાં રઘુ રાય કહે છે કે પ્રેમ એ એક મુખ્ય તાંતણો છે જે કલાત્મક અભિવ્યક્તિને જોડે છે. તેઓ માને છે કે છબી પોતે જ બોલવી જોઈએ અને એક છબીને અર્થપૂર્ણ ક્ષણમાં વ્યક્તિના આંતરિક અને બાહ્ય વિશ્વના મિલન તરીકે વર્ણવે છે. તેઓ યુવા ફોટોગ્રાફરોને આ માધ્યમ પ્રત્યે પોતાનો અવાજ અને અભિગમ શોધવા માટે પણ પ્રોત્સાહિત કરે છે.

આજે પ્રદર્શિત કરાયેલી બીજી ફિલ્મ, ‘તાલ એન્ડ રિધમ – મૃદંગમ પ્લેડ બાય પાલઘાટ રઘુ’, ફિલ્મ્સ ડિવિઝન ઓફ ઇન્ડિયા દ્વારા નિર્મિત અને જાણીતા ફિલ્મ નિર્માતા શ્યામ બેનેગલ દ્વારા નિર્દેશિત કરવામાં આવી હતી. આ ડોક્યુમેન્ટ્રી કર્ણાટક સંગીતમાં સૌથી જૂના અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ તાલવાદ્ય સાધનોમાંના એક એવા મૃદંગમની શોધ કરે છે.

પ્રખ્યાત તાલવાદક પાલઘાટ રઘુને દર્શાવતી આ ફિલ્મ ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતમાં તાલ (લયબદ્ધ ચક્ર) અને રિધમના ખ્યાલો સમજાવે છે. પ્રદર્શનો અને પ્રદર્શન દ્વારા, તે દર્શકોને બીટ્સની રચના, ચક્ર અને તાત્કાલિક રચનાનો પરિચય કરાવે છે જે સંગીતની પરંપરાનો પાયો બનાવે છે.

આ ડોક્યુમેન્ટ્રી મૃદંગમ વગાડવામાં સામેલ તકનીકોને પણ પ્રદર્શિત કરે છે, જેમાં આંગળીઓની હિલચાલ, ટોનલ વિવિધતાઓ અને લયબદ્ધ પેટર્નનો સમાવેશ થાય છે. તે આ વાદ્યમાં મહારત મેળવવા માટે શિસ્ત, અભ્યાસ અને સર્જનાત્મકતાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડે છે.

સંગીતના સિદ્ધાંતની શોધની સાથે, આ ફિલ્મ સમૃદ્ધ મૌખિક પરંપરા પર ભાર મૂકે છે જેના દ્વારા જ્ઞાન શિક્ષક તરફથી વિદ્યાર્થી સુધી પહોંચે છે. તે ગુરુ અને શિષ્ય વચ્ચેના મજબૂત બંધનને પ્રતિબિંબિત કરે છે જેણે પેઢીઓથી ભારતની શાસ્ત્રીય સંગીત પરંપરાઓને ટકાવી રાખી છે.

હોમેજ સેક્શનમાં બંને ડોક્યુમેન્ટ્રીના સ્ક્રીનિંગથી દર્શકોને આ પ્રખ્યાત મહારથીઓના જીવન અને યોગદાન વિશે આંતરદૃષ્ટિ મેળવવાની તક મળી હતી, સાથે સાથે ભારતની કલાત્મક અને સાંસ્કૃતિક વિરાસત પ્રત્યેની તેમની પ્રશંસા વધુ મહત્વની બની હતી.

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com