ઇન્દોરમાં યોજાયેલી બ્રિક્સ (BRICS) કૃષિ મંત્રીઓની બેઠક શુક્રવારે 'ઇન્દોર ડિક્લેરેશન' (Indore Declaration) સર્વાનુમતે અપનાવવા સાથે સંપન્ન થઈ હતી, જે વૈશ્વિક કૃષિ સહયોગમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે. આ ડિક્લેરેશન ખાદ્ય સુરક્ષા, ખેડૂત કલ્યાણ, આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક કૃષિ, કૃષિ વેપાર અને ડિજિટલ કૃષિને મજબૂત કરવાના ઉદ્દેશ્ય ધરાવતા કેટલાક સીમાચિહ્નરૂપ નિર્ણયોની રૂપરેખા આપે છે. એક અખબારી પરિષદને સંબોધતા કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ તેમજ ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે વૈશ્વિક કટોકટી અને અનિશ્ચિતતાઓના સમયમાં, બ્રિક્સ બેઠકે વિશ્વને આશા, વિશ્વાસ અને સામૂહિક જવાબદારીનો મજબૂત સંદેશ આપ્યો છે.

બેઠકનું વ્યાપ, શક્તિ અને મહત્વ

કેન્દ્રીય મંત્રીઓ શ્રી રામનાથ ઠાકુર અને શ્રી ભાગીરથ ચૌધરી તેમજ વરિષ્ઠ અધિકારીઓની ઉપસ્થિતિમાં મીડિયા સાથે વાતચીત કરતા શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે બ્રિક્સ એગ્રિકલ્ચર વર્કિંગ ગ્રુપની વરિષ્ઠ અધિકારીઓની બેઠક અને મંત્રી સ્તરીય બેઠક બંને સફળતાપૂર્વક સંપન્ન થયા છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે આ બેઠકોમાં આશરે 100 પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો, જેમાં બ્રિક્સ સભ્ય અને ભાગીદાર દેશોના આશરે 60 વિદેશી પ્રતિનિધિઓ સામેલ હતા, જે જોડાણની ઊંડાઈ અને બ્રિક્સ દેશો કૃષિ તેમજ ખાદ્ય સુરક્ષા સંબંધિત મુદ્દાઓને કેટલી ગંભીરતાથી સંબોધી રહ્યા છે તે પ્રતિબિંબિત કરે છે. શ્રી ચૌહાણે નોંધ્યું હતું કે બ્રિક્સ દેશો વિશ્વની લગભગ અડધી વસ્તીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, વૈશ્વિક કૃષિ ભૂમિનો આશરે 42 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે અને વૈશ્વિક અનાજ ઉત્પાદનમાં આશરે 42 ટકા યોગદાન આપે છે. પરિણામે, બ્રિક્સનો સામૂહિક અવાજ વૈશ્વિક મંચ પર એક શક્તિશાળી શક્તિ તરીકે ઉભર્યો છે.

તેમણે એ વાત પર પણ ગર્વ વ્યક્ત કર્યો હતો કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભારત હાલમાં બ્રિક્સનું અધ્યક્ષપદ ધરાવે છે અને આ સંદર્ભમાં ઇન્દોરમાં અધિકારી સ્તરની અને મંત્રી સ્તરની કૃષિ બેઠકોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.

ચાર મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓ પર ચર્ચા

કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ચાર મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓ પર વ્યાપક ચર્ચા-વિચારણા કરવામાં આવી હતી:

· બ્રિક્સ દેશો અને વિશ્વ માટે ખાદ્ય સુરક્ષા અને પોષણ સુરક્ષા.

· બ્રિક્સ દેશો વચ્ચે કૃષિ વેપાર અને સહયોગને પ્રોત્સાહન.

· આબોહવા પરિવર્તનના પ્રતિભાવમાં પુનઃપ્રાપ્ય (રીજનરેટિવ), આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક અને ટકાઉ ખેતી પદ્ધતિઓ.

· ખાદ્ય પ્રણાલીઓ અને કૃષિમાં નવીનતા, ટેકનોલોજી તેમજ ભાગીદારીને મજબૂત બનાવવી.

તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે પુષ્કળ ખાદ્ય ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવી, પોષણના પરિણામોમાં સુધારો કરવો અને વિશ્વને અન્ન પૂરું પાડતા ખેડૂતોની આજીવિકા સુરક્ષિત કરવી એ ચર્ચાઓના કેન્દ્રમાં રહ્યું હતું. શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે નાના અને સીમાંત ખેડૂતો, જેમને કેટલાક દેશોમાં પારિવારિક ખેડૂતો (ફેમિલી ફાર્મર્સ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેમના માટે એક સમર્પિત સત્રનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ ચર્ચાઓ તેમના પડકારો, કૃષિ ઇનપુટ્સ સુધી પહોંચ, ધિરાણની ઉપલબ્ધતા, લાભદાયી ભાવો અને બજાર જોડાણો પર કેન્દ્રિત હતી.

ઇન્દોર ડિક્લેરેશન: ખેડૂત-કેન્દ્રિત વૈશ્વિક પ્રતિબદ્ધતા

શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે વ્યાપક પરામર્શ પછી, સંયુક્ત ડિક્લેરેશન સર્વાનુમતે અપનાવવામાં આવ્યું હતું અને હવેથી તે "ઇન્દોર ડિક્લેરેશન" તરીકે ઓળખાશે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ ડિક્લેરેશન ખેડૂતોને તેના હાર્દમાં રાખે છે અને ખાદ્ય સુરક્ષા, પોષણ, આજીવિકા, કૃષિ વેપાર, નવીનતા, રોકાણ, આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક ખેતી અને ટકાઉ કૃષિ વિકાસને આગળ ધપાવવા માટે બ્રિક્સ દેશોની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતાને નોંધે છે. "આ દસ્તાવેજ કૃષિ દ્વારા વધુ સુરક્ષિત, વધુ સમૃદ્ધ અને ટકાઉ ભવિષ્યના નિર્માણ માટે બ્રિક્સ દેશોની સામૂહિક ઇચ્છાશક્તિ, સહિયારી જવાબદારી અને પ્રતિબદ્ધતાનું પ્રતીક છે," તેમણે કહ્યું. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે સભ્ય દેશો સામૂહિક અને સતત કામ કરવા માટે સંમત થયા છે જેથી સુનિશ્ચિત કરી શકાય કે જાહેરનામામાં દર્શાવેલ પહલો અસરકારક રીતે અમલમાં મૂકાય અને ખેડૂતો, ગ્રામીણ સમુદાયો અને ખાદ્ય પ્રણાલીઓને પ્રત્યક્ષ લાભો પહોંચાડે.

ચાર નવી સંસ્થાકીય પહલોની જાહેરાત

1. એગ્રો-ઇકોલોજી અને રીજનરેટિવ એગ્રિકલ્ચર પર બ્રિક્સ નેટવર્ક ઓફ સેન્ટર્સ ઓફ એક્સેલન્સ: શ્રી ચૌહાણે એગ્રો-ઇકોલોજી અને રીજનરેટિવ એગ્રિકલ્ચર પર બ્રિક્સ નેટવર્ક ઓફ સેન્ટર્સ ઓફ એક્સેલન્સની સ્થાપનાની જાહેરાત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ નેટવર્ક કુદરતી, ઓર્ગેનિક અને પુનઃપ્રાપ્ય કૃષિમાં સંયુક્ત સંશોધન, જ્ઞાનની વહેંચણી અને ક્ષમતા નિર્માણ માટે એક પ્લેટફોર્મ તરીકે કામ કરશે, જે સભ્ય દેશોને એકબીજાની શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓમાંથી શીખવા અને આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક તેમજ ટકાઉ ખેતી પ્રણાલીઓને પ્રોત્સાહન આપવા સક્ષમ બનાવશે. પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ કુદરતી ખેતી, ઓર્ગેનિક ખેતી અને રાસાયણિક ખાતરોના સંતુલિત ઉપયોગ પર ભારતના લાંબા સમયના ભારને યાદ કરતા શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે બ્રિક્સ દેશોએ સામૂહિક રીતે આ અભિગમોના મહત્વને સ્વીકાર્યું છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે ભારતીય કૃષિ પ્રણાલી અનુસંધાન સંસ્થાન, મોદીપુરમ, આ નેટવર્ક હેઠળ ભારતના સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ તરીકે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે અને સહયોગી સંશોધન, જ્ઞાનની વહેંચણી અને તાલીમમાં યોગદાન આપશે.

2. ડિજિટલ એગ્રિકલ્ચર પર બ્રિક્સ નેટવર્ક: જાહેર કરાયેલી બીજી મોટી પહલ ડિજિટલ એગ્રિકલ્ચર પર બ્રિક્સ નેટવર્ક (BRICS Network on Digital Agriculture) ની હતી. શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે આ નેટવર્ક આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), જીઓસ્પેશિયલ ટેકનોલોજી, ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ડેટા-આધારિત કૃષિ ઉકેલોમાં સહયોગને મજબૂત કરશે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ પહલ ઉભરતી ટેકનોલોજી અને કૃષિ નવીનતા વચ્ચે એક સેતુ તરીકે કામ કરશે, જે સુનિશ્ચિત કરશે કે તકનીકી પ્રગતિનો સીધો લાભ ખેડૂતોને મળે. આ નેટવર્કનું સંકલન આઈઆઈટી (IIT) દિલ્હી દ્વારા કરવામાં આવશે, જ્યારે તમામ સભ્ય દેશો ડિજિટલ કૃષિમાં સામૂહિક પ્રગતિ સુનિશ્ચિત કરવા માટે નવીનતાઓ, અનુભવો અને નીતિ વિષયક પહલો શેર કરીને યોગદાન આપશે.

3. બીજ પ્રણાલીમાં ખેડૂતોના અધિકારો પર વૈશ્વિક મંચ: ત્રીજી મોટી જાહેરાત બીજ પ્રણાલીમાં ખેડૂતોના અધિકારો પર વૈશ્વિક મંચ (Global Forum on Farmers' Rights in Seed Systems) ની સ્થાપનાની હતી. શ્રી ચૌહાણના જણાવ્યા અનુસાર, આ મંચ બીજ સંબંધિત ખેડૂતોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવા, સ્વદેશી બીજની વિવિધતાનું જતન કરવા અને પરંપરાગત જ્ઞાન પ્રણાલીઓને સાચવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારત જેવા દેશો સેંકડો અને હજારો વર્ષો જૂની કૃષિ પરંપરાઓ ધરાવે છે, પરંતુ જૈવવિવિધતા અને સાંસ્કૃતિક વિરાસત બંનેનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી ઘણી પરંપરાગત બીજ જાતો આજે અસ્તિત્વના જોખમનો સામનો કરી રહી છે. "જ્યારે નવી અને હાઇબ્રિડ જાતો આવશ્યક છે, ત્યારે સ્વદેશી બીજનું જતન કરવું પણ એટલું જ મહત્વનું છે," તેમણે કહ્યું. આ મંચ આબોહવા પરિવર્તન અને ખાદ્ય સુરક્ષાના સંદર્ભમાં પરંપરાગત બીજના મહત્વને સ્વીકારીને તેના સંરક્ષણ અને સતત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા તેમજ ખેડૂતોના પરંપરાગત જ્ઞાનનું રક્ષણ કરવા માટે કામ કરશે.

4. બ્રિક્સ એગ્રીએન (BRICS AgriN) – એગ્રો ઇનપુટ્સ, જેનેટિક રિસોર્સિસ એન્ડ ઇન્ફોર્મેશન નેટવર્ક: ચોથી જાહેર કરાયેલી પહલ બ્રિક્સ એગ્રીએન (BRICS AgriN - Agro Inputs, Genetic Resources and Information Network) હતી. આ પ્લેટફોર્મનો ઉદ્દેશ્ય કૃષિ ઇનપુટ્સ, બીજ અને આનુવંશિક સંસાધનો (જેનેટિક રિસોર્સિસ) માં સભ્ય દેશો વચ્ચે સહયોગ મજબૂત કરવાનો છે. શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે આ નેટવર્ક માહિતીનું આદાનપ્રદાન, તકનીકી સહયોગ, ક્ષમતા નિર્માણ અને ભાગીદારીને સુવિધાજનક બનાવશે જેથી વિવિધ દેશોમાં ઉપલબ્ધ શ્રેષ્ઠ જાતો, આનુવંશિક સંસાધનો અને શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ વધુ અસરકારક રીતે શેર કરી શકાય. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ પહલથી ખાસ કરીને એવા દેશો અને ખેડૂતોને ફાયદો થશે જેમને આવા સંસાધનો અને માહિતી સુધી મર્યાદિત પહોંચ છે.

હાલના પ્લેટફોર્મ્સને મજબૂત બનાવવામાં આવશે

કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે બ્રિક્સ દેશો હાલના બ્રિક્સ એગ્રિકલ્ચરલ રિસર્ચ પ્લેટફોર્મને વધુ મજબૂત કરવા અને તેને એક મજબૂત "નોલેજ-ટુ-એક્શન હબ" (Knowledge-to-Action Hub) તરીકે વિકસાવવા માટે સંમત થયા છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સંશોધન માત્ર પ્રયોગશાળાઓ પૂરતું મર્યાદિત ન રહેવું જોઈએ પરંતુ તે ઝડપથી ખેડૂતોના ખેતરો સુધી પહોંચવું જોઈએ. "ઉદ્દેશ્ય મર્યાદિત વર્તુળોની બહાર નવીનતાઓનો વિસ્તાર કરવાનો અને નવી ટેકનોલોજી તેમજ ઉકેલોનો લાભ વધુ સંખ્યામાં દેશો અને ખેડૂતોને મળે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. આ 'લેબ ટુ લેન્ડ' (Lab to Land) અભિગમની સાચી ભાવનાને પ્રતિબિંબિત કરે છે," તેમણે કહ્યું.

કૃષિ વેપાર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું

શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે બ્રિક્સ રાષ્ટ્રોએ ન્યાયી, સમાનતાપૂર્ણ, સમાવેશી અને પારદર્શક બહુપક્ષીય વેપાર પ્રણાલી પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારત દ્વારા આયોજિત વિશેષ સંવાદ દ્વારા બ્રિક્સ ગ્રેન એક્સચેન્જ (BRICS Grain Exchange) જેવી પહલો પરની ચર્ચાઓને નવી ગતિ મળી છે. મંત્રીએ એ પણ માહિતી આપી હતી કે સભ્ય દેશો વચ્ચેની કેટલીક દ્વિપક્ષીય બેઠકો કૃષિ વેપારને સુવિધાજનક બનાવવા, કસ્ટમ્સ અને અન્ય અવરોધો ઘટાડવા, સંશોધન સહયોગ વધારવા અને ટેકનોલોજીના આદાનપ્રદાનને પ્રોત્સાહન આપવા પર કેન્દ્રિત હતી.

આબોહવા પરિવર્તન, અલ નીનો, કાર્બન ક્રેડિટ્સ અને ફૂડ લોસ

આબોહવા પરિવર્તનના વધતા જોખમને હાઇલાઇટ કરતા શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે પુનઃપ્રાપ્ય, આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક અને ટકાઉ કૃષિ પદ્ધતિઓને પ્રોત્સાહન આપવું એ એક સહિયારી જવાબદારી છે કારણ કે પૃથ્વી માત્ર વર્તમાન પેઢીની જ નથી પરંતુ ભવિષ્યની પેઢીઓની પણ છે. અલ નીનો (El Niño) અંગેના પ્રશ્નોના જવાબમાં તેમણે કહ્યું કે તેની અસર ભારત અને કેટલાક એશિયા-પેસિફિક દેશોને પ્રભાવિત કરી શકે છે. જો કે, દેશો પોતાની જાતને તૈયાર કરી રહ્યા છે અને આવા પડકારોનો સામનો કરવા માટે સહયોગી વ્યૂહરચનાઓ અને માહિતીની વહેંચણીની પદ્ધતિઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. કાર્બન ક્રેડિટ્સ પર, તેમણે કહ્યું કે એક સ્થાપિત વ્યવસ્થા પહેલેથી જ અસ્તિત્વમાં છે અને નિર્ધારિત પ્રક્રિયાઓનું પાલન કરતા ખેડૂતોને કાર્બન ક્રેડિટ સિસ્ટમથી ફાયદો થાય છે. આબોહવા-સંવેદનશીલ નીતિઓ અને પુનઃપ્રાપ્ય કૃષિ આ દિશામાં વ્યવહારિક માર્ગો પ્રદાન કરે છે. ખાદ્ય પદાર્થોના નુકસાન (ફૂડ લોસ) પરની તકનીકી ચર્ચાઓનો ઉલ્લેખ કરતા શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે સભ્ય દેશોએ લણણી પછીના નુકસાનને ઘટાડવા અને ખાદ્ય પદાર્થોના બગાડને ઓછો કરવાના ઉપાયોની તપાસ કરી હતી, જે કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ફાળો આપે છે.

ખાતરના ભાવો, ઇનપુટ્સ અને ખેડૂતોને સમર્થન

વૈશ્વિક સંઘર્ષો અને કાચા માલના વધતા ભાવોને કારણે ખાતરના વધતા ખર્ચ અંગેની ચિંતાઓનો જવાબ આપતા શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે ભારત સરકારે ખેડૂતોને પોસાય તેવા ભાવે ખાતર આપવાનું ચાલુ રાખવાનો નિર્ણય કર્યો છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે યુરિયા રૂ. 266 પ્રતિ બેગ અને ડીએપી (DAP) રૂ. 1,350 પ્રતિ બેગના ભાવે મળવાનું ચાલુ રહેશે, જેનો વધારાનો નાણાકીય બોજ કેન્દ્ર સરકાર ભોગવશે. "સંકટના સમયમાં ખેડૂતોની પડખે ઊભા રહેવું એ આપણી ફરજ છે," તેમણે કહ્યું. તેમણે જંતુનાશકો અને રાસાયણિક ખાતરોના અતિશય અને અસંતુલિત ઉપયોગ સામે ચેતવણી પણ આપી હતી અને જણાવ્યું હતું કે ભારત "ખેતર બચાવો અભિયાન" જેવા અભિયાનો દ્વારા જાગૃતિ લાવવાની સાથે મિશન મોડમાં કુદરતી ખેતી, ઓર્ગેનિક ખેતી અને સંતુલિત રાસાયણિક ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે.

નાના ખેડૂતો માટે ટેકનોલોજીની પહોંચ

ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અને યાંત્રીકીકરણ (મિકેનાઇઝેશન) પર શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે દરેક ખેડૂત મોંઘી મશીનરી ખરીદી શકે તેમ નથી. તેથી, ભાડા પર કૃષિ મશીનરી પૂરી પાડવા માટે દેશભરમાં કસ્ટમ હાયરિંગ સેન્ટર્સ (Custom Hiring Centres) અને જૂથ-આધારિત મોડલ્સ વિકસાવવામાં આવ્યા છે, જે નાના ખેડૂતોને ડ્રોન અને આધુનિક સાધનો મેળવવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.

યુવા, મહિલાઓ અને નવીનતા

શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે યુવાનો અને મહિલાઓની વધુ ભાગીદારી વિના કૃષિમાં ટકાઉ પરિવર્તન શક્ય નથી. બેઠક દરમિયાન આ મુદ્દા પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું હતું અને તેને સંયુક્ત જાહેરનામામાં સ્પષ્ટપણે સામેલ કરવામાં આવ્યું છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે એગ્રી-સ્ટાર્ટઅપ્સ, એગ્રીબિઝનેસ, એગ્રીપ્રેન્યોરશિપ અને ટેકનોલોજી-આધારિત સેવાઓ ભારતમાં યુવાનોને કૃષિ તરફ વધુને વધુ આકર્ષિત કરી રહી છે, જેમાં હજારો સ્ટાર્ટઅપ્સ પહેલેથી જ સફળતાપૂર્વક કાર્યરત છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે નવીનતા અને ટેકનોલોજી અપનાવવામાં યુવાનો સૌથી અસરકારક ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે, અને બ્રિક્સ દેશોએ અનુભવો તેમજ નીતિ વિષયક પહલોના વ્યાપક આદાનપ્રદાન દ્વારા આ ટ્રેન્ડને ઝડપી બનાવવો જોઈએ.

ઇન્દોર વૈશ્વિક કૃષિ મુત્સદ્દીગીરીના નવા હબ તરીકે ઉભર્યું

ઇન્દોરના આતિથ્ય સત્કારની પ્રશંસા કરતા શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે પ્રતિનિધિઓ માળવા પ્રદેશના ઉષ્માભર્યા અને પરંપરાગત આતિથ્યથી ઊંડાણપૂર્વક પ્રભાવિત થયા હતા. તેમણે કહ્યું કે છપ્પન દુકાન, રાજવાડા અને માંડુની મુલાકાતો મુલાકાતી પ્રતિનિધિઓ માટે યાદગાર અનુભવો બની રહેશે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે, પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના "એક પેડ મા કે નામ" અભિયાનને આગળ વધારતા, સભ્ય દેશોના પ્રતિનિધિઓએ મેઘદૂત ગાર્ડન ખાતે વૃક્ષારોપણ અભિયાનમાં ભાગ લીધો હતો અને "બ્રિક્સ વાટિકા" (BRICS Vatika) ની સ્થાપના કરી હતી. આ અગાઉ આ સ્થળે ગ્લોબલ પાર્ક અને યુરો-રશિયન પાર્કની પણ સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. શ્રી ચૌહાણે મધ્યપ્રદેશ સરકાર, મુખ્યમંત્રી અને તેમની ટીમ તેમજ કૃષિ, વિદેશ બાબતો, પશુપાલન અને મત્સ્યોદ્યોગ, વાણિજ્ય, ફૂડ પ્રોસેસિંગ ઉદ્યોગો અને નીતિ આયોગ સહિત ભારત સરકારના વિવિધ મંત્રાલયોના યોગદાનને સ્વીકાર્યું હતું. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ઇન્દોરમાં બ્રિક્સ બેઠકોનું સફળ આયોજન "હોલ ઓફ ગવર્નમેન્ટ એપ્રોચ" (Whole of Government Approach) અને "ટીમ ઇન્ડિયા" (Team India) ની ભાવનાનું એક ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે, જેણે આ કાર્યક્રમને ખરેખર અભૂતપૂર્વ અને ઐતિહાસિક બનાવ્યો છે.

SM/NP/JD