સંરક્ષણ મંત્રી શ્રી રાજનાથ સિંહ અને ઑસ્ટ્રેલિયાના નાયબ પ્રધાનમંત્રી અને સંરક્ષણ મંત્રી શ્રી રિચાર્ડ માર્લેસે 01 જૂન, 2026 ના રોજ માણેકશા સેન્ટર, નવી દિલ્હી ખાતે ભારત-ઓસ્ટ્રેલિયા સંરક્ષણ મંત્રીઓના સંવાદની બીજી આવૃત્તિની સહ-અધ્યક્ષતા કરી હતી. બંને મંત્રીઓએ દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં થયેલી નોંધપાત્ર પ્રગતિને આવકારી હતી, અને 09 ઑક્ટોબર, 2025 ના રોજ યોજાયેલી આ સંવાદની ઉદ્ઘાટન આવૃત્તિ પછીથી વિસ્તૃત પરામર્શ અને સહયોગ પર વિચાર-વિમર્શ કર્યો હતો.

મંત્રીઓએ સામૂહિક શક્તિ વધારવા, બંને દેશોની સુરક્ષામાં યોગદાન આપવા અને પ્રાદેશિક શાંતિ તેમજ સુરક્ષામાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપવા માટે બંને દેશો વચ્ચેના સહયોગ માટે તેમના પ્રધાનમંત્રીઓના લાંબા ગાળાના વિઝનને આગળ ધપાવ્યું હતું. તેમણે સંરક્ષણ અને સુરક્ષા સહયોગ પરના સંયુક્ત જાહેરનામાને નવીનીકૃત અને મજબૂત કરવા માટે તેમના પ્રધાનમંત્રીઓની પ્રતિબદ્ધતાને સાકાર કરવા તરફ થયેલી પ્રગતિને આવકારી હતી.

બંને પક્ષોએ દ્વિપક્ષીય દરિયાઈ સુરક્ષા સહયોગમાં થયેલી પ્રગતિ અને જોઇન્ટ મેરિટાઇમ સિક્યોરિટી કોલાબોરેશન રોડમેપને આખરી ઓપ આપવાના પ્રયાસો અંગે ચર્ચા કરી હતી. તેઓ મેરિટાઇમ પેટ્રોલિંગ એરક્રાફ્ટ (દરિયાઈ પેટ્રોલિંગ વિમાન) દ્વારા સહયોગી મેરિટાઇમ ડોમેન અવેરનેસ પ્રવૃત્તિઓને આગળ વધારવા અને અન્ડરસી ડોમેન અવેરનેસ (સમુદ્રની અંદરના ક્ષેત્રની જાગૃતિ) ને વધારવાની તકો શોધવા માટે સંમત થયા હતા. તેઓએ ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડ અને ઑસ્ટ્રેલિયાના મેરિટાઇમ બોર્ડર કમાન્ડ વચ્ચે વધુ સહયોગને પણ પ્રોત્સાહિત કર્યો હતો.

મંત્રીઓએ મુક્ત, ખુલ્લા, શાંતિપૂર્ણ, સ્થિર અને સમૃદ્ધ ઇન્ડો-પેસિફિક જાળવવામાં મદદ કરવા માટે પ્રાદેશિક ભાગીદારો સાથે સહયોગ વધારવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો. તેમણે નેવિગેશન અને ઓવરફ્લાઇટની સ્વતંત્રતાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો, અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા, ખાસ કરીને 1982 ના સમુદ્રના કાયદા પર સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંમેલન (UNCLOS) સાથે સુસંગત આ ક્ષેત્રમાં અવરોધ વિનાના વેપાર અને સમુદ્રના અન્ય કાયદેસર ઉપયોગો માટે તેમના મજબૂત સમર્થન પર ભાર મૂક્યો.

ભારત અને ઑસ્ટ્રેલિયા, મેરીટાઇમ સેફ્ટી એન્ડ સિક્યુરિટી પર ઇન્ડિયન ઓશન રિમ એસોસિએશન વર્કિંગ ગ્રુપના સહ-અગ્રણીઓ તરીકે, હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં દરિયાઈ સુરક્ષા અને સુરક્ષા સહયોગને મજબૂત બનાવવા માટે જૂન 2026માં ચેન્નઈના મેરીટાઇમ રેસ્ક્યૂ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર ખાતે સર્ચ એન્ડ રેસ્ક્યૂ અને ટેબલટોપ કવાયતનું સંયુક્ત રીતે આયોજન કરવા આતુર છે. બંને પક્ષોએ 2020 મ્યુચ્યુઅલ લોજિસ્ટિક્સ સપોર્ટ એરેન્જમેન્ટ (પરસ્પર લોજિસ્ટિક્સ સપોર્ટ વ્યવસ્થા) પર નિર્માણ કરીને, કવાયત અને કામગીરી માટે પ્રક્રિયાગત આંતર-કાર્યક્ષમતા વધારવા માટેની વ્યવસ્થાઓનું અન્વેષણ કરવાનું કામ હાથ ધર્યું. તેઓ ઓપરેશનલ પરિચિતતા બનાવવા માટે એકબીજાના પ્રદેશોમાંથી વિમાન તૈનાત કરવાનું ચાલુ રાખવા માટે પણ સંમત થયા.

મંત્રીઓએ જાહેરાત કરી હતી કે ભારત અને ઑસ્ટ્રેલિયા સંરક્ષણ ઔદ્યોગિક સહયોગને ઊંડો બનાવવાના આગામી પગલા તરીકે સંરક્ષણ સામગ્રી અને સંરક્ષણ સેવાઓની જોગવાઈ અંગેના એક MoUને વિકસાવવાનું શરૂ કરશે. તેમણે સંરક્ષણ ઔદ્યોગિક સહયોગ અને જોડાણના વ્યૂહાત્મક મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો, જ્યારે ઑસ્ટ્રેલિયાના પ્રથમ ડિફેન્સ ટ્રેડ મિશનની ભારત મુલાકાત અને ઑસ્ટ્રેલિયા-ઇન્ડિયા ડિફેન્સ ઇન્ડસ્ટ્રી રાઉન્ડટેબલ, જે બંને ઑક્ટોબર 2025માં યોજાયા હતા, તેને દ્વિપક્ષીય સંરક્ષણ ઉદ્યોગ સંબંધોમાં વૃદ્ધિના પ્રતિબિંબ તરીકે આવકાર્યા હતા. બંને પક્ષો સંરક્ષણ ઉદ્યોગ, સંશોધન અને સામગ્રી પર સંયુક્ત કાર્યકારી જૂથ દ્વારા વધુ આદાનપ્રદાન શોધવા માટે સંમત થયા.

બંને મંત્રીઓએ સેન્સર ટેકનોલોજી જેવા નવા ટેકનોલોજી ક્ષેત્રોમાં ભવિષ્યના સંરક્ષણ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી સંશોધન સહયોગ શોધવા માટે આતુરતા વ્યક્ત કરી. ઑસ્ટ્રેલિયાના નાયબ પ્રધાનમંત્રીએ ભારતને 2026 ઑસ્ટ્રેલિયન ડિફેન્સ સાયન્સ, ટેકનોલોજી, એન્ડ રિસર્ચ સમિટમાં ભાગ લેવા આમંત્રણ આપ્યું હતું.

મંત્રીઓએ તેમના સંરક્ષણ દળો વચ્ચે વધતી જતી ભાગીદારીની પ્રશંસા કરી અને 2027માં ટેલિસ્મેન સેબર કવાયતમાં ભારતની ભાગીદારીની અપેક્ષા રાખી છે. તેમણે ફેબ્રુઆરી 2026માં ભારતના મિલન કવાયતમાં ઑસ્ટ્રેલિયાની ભાગીદારી અને માર્ચ 2026 માં ઑસ્ટ્રેલિયાના કાકાડુ કવાયતમાં ભારતની ભાગીદારીનું સ્વાગત કર્યું. તેઓ 2026 માં એકબીજાના બહુરાષ્ટ્રીય હવાઈ કવાયતોમાં તેમના દેશોની ભાગીદારી માટે આતુર હતા, જેમાં પિચ બ્લેક કસરતમાં એર-ટુ-એર રિફ્યુઅલિંગ પર દ્વિપક્ષીય અમલીકરણ વ્યવસ્થાને કાર્યરત કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

બંને પક્ષોએ નવા ક્ષેત્રોમાં લશ્કરી સહયોગના વિસ્તરણ પર સંતોષ વ્યક્ત કર્યો. તેમણે આ વર્ષે ઉભયજીવી લડાઇ અને દરિયાકાંઠાના દાવપેચ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે આર્મી કવાયત ઑસ્ટ્રાહિન્દના વિકાસનું સ્વાગત કર્યું. ઑસ્ટ્રેલિયાએ ઓપરેશન રેન્ડર સેફ 2026 માં ભારતની પ્રથમ ભાગીદારીનું સ્વાગત કર્યું. ભારતે સબમરીન બચાવ કવાયત બ્લેક કેરિલોનમાં ભાગ લેવા માટે ઑસ્ટ્રેલિયાના આમંત્રણનું સ્વાગત કર્યું હતું.

મંત્રીઓએ ઓપરેશનલ હેડક્વાર્ટર વચ્ચે વધતી માહિતીની આપ-લેને આવકારી હતી. તેઓ આ વર્ષના અંતમાં યોજાનારી પ્રથમ જોઈન્ટ સ્ટાફ ટોક્સ (સંયુક્ત સ્ટાફ વાર્તાલાપ) માટે આતુર હતા. તેઓએ વ્યૂહાત્મક, ઓપરેશનલ અને ટેકનિકલ સ્તરે સુરક્ષિત દ્વિપક્ષીય સંચારના મહત્વને સ્વીકાર્યું હતું અને વિષય નિષ્ણાતોના આદાનપ્રદાન દ્વારા આ પ્રયાસોને આગળ વધારવાને આવકાર્યું હતું.

તાલીમ સહયોગ પર, બંને નેતાઓએ વ્યાવસાયિક લશ્કરી જોડાણ, જ્ઞાનના આદાનપ્રદાન અને વ્યૂહાત્મક સંરેખણને મજબૂત કરવા માટે 2028-2029 માં ઑસ્ટ્રેલિયન ડિફેન્સ કોલેજ ખાતે ભારતના મુલાકાતી પ્રશિક્ષકની તૈનાતી માટેની વ્યવસ્થાઓને આખરી ઓપ આપવા માટે તેમના અધિકારીઓને પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. મંત્રીઓએ ઇન્ડો-પેસિફિકમાં ઑસ્ટ્રેલિયા, ભારત, જાપાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધી રહેલા વ્યૂહાત્મક સંકલનને આવકાર્યું હતું.

ભારત અને ઑસ્ટ્રેલિયાએ ભાગીદારો વચ્ચે આંતર-કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે દરિયાઈ ક્ષેત્ર જાગૃતિ પર સહયોગ વધારવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટિ કરી. મંત્રીઓએ ક્વાડ ઈન્ડો-પેસિફિક મેરીટાઇમ સર્વેલન્સ સહયોગ પહેલ માટે મજબૂત સમર્થન વ્યક્ત કર્યું જે શરૂઆતમાં હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં તેમજ વિષય નિષ્ણાત વિનિમય અને ટેબલટોપ કસરતો દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવશે.

બંને પક્ષોએ ગુરુગ્રામમાં ઇન્ફર્મેશન ફ્યુઝન સેન્ટર - હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્ર દ્વારા મેરીટાઇમ ડોમેન જાગૃતિ માટે ક્વાડ ઇન્ડો-પેસિફિક ભાગીદારીના હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્ર કાર્યક્રમના ભારતના સંચાલનનું સ્વાગત કર્યું. તેઓ મેરીટાઇમ ડોમેન જાગૃતિ માટે હાલના ઇન્ડો-પેસિફિક ભાગીદારી પ્રયાસોનો ઉપયોગ કરીને સમગ્ર ઇન્ડો-પેસિફિકમાં એક સામાન્ય ઓપરેશનલ ચિત્ર વિકસાવવા માટે કામ કરવા સંમત થયા.

SM/BS