રાજસ્થાનના ભિવાડી, ખુશ્ખેડા, સલારપુર ખાતે ELCINA દ્વારા વિકસિત ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્લસ્ટર (EMC), તેમજ સહસ્ત્રા સેમિકન્ડક્ટર્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડની સેમિકન્ડક્ટર ATMP/OSAT સુવિધાનું આજે કેન્દ્રીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ દ્વારા વર્ચ્યુઅલ રીતે ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું.

આ ઉદ્ઘાટન રાજસ્થાનના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભજન લાલ શર્મા અને કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રી શ્રી ભૂપેન્દર યાદવની ઉપસ્થિતિમાં થયું હતું.

આ ઇવેન્ટ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ અને સેમિકન્ડક્ટર્સ માટે વૈશ્વિક હબ બનવાની ભારતની સફરમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે. પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ શરૂ કરાયેલ મેક ઇન ઇન્ડિયા, ડિજિટલ ઇન્ડિયા અને આત્મનિર્ભર ભારતની દૂરંદેશી પહેલો દ્વારા આ પ્રગતિ સંચાલિત થઈ રહી છે.

સભાને સંબોધતા શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે તેને રાજસ્થાન રાજ્ય માટે એક ઐતિહાસિક દિવસ ગણાવ્યો હતો કારણ કે તે સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગમાં પ્રવેશ કરી રહ્યું છે - જે ભૌગોલિક રાજકીય પરિપ્રેક્ષ્યમાં વૈશ્વિક સ્તરે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ઉદ્યોગ છે. તેમણે છેલ્લા 12 વર્ષોમાં ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગમાં ભારતની ઝડપી પ્રગતિ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેમાં ઉત્પાદન 6 ગણું વધીને આશરે ₹ 13 લાખ કરોડ થયું છે; અને નિકાસ વધીને આશરે ₹ 4.24 લાખ કરોડ થઈ છે. તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે મોબાઈલ ફોન હવે ભારતની ટોચની નિકાસ કોમોડિટી બની ગયા છે. કેન્દ્રીય મંત્રીએ આનો શ્રેય પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને સેમિકન્ડક્ટર્સને ફોકસ સેક્ટર તરીકે ગણવાને આપ્યો હતો. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ (ECMS), ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્લસ્ટર્સ (EMC), ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન (ISM) અને પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ્સ (PLI) જેવી યોજનાઓ રાજ્ય સરકારો અને ઉદ્યોગો સાથે મળીને પદ્ધતિસર લાગુ કરવામાં આવી રહી છે. મુખ્યમંત્રી શ્રી ભજન લાલ શર્માએ રેખાંકિત કર્યું હતું કે રાજ્ય સરકાર માર્ચ 2026માં રાજસ્થાન સેમિકન્ડક્ટર પોલિસી લઈને આવી છે અને દિલ્હી NCRની નજીકના વિસ્તારને મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ તરીકે વિકસાવવાની તેમની પ્રાથમિકતાની રૂપરેખા આપી હતી. કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી ભૂપેન્દર યાદવે પણ નોંધ્યું હતું કે અગાઉ ભિવાડી વિસ્તાર મુખ્યત્વે ઓટોમોબાઈલ સેક્ટર માટે જાણીતો હતો, પરંતુ હવે સેમિકન્ડક્ટર અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉદ્યોગોને પણ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે.

ELCINA ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્લસ્ટર (EMC)

ભિવાડી ખાતેનું આ ક્લસ્ટર ₹46.09 કરોડના પ્રોજેક્ટ ખર્ચ સાથે 50.3 એકરમાં વિકસાવવામાં આવ્યું છે. ભારત સરકારે EMC યોજના હેઠળ ₹20.24 કરોડની સીધી સહાય પૂરી પાડી છે. આ ક્લસ્ટરની સ્થાપના મેસર્સ ELCINA ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્લસ્ટર પ્રા. લિ. (SPV) દ્વારા કરવામાં આવી છે, જે ELCINA ના બેનર હેઠળ MSME ઉદ્યોગના ખેલાડીઓની સંયુક્ત સહયોગી પહેલ છે. તે અવિરત વીજળી અને પાણી પુરવઠો, આંતરિક રસ્તાઓ, કેન્દ્રીયકૃત વહીવટી સુવિધાઓ, પરીક્ષણ અને તાલીમ કેન્દ્રો અને સ્માર્ટ ક્લાસરૂમ અને પ્રયોગશાળાઓ સાથે સમર્પિત કૌશલ્ય વિકાસ કેન્દ્ર (Skill Development Centre) સહિત વિશ્વકક્ષાની માળખાકીય સુવિધાઓથી સજ્જ છે. આ ક્લસ્ટર વ્યૂહાત્મક રીતે મજબૂત રોડ, રેલવે અને હવાઈ કનેક્ટિવિટી સાથે રાષ્ટ્રીય રાજધાની ક્ષેત્ર (NCR) ની નજીક આવેલું છે. આ સાથે ક્લસ્ટર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે મુખ્ય ગંતવ્ય તરીકે ઉભરી આવે તેવી અપેક્ષા છે. EMC એ 20 કંપનીઓ દ્વારા ₹1,200 કરોડથી વધુના આયોજિત રોકાણો આકર્ષ્યા છે. આ કંપનીઓ સેમિકન્ડક્ટર પેકેજિંગ અને ઇલેક્ટ્રોનિક કમ્પોનન્ટ્સથી લઈને એર કંડિશનર, RFID ટેક્નોલોજી, EV પાર્ટ્સ અને ઇન્ડસ્ટ્રિયલ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં કાર્યરત છે. અગિયાર કંપનીઓ હાલમાં ₹900 કરોડથી વધુના સંચિત રોકાણ સાથે કાર્યરત છે, જે 2,700 થી વધુ વ્યક્તિઓ માટે રોજગારી પેદા કરે છે. ક્લસ્ટરમાં કાર્યરત મુખ્ય કંપનીઓમાં આઈસન ફિયેમ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (Aisan Fiem Industries), ઇ-પેક ડ્યુરેબલ (E-Pack Durable), સહસ્ત્રા સેમિકન્ડક્ટર (Sahasra Semiconductor), સહસ્ત્રા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ (Sahasra Electronics), વરદા ગ્રીન એનર્જી (Varada Green Energy), દુગ્ગર પાવર પ્રોડક્ટ્સ (Duggar Power Products) અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સેક્ટર સ્કિલ કાઉન્સિલ ઓફ ઇન્ડિયા (Electronics Sector Skill Council of India) વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

સેમિકન્ડક્ટર ATMP/OSAT સુવિધા

મેસર્સ સહસ્ત્રા સેમિકન્ડક્ટર્સ પ્રા. લિ. ની આ સુવિધા સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સનું વ્યાપારી ઉત્પાદન શરૂ કરનાર ભારતનું પ્રથમ સ્મોલ એન્ડ મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝ (SME) છે. MeitY ની સ્કીમ ફોર પ્રમોશન ઓફ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઓફ ઇલેક્ટ્રોનિક કમ્પોનન્ટ્સ એન્ડ સેમિકન્ડક્ટર્સ (SPECS) હેઠળ વિકસિત, આ સુવિધા ₹150 કરોડથી વધુના રોકાણ સાથે સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. તે 57,000 ચોરસ ફૂટમાં ફેલાયેલી છે અને ક્લાસ 10K અને 100K ક્લીનરૂમ્સથી સજ્જ છે. આ સુવિધા માઇક્રો એસડી (Micro SD) અને ફ્લેશ સ્ટોરેજ જેવા ઉત્પાદનો માટેની મેમરી ચિપ્સ, તેમજ એલઇડી ડ્રાઇવર ICs, ઈ-સિમ્સ (eSIMs) અને RFID ઉત્પાદનોનું પેકેજિંગ કરશે. આ યુનિટ હાલમાં વાર્ષિક 60 મિલિયન સેમિકન્ડક્ટર યુનિટ્સની પેકેજિંગ ક્ષમતા ધરાવે છે જેમાં SPECS-સપોર્ટેડ અંદાજિત ક્ષમતા આશરે 43 મિલિયન યુનિટ્સની છે. તે આગામી 2-3 વર્ષોમાં વાર્ષિક આશરે 400-600 મિલિયન યુનિટ્સ સુધી સ્કેલ અપ કરવાની યોજના ધરાવે છે. આ સુવિધા પહેલેથી જ તેના ઉત્પાદનના 60% થી વધુ ઉત્પાદનની નિકાસ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, જર્મની, ફ્રાન્સ અને પૂર્વી યુરોપ, ચીન અને નેપાળ સહિતના વૈશ્વિક બજારોમાં કરી રહી છે. આ સુવિધા હવે એલઇડી ડ્રાઇવર ચિપ્સ અને અન્ય સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદનો સહિત પોતાના પ્રોડક્ટ R&D તરફ આગળ વધી રહી છે. તે ESSCI અને તકનીકી સંસ્થાઓના સહયોગથી સેમિકન્ડક્ટર પેકેજિંગ અને હાઇ-ટેક મેન્યુફેક્ચરિંગમાં યુવાનોની તાલીમને પણ ટેકો આપશે.

વર્તમાન વૈશ્વિક પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને જ્યાં પણ શક્ય હોય ત્યાં ઇંધણનો ઉપયોગ ઘટાડવાની પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની અપીલને ધ્યાનમાં રાખીને આ કાર્યક્રમ વર્ચ્યુઅલ રીતે યોજવામાં આવ્યો હતો.

IJ/BS/JD