U Myntri ka sorkar pdeng ba dei khmih ia ka tnad ka rep ka riang bad ka bha ka miat jong ki nongrep, bad ka roi ka par ha ki jaka nongkyndong, mynta ka sngi u la pynlong ia ka jingpeit bniah ha Delhi ha kaba iadei bad ka Southwest Monsoon, ka jingktah kaba lah ban mih na ka El Niño, ka jingdon um, ka jingpynbiang ia ki symbai, ka buit treikam jong ki jylla bapher bapher ha kaba iadei bad ki jingthung bad ka jingpynkhreh jong ki jylla. Ha kane ka jingialang kaba kongsan ha ka kyrdan ba ha khlieh duh, u Shivraj Singh Chouhan u la ai ki jingbthah kiba shai ba baroh ki tnad Sorkar pdeng bad ki sorkar jylla kiba iadei kam ki dei ban trei da ka jingsngewkhia kaba pura, ka jingiatreilang kaba kham bha bad ka jingthmu kaba pynkhreh lypa. Ka jingthmu ka long ban pynthikna ba ha kano kano ka jait jinglong ka suinbneng kaba sniew, ki nongrep kin ioh jingmut ha ka por kaba biang, ki symbai kiba biang, ki lad rep bapher bapher, ka jingkyrshan na ka bynta ban pynneh pynsah ia ka jingdon ka um bad ka jingiarap ban pyniaid ia ka um kaba biang. U la kren shai ba ki nongrep kim donkam ban sheptieng satia namar hapoh ka jingïalam jong u Myntri Rangbahduh ka ri u Narendra Modi, ka sorkar ka pynlong ïa ka jingpynkhreh kaba pura da kaba husiar. Ka thong ba nyngkong ka long ban pynthikna ba ka jingktah jong kino kino ki jingeh kiba iadei bad ka jinglong ka suinbneng ha ki lyngkha bad ha ki nongrep kadei ban long kaba duna katba lah.

Ha ka jingialang ban peit bniah ba la pynlong da ka tnad ka rep ka riang ryngkat bad baroh ki tnad ba iadei bad kane ka kam kaba la long ha Krishi Bhawan ha New Delhi, u myntri ka tnad rep jong ka sorkar pdeng u Shivraj Singh Chouhan u la ong ba ka bha ka miat jong ki nongrep ka long kaba kongsan tam. Baroh ki jingpynkhreh kiba donkam dei ban pyndep kloi da kaba peit bniah ia ki jingktah kiba lah ban mih na ka El Niño. Ha kane ka jingialang, la pynlong ia ka jingiakren kaba bniah halor ka jingpeit ia ka jinglong ka suinbneng, ka jingdon um, ka jinglong mynta jong ki jingthung, ki jingpynbiang ia ki symbai bad kiwei kiwei ki mar rep, ka jingpynkhreh jong ki jylla bad ki jingpynkhreh ban treikam ban ialeh pyrshah ia kino kino ki jingeh kiba lah ban mih.

La pyntip ha katei ka jingialang ba ka tnad India Metrological Department ka la pyni ia ka jingma ba ka Southwest Monsoon ha u snem 2026 ka lah ban long kaba kham duna. La antad ba ka jinghap slap katkum ka aiom ha kylleng ka ri kan long kumba 90 percent na ka Long Period Average. La pyni ruh ba ki jinglong jingman jong ka El Niño ki lah ban mih ha ka por slap. Kumta ka sorkar pdeng ka la dep ban kyntiew ïa ka jingpynkhreh bad ka la bthah ïa baroh ki jylla ba kin long kiba la pynkhreh. U Chouhan u la kren shai ba ia ka jinglong jong ka suinbneng la shim da ka jingsngewkhia kaba pura, hynrei kam donkam ia ki nongrep ban sheptieng. U la ong ba da ka jingiatreilang jong ka sorkar pdeng bad ka sorkar jylla, ki rukom pyniaid um kiba kham bha, ka jingpyndonkam ia ki kor ki bor kiba thymmai, ka jingpyniar ia ki jaka ai um bad ka jingshim ia ki rukom rep kiba lah ban ialeh pyrshah ia ka jinglong ka suinbneng, lah ban tehlakam ia ka jingktah jong ki jingeh kiba lah ban mih.

Ka jingshisha kaba kongsan bad kaba bha kaba la pynpaw ha ka jingialang ka long ba ha kane ka por ka um ha ki jaka lum um jong ka ri ka long kaba biang bha bad ki jaka lum um ki kham biang ia kaba ju long. Katkum ka jingkhein kaba thymmai kaba la ioh, ka jinglum um ka long ha ka 127.01 percent jong kaba ju long ha kane ka por. Kane ka jinglong kan ai jingiarap kaba kongsan n ha kaba pynbiang ia ki jingdonkam ban ai um ha ka samoi Kharif bad kan pynduna shibun ia ka jingma jong ka jingduna um ha ki lyngkha.

U myntri sorkar pdeng u Chouhan u la ong ba ka jingeh kaba don ha khmat jong ngi mynta kam dei tang kaba iadei bad ka jingpeit lypa ia ka jinghap slap, hynrei ka dei ruh ka jingpynkhreh kaba iadei bad kane. U la bthah ba ha kito ki jylla bad ki distrik ha kaba ka jingma jong ka jingduna slap, ka jingduna um kaba jrong ne ka jingktah kaba kham jur jong ka El Niño ka don, dei ban pynthikna ïa ka jingpynkhreh kaba kyrpang, ka jingbishar bniah kaba iai bteng bad ka jingtrei mardor khlem kano kano ka jingpynslem. U la ban jur ba dei ban pyntreikam ia ki kam ba kyrkieh haduh ka kyrdan district bad ia kine ki kam ym dei ban leh tang ban pyndep rukom. Dei ban pynkhreh bad pyntreikam ia kum kine ki kam hadien ba la bishar bniah ia ka jinglong jingman ha ka jaka, ki lad pynbiang um, ki rukom thung kiba la don lypa, ka jinglong jingman jong ka jingdon ki symbai, ka jingiaid shaphrang jong ka kam thung ia ki mar rep, ki por ba hap slap bad baroh ki jingma kiba iadei bad ka distrik. Kane kan iarap ban ai ki lad ki lynti kiba lah ban pyndonkam bad kiba biang por ia ki nongrep.

Ka jingthmu ba kongsan jong ka sorkar kalong ban pdiang ia ki rukom treikam kiba iadei bad ka jaka bad ki jingthung jingtep. U Myntri Sorkar Pdeng ba dei khmih ia ka Tnad ka rep ka riang u Shivraj Singh Chouhan u la ong ba dei ban ai jingmut ia ki nongrep ha ka por kaba biang, ki symbai, ki tiar kiba donkam bad ki lad kiba biang khnang ba hangno hangno ba donkam, ki jingthung bapher bapher, ki rukom ban pynslem ban bet bad ki jait jingthung kiba lah ban ialeh pyrshah ia ka jingtyrkhong um lah ban kyntiew mardor bad pyntreikam bha.

Ha kaba iadei bad ka jingdon ki symbai, la pyntip ha ka jingialang ba ka jingdon ki symbai na ka bynta baroh ki aiom Kharif bad Rabi kalong kaba biang katkum ka jingdonkam. La pynbeit ruh ia ka National Seed Reserve na ka bynta kino kino ki jingjia ba kyrkieh. Ka jingthmu ba kongsan jong kane ka jingpynkhreh kalong ban pynthikna ba lada ka jinglong ka suinbneng ka ktah ia kano kano ka jaka, te lah ban pynbiang mardor ia kiwei kiwei ki symbai bad ki jait symbai kiba biang sha ki nongrep. U Myntri Sorkar Pdeng u Shivraj Singh Chouhan u la ban jur kyrpang halor ka jingbha jong ki symbai ryngkat bad ka jingdon jong ki. U la ong ba lada ki symbai ki long kiba sniew ne kiba tlot, te kumta ka jingktah jong ka jingduna slap ka lah ban nang jur shuh shuh. Kumta kadei ka kamram jong ki jylla ban pynthikna ba tang ki symbai kiba la pynskhem, kiba biang kin poi sha ki nongrep. Ki jingpynbeit na ka bynta ki jait jingthung kiba lyngkot samoi bad kiba donkam um duna ruh dei ban buh lypa na ka bynta ban bet biang ha kano kano ka por ba donkam.

U Chouhan u la ban jur ruh ia ka bynta kaba kongsan ba la leh da ka tnad pynroi jaka nongkyndong bad ki tnad kiba iadei bad kane. U la ong ba dei ban shim mardor ia ka sienjam ban pynneh ia ka jingsngem ha ki jaka rep, ban pynneh pynsah ia ka um, ban pynlang ia ka um, ban shna ia ki pung na ka bynta ka kam rep, ban pynkhlain ia ki jingtei ha ka jaka bad ban pyndonkam hok ia baroh ki jingdon jingem kiba don. U la bynrap ba wat lada ka jinghap slap ka long kaba duna ban ia kaba la khmih lynti, hynrei dang lah ban iada ia ki jingthung da kaba pdiang ia ki lad ki lynti kiba treikam bha jong ka jingpynneh ia ka jingsngem bad ka jingpyniaid ia ka um katkum ka jingstad science.

Ha kaba iadei bad ka jingpyndonkam ia ka um na ki jaka pynlang um, u Shivraj Singh Chouhan u la ong ba hangno hangno ba ka um ka don, ka jingpyndonkam ia ka kadei ban long katkum ka jingstad science, kaba ryntih bad kaba pynshong nongrim ha ki jingbuh hakhmat eh kiba biang. U la ban jur ruh ba dei ban ai jingmut kaba shai ïa ki jylla hato ka um ka poi shisha sha kaba kut jong ki nala um, kumno la pyndonkam ïa ka um ha ki jaka ba la bthah bad kumno lah ban ïada ïa ka jingbun ki jingthung bad ka jingbun ki nongrep wat lada ka um ka duna bha.

U la bthah ia ki heh sorkar ba ka dei ban don ka rukom treikam kaba shai bad kaba la pynkhreh wat na ka bynta ki por tyrkhong kiba lah ban jia ha ki ar, lai ne saw taiew. Ha kum kine ki jinglong, ki sienjam ban thung biang, ka jingai um, ki jingthung kiba lyngkot por, ki lad thung bapher bapher bad ki jingai jingmut ba kyrpang ha ki distrik ki dei ban poi sha ki nongrep khlem kano kano ka jingpynslem.

La ai jingmut kyrpang ia ka jingpeit bniah ia ki jingpang bad ki khniang. U myntri ka sorkar pdeng u Shivraj Singh Chouhan u la bthah ba dei ban ithuh lypa ha kaba iadei bad kino ki jingpang bad ki khniang kiba lah ban kiew namar ka jingkylla ka suinbneng, ka jingbym iahap jong ka jingkhluit ne ka jinghap slap. Dei ban pynkhreh lypa ia ki rukom peit bniah kiba biang bad ki jingai jingmut kiba iadei bad ka jingsumar bad phah mardor sha ki jylla bad kumjuh ruh sha ki nongrep.

U Chouhan u la ong ba ka sorkar mynta ka la don ia ki jingtip kiba biang, ki rynsan teknikal bad ki lad ai jingtip kiba biang bha. Kumta dei ban pynkhlain shuh shuh ia ka jingpynbeit ban pynpoi ia ki jingtip lyngba ki mobile, ki jingai jingmut, ki jingmaham bad ki jingtip kiba iadei bad ki jingthung sha ki nongrep. U la ong ba da kaba pyniasoh bha ia ki lad treikam ha ki jylla, ki call centre, ki heh sorkar ha ka thain bad ki lad digital bapher bapher, dei ban pynbiang ia ka rukom treikam kaba khlain khnang ba ki jingai jingmut kiba dei ban poi sha ki nongrep ha ka por kaba biang.

U la ong ruh ba dei ban peit bniah ia ka jingpynkhreh jong ki jylla. Dei ban iohi shai kino ki jylla kiba iaid shaphrang da ka jingpynkhreh kaba kham bha bad kino ki jylla kiba donkam ia ka jingkyrshan, jingiarap ne jingpyniaid ba kham bun na ka Sorkar pdeng. Ha ki jaka ba ka jingpynkhreh ka long kaba suki ne kaba tlot bha, ka Sorkar Pdeng kan pyrshang ban pynkhlain ia ka jinglong jingman lyngba ka jingiatreilang bad jingkyrshan kaba radbah.

Ha kane ka jingiakynduh na ka liang jong u myntri ka sorkar pdeng u Shivraj Singh Chouhan u la ban jur ruh ba ki tnad bapher bapher kim dei ban trei marwei. Ha ka jaka kata, ki dei ban iaid shakhmat ryngkat bad ki jingtip ba la iasam lang, ki jingpeit bniah lang bad ka buit treikam ba la pyniasoh lang. Tang da kaba pyniasoh lang ia baroh ki bynta kiba iadei bad ka jinglong ka suinbneng, ka um, ki symbai, ki jingthung, ka jingpeit ia ki jingpang-khniang, ka jingai um bad ka jingkyntiew ia ki jaka nongkyndong lah ban pynthikna ia ka jingtreikam kaba seisoh ha ki distrik bad ki jylla.

U Shivraj Singh Chouhan u la kren shai ba ka jingthmu jong ka Sorkar Pdeng kam dei tang ban peit bniah ïa ki jingma kiba lah ban mih. Ka jingthmu ba shisha ka long ban shim ia ki sienjam ba donkam ha ka por kaba biang khnang ba ka jingshaniah jong ki nongrep kan neh skhem, ka jingiaid beit jong ki kam rep kan ym shah pynthut bad ka samoi Kharif kan iaid shakhmat ha ka rukom kaba beit kaba ryntih bad kaba jop. U la pynpaw ia ka jingshaniah kaba pura ba da ki rukom pyniaid um kiba kham bha, ka jingkiew ha ka juk stad saian, ki rukom rep kiba kham tbit, ka lad ban ioh ia ki symbai kiba bha ha ka por kaba biang, ki lad ki lynti bad ka jingiatreilang kaba khlain hapdeng baroh kiba iadon bynta ha kane ka kam, ki lah ban pynduna shibun ia ka jingktah jong ki jingeh kiba lah ban mih bad yn iada pura ia ka bha ka miat jong ki nongrep.

****