સાત એવોર્ડ કેટેગરીમાં 17 પ્રોજેક્ટ્સમાંથી પંચાયતી રાજ સંબંધિત ચાર પહેલોની નેશનલ એવોર્ડ્સ ફોર ઈ-ગવર્નન્સ (NAeG) 2026 માટે પસંદગી કરવામાં આવી છે, જે ડિજિટલ ગવર્નન્સ અને નાગરિક-કેન્દ્રિત સેવા વિતરણને આગળ વધારવામાં ગ્રામ પંચાયતોની વધતી જતી ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડે છે. આ વર્ષના એવોર્ડ્સ 1-2 જુલાઈ 2026 ના રોજ રાજસ્થાનના જયપુર ખાતે યોજાનારી ઈ-ગવર્નન્સ પરની 29મી નેશનલ કોન્ફરન્સમાં એનાયત કરવામાં આવશે. પ્રશાસનિક સુધારણા અને જાહેર ફરિયાદ વિભાગ (DARPG), ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી મંત્રાલય (MeitY) અને રાજસ્થાન સરકાર દ્વારા સંયુક્ત રીતે આયોજિત આ કોન્ફરન્સની થીમ "વિકસિત ભારત 2047: AI-સક્ષમ, ડેટા-ડ્રિવન અને સુરક્ષિત ડિજિટલ ગવર્નન્સ" છે. તે કાર્યક્ષમ, સુરક્ષિત અને નાગરિક-કેન્દ્રિત જાહેર સેવાઓ પ્રદાન કરવા માટે ઉભરતી ટેક્નોલોજી, ડેટા-આધારિત નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા અને મજબૂત સાયબર સુરક્ષા માળખાનો ઉપયોગ કરવાની સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

7 એવોર્ડ કેટેગરીમાં 17 પ્રોજેક્ટ્સ અને પહેલોમાંથી, 10 ગોલ્ડ એવોર્ડ્સ, 6 સિલ્વર એવોર્ડ્સ અને 1 જ્યુરી એવોર્ડ છે. NAeG એવોર્ડ્સ, 2026 માં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે: (i) ટ્રોફી, (ii) પ્રમાણપત્ર અને (iii) ગોલ્ડ એવોર્ડ વિજેતાઓ માટે રૂ. 10 લાખ અને સિલ્વર એવોર્ડ વિજેતાઓ માટે રૂ. પાંચ લાખનું પ્રોત્સાહન, જેનો ઉપયોગ પ્રોજેક્ટ/પ્રોગ્રામના અમલીકરણ અથવા જાહેર કલ્યાણના કોઈપણ ક્ષેત્રમાં સંસાધનોની ખામીને દૂર કરવા માટે કરવામાં આવશે. પંચાયતી રાજ સંબંધિત પહેલો માટે સુરક્ષિત કરાયેલા આ ચાર એવોર્ડ્સમાં આ મુજબ છે: મંત્રાલય સ્તરનું ડેટા એનાલિટિક્સ પ્લેટફોર્મ, નાગરિક સેવા વિતરણ માટે માન્યતા મેળવનાર બે ગ્રામ પંચાયતો અને જિલ્લા સ્તરની હેલ્થકેર પહેલ. સાથે મળીને, તેઓ ભારતમાં શાસનના પાયાના સ્તરે મૂળિયાં નાંખી રહેલા ડિજિટલ પરિવર્તનની વ્યાપકતા અને ઊંડાણને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ ચાર એવોર્ડ્સ નીચે મુજબ છે:

પંચાયતી રાજ મંત્રાલયની પહેલ, પંચાયત એડવાન્સમેન્ટ ઇન્ડેક્સ (PAI) ને કેન્દ્રીય મંત્રાલયો/રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સમાં ડેટા એનાલિટિક્સના ઉપયોગ દ્વારા ડિજિટલ ટ્રાન્સફોર્મેશન કેટેગરી હેઠળ ગોલ્ડ એવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યો છે. PAI એ દેશભરની ગ્રામ પંચાયતોની કામગીરી માપવા અને તેને આગળ વધારવા માટે મંત્રાલયનું મહત્વપૂર્ણ સાધન છે. તે સ્થાનિક સસ્ટેનેબિલિટી ડેવલપમેન્ટ ગોલ્સ (LSDGs) ની નવ થીમ્સ સાથે સુસંગત સૂચકાંકો પર ગ્રામ પંચાયતોનું મૂલ્યાંકન કરે છે, જે ગામડાંના સ્તરે શાસનના પરિણામોનું વિગતવાર અને ડેટા-સમર્થિત ચિત્ર પ્રદાન કરે છે. PAI વિશે વધુ માહિતી માટે અહીં ક્લિક કરો. જ્યારે મહારાષ્ટ્રના સાંગલી જિલ્લાના કાડેગાંવ તાલુકાની કાડેપુર ગ્રામ પંચાયતે ગોલ્ડ એવોર્ડ જીત્યો છે અને ત્રિપુરાના પશ્ચિમ ત્રિપુરા જિલ્લાના મોહનપુર બ્લોકની બિજોય નગર ગ્રામ પંચાયતે નેશનલ એવોર્ડ્સ ફોર ઈ-ગવર્નન્સ 2026 માં સેવા વિતરણને ઊંડું/વ્યાપક બનાવવા માટે ગ્રામ પંચાયતો અથવા સમકક્ષ પરંપરાગત સ્થાનિક સંસ્થાઓ દ્વારા પાયાના સ્તરની પહેલો કેટેગરી હેઠળ સિલ્વર એવોર્ડ જીત્યો છે.

કાડેપુર ગ્રામ પંચાયતે સંપૂર્ણ એન્ડ-ટુ-એન્ડ ડિજિટલ ગવર્નન્સ ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ કર્યું છે, જે સંપૂર્ણપણે કાગળ રહિત ઈ-ઓફિસ, આઠ AI-સંચાલિત વહીવટી એપ્લિકેશન્સ, બ્લોકચેન-સક્ષમ રેકોર્ડ મેનેજમેન્ટ અને GIS-આધારિત પ્રોપર્ટી જીઓ-ટેગિંગ દ્વારા 4,300 થી વધુ લાભાર્થીઓને 1,355 થી વધુ સેવાઓ સંપૂર્ણપણે ઓનલાઈન પ્રદાન કરે છે. કાડેપુર દેશની એકમાત્ર એવી ગ્રામ પંચાયત પણ છે જે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, બ્લોકચેન, નેનોટેકનોલોજી, બાયોટેકનોલોજી અને રોબોટિક્સ પર ઔપચારિક રીતે માન્ય નીતિઓ (પોલિસીઓ) ધરાવે છે. વધુ જાણવા માટે અહીં ક્લિક કરો.

બિજોય નગર ગ્રામ પંચાયત સહભાગી શાસન, નાણાકીય જવાબદારી અને સર્વસમાવેશક ડિજિટલ સ્વીકૃતિ પર આધારિત એટલો જ મજબૂત કેસ રજૂ કરે છે. તેનો PAI 2.0 સ્કોર 88.55 (ગ્રેડ A) એ PAI 1.0 કરતાં 38 ટકા સુધારો દર્શાવે છે, અને તેનો પોતાનો સોર્સ રેવન્યુ (Own Source Revenue) લગભગ 194 ટકા વધ્યો છે. સંપૂર્ણ રીતે કાર્યરત ઈ-ઓફિસ દ્વારા 100 થી વધુ સેવાઓ ઓનલાઈન પૂરી પાડવામાં આવે છે; ગ્રામ વાર્તા (Gram Barta) પ્લેટફોર્મ દરેક ઘર સાથે રિયલ-ટાઇમ વોઇસ કોમ્યુનિકેશન સક્ષમ કરે છે; અને મહિલાઓમાં 100 ટકા ડિજિટલ સાક્ષરતા હાંસલ કરવામાં આવી છે. વધુ જાણવા માટે અહીં ક્લિક કરો. સાથે મળીને, આ બે ગ્રામ પંચાયતો, એક મહારાષ્ટ્રની અને એક ત્રિપુરાની, દર્શાવે છે કે સ્થાનિક સ્વશાસનમાં શ્રેષ્ઠતા ન તો પ્રાદેશિક રીતે સીમિત છે અને ન તો એક જ અભિગમ પર નિર્ભર છે.

જિલ્લા પરિષદ નંદુરબાર: ઈ-ગવર્નન્સ દ્વારા હેલ્થકેરનું પરિવર્તન

મહારાષ્ટ્રની જિલ્લા પરિષદ નંદુરબારના આરોગ્ય વિભાગે નેશનલ એવોર્ડ્સ ફોર ઈ-ગવર્નન્સ 2026 માં ઈ-ગવર્નન્સમાં જિલ્લા સ્તરની પહેલો કેટેગરી હેઠળ તેની પહેલ 'ઈ-આરોગ્ય ધમની (ई-आरोग्य धमनी): ઈ-ગવર્નન્સ દ્વારા હેલ્થકેરનું પરિવર્તન' માટે ગોલ્ડ એવોર્ડ જીત્યો છે. આ પહેલે નંદુરબાર જિલ્લાના આદિવાસી અને અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં નાગરિકોને ઝડપી, ગુણવત્તાયુક્ત આરોગ્ય સેવાઓ પહોંચાડવા માટે આધુનિક ડિજિટલ સાધનો પૂરા પાડ્યા છે, જે શાસનને એવા સમુદાયોની નજીક લાવે છે જ્યાં સુલભ અને પ્રતિભાવશીલ જાહેર આરોગ્ય વિતરણની જરૂરિયાત સૌથી વધુ અનિવાર્ય છે. ઈ-આરોગ્ય ધમની વિશે વધુ જાણો.

પૃષ્ઠભૂમિ

નેશનલ એવોર્ડ્સ ફોર ઈ-ગવર્નન્સ (NAeG) હેઠળ સમર્પિત ગ્રામ પંચાયત કેટેગરી પંચાયતી રાજ મંત્રાલય દ્વારા પાયાના સ્તરે પૂરી પાડવામાં આવતી ઓનલાઈન નાગરિક સેવાઓને માન્યતા આપવાની હિમાયત બાદ શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ પહેલમાં વધતી જતી ભાગીદારી જોવા મળી છે, જેમાં NAeG 2025 માં 26 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાંથી 1.45 લાખથી વધુ એન્ટ્રીઓ આવી હતી અને NAeG 2026 માં 30 રાજ્યોની 1.65 લાખથી વધુ ગ્રામ પંચાયતોએ ભાગ લીધો છે, જે પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓમાં ક્ષમતા નિર્માણ, હેન્ડહોલ્ડિંગ અને ડિજિટલ ગવર્નન્સને પ્રોત્સાહન આપવા માટે મંત્રાલયના સતત પ્રયાસોને પ્રતિબિંબિત કરે છે. NAeG હેઠળ સમર્પિત ગ્રામ પંચાયત એવોર્ડ કેટેગરી પ્રથમ વખત NAeG 2025 માં રજૂ કરવામાં આવી હતી. ગ્રામ પંચાયત કેટેગરીમાં NAeG 2025 ના એવોર્ડ વિજેતાઓ આ મુજબ હતા:

SM/DK/JD