કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવે આજે ગુજરાતના સાસણ ગીર ખાતે 'સિંહ' પ્રજાતિઓ સ્પોટલાઇટ ઇવેન્ટનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. આ કાર્યક્રમ ઇન્ટરનેશનલ બિગ કેટ એલાયન્સ (IBCA) સમિટ 2026ના ભાગરૂપે પ્રી-સમિટ પ્રજાતિઓ ઇવેન્ટ્સની શ્રેણીના ભાગ રૂપે આયોજિત કરવામાં આવ્યો હતો.

આ કાર્યક્રમની અધ્યક્ષતા ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે વર્ચ્યુઅલી કરી હતી. આ કાર્યક્રમમાં ગુજરાત રાજ્યના વન મંત્રી શ્રી અર્જુન મોઢવાડિયા અને ગુજરાત રાજ્યના વન મંત્રી શ્રી પ્રવીણ માલી તેમજ IBCA, કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ હાજર રહ્યા હતા.

પોતાના સંબોધનમાં, ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના ‘વસુધૈવ કુટુંબકમ’ના વિઝન માટે તેમનો આભાર માન્યો હતો, જેના કારણે બિગ કેટ (Big Cat) સંરક્ષણની દિશામાં એક પ્રતિષ્ઠિત પહેલ તરીકે IBCAની સ્થાપના થઈ. તેમણે બિગ કેટ સંરક્ષણ પ્રત્યે વધતી વૈશ્વિક જાગૃતિનું શ્રેય આ વિઝનને આપ્યું.

શ્રી પટેલે એશિયાટિક સિંહોના સંરક્ષણમાં સામુદાયિક ભાગીદારીની નિર્ણાયક ભૂમિકા પર વધુમાં ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું હતું કે સિંહ આ પ્રદેશની લોક સંસ્કૃતિનો એક અભિન્ન ભાગ છે, જેણે ગીરમાં એશિયાટિક સિંહોની વસ્તીમાં થયેલા વધારામાં ફાળો આપ્યો છે. શ્રી પટેલે કહ્યું કે ગીર એ એક જીવંત ઉદાહરણ તરીકે ઊભું છે કે કેવી રીતે ઇકોલોજીકલ અભિગમ દ્વારા આર્થિક પ્રગતિ વન્યજીવ સંરક્ષણની સાથે સાથે ચાલી શકે છે. તેમણે વિવિધ બિગ કેટ સંરક્ષણ પહેલ હેઠળ કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા લેવામાં આવેલા પગલાં વિશે પણ માહિતી આપી હતી, જેમાં એશિયાટિક સિંહોના કુદરતી પ્રસાર માટે નવા સ્થળ તરીકે બરડા વન્યજીવ અભયારણ્યના વિકાસનો સમાવેશ થાય છે.

સભાને સંબોધતા શ્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવે માહિતી આપી કે ભારત 1-2 જૂન, 2026ના રોજ નવી દિલ્હીમાં પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં પ્રથમ IBCA સમિટ 2026નું આયોજન કરશે, ત્યારબાદ 1-2 જૂનના રોજ ટેકનિકલ સત્રો યોજાશે. તેમણે કહ્યું કે આ સમિટ, તેની ટેગલાઇન - સેવ બિગ કેટ્સ, સેવ હ્યુમેનિટી, સેવ ઇકોસિસ્ટમ્સ - સાથે, એશિયા, આફ્રિકા અને અમેરિકાના 95 દેશોના રાજ્ય અને સરકારના વડાઓ, મંત્રીઓ, નીતિ નિર્માતાઓ, વૈજ્ઞાનિકો, સંરક્ષણવાદીઓ, બહુપક્ષીય એજન્સીઓ, નાણાકીય સંસ્થાઓ, ભાગીદાર સંગઠનો અને 400 પ્રતિનિધિઓને એકત્ર કરશે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે IBCA સાત પ્રતિષ્ઠિત મોટી બિલાડી પ્રજાતિઓ - વાઘ, સિંહ, દીપડો, સ્નો લેપર્ડ, ચિત્તા, જગુઆર અને પુમા- ના સંરક્ષણ માટે સમર્પિત વૈશ્વિક જોડાણ તરીકે સેવા આપે છે.

મંત્રીશ્રીએ સાસણ ગીરને ભારતની સમૃદ્ધ જૈવવિવિધતા, પ્રકૃતિ પ્રત્યેની સંવેદનશીલતા અને સંરક્ષણ પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાના જીવંત પ્રતીક તરીકે વર્ણવ્યું હતું. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ગીરનો સિંહ માત્ર ગુજરાતની ઓળખ નથી, પરંતુ સમગ્ર રાષ્ટ્રની શાન, હિંમત અને પ્રાકૃતિક વારસાનું પ્રતીક છે. મંત્રીશ્રીએ માહિતી આપી હતી કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના સ્વપ્નદ્રષ્ટા નેતૃત્વ હેઠળ એશિયાટિક સિંહ વસ્તી ગણતરીની પહેલ, જૂનાગઢમાં નેશનલ વાઇલ્ડલાઇફ રેફરલ સેન્ટર અને બરડા નેશનલ વાઇલ્ડલાઇફ સેન્ચ્યુરીને એશિયાટિક સિંહના કુદરતી પ્રસાર માટેના સ્થળ તરીકે વિકસાવવા જેવા વિવિધ પગલાં મિશન મોડમાં લેવામાં આવી રહ્યા છે.

શ્રી યાદવે જણાવ્યું હતું કે "સિંહ" પ્રજાતિઓ સ્પોટલાઇટ ઇવેન્ટમાં સિંહોની વૈશ્વિક સંરક્ષણ સ્થિતિ અને પ્રજાતિ સંરક્ષણ તરફના ભારતના પ્રયાસો પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ ઇવેન્ટનો ઉદ્દેશ્ય ભારતના સફળ સિંહ સંરક્ષણ મોડેલને પ્રદર્શિત કરવાનો, સિંહ ધરાવતા દેશો વચ્ચે આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવાનો, નિવાસસ્થાન દબાણ, આબોહવા પરિવર્તન અને માનવ-પ્રાણી ક્રિયાપ્રતિક્રિયા જેવા ઉભરતા પડકારોનો સામનો કરવાનો અને જ્ઞાન આદાનપ્રદાન અને ક્ષમતા નિર્માણને મજબૂત બનાવવાનો છે.

સિંહોને વિશ્વની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત અને સામાજિક બિગ કેટ પ્રજાતિઓમાંની એક ગણાવતા, શ્રી યાદવે કહ્યું કે સિંહો સર્વોચ્ચ શિકારી છે જે શાકાહારી પ્રાણીઓની વસ્તીને નિયંત્રિત કરીને, ઇકોસિસ્ટમ સંતુલન જાળવીને અને જૈવવિવિધતા અને આંતર-જાતિ ગતિશીલતાને આકાર આપીને મહત્વપૂર્ણ ઇકોલોજીકલ ભૂમિકા ભજવે છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે નિવાસસ્થાનના નુકશાન અને અધોગતિને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે સિંહોની વસ્તીમાં 30 ટકાથી વધુનો ઘટાડો થયો છે, જ્યારે એશિયાટિક સિંહ ભારતના ગીર લેન્ડસ્કેપમાં એક જ જંગલી વસ્તી તરીકે ટકી રહે છે.

ભારતની સંરક્ષણ સફળતા પર પ્રકાશ પાડતા, શ્રી યાદવે જણાવ્યું હતું કે ગ્રેટર ગીર લેન્ડસ્કેપમાં સિંહોની વસ્તી 2025 સુધીમાં આશરે 891 સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે, જે 2020ની તુલનામાં 32 ટકાનો વધારો છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે અસરકારક સંરક્ષણ અને વ્યવસ્થાપન પ્રયાસોએ ગીર લેન્ડસ્કેપના ઘણા વિસ્તારોમાં સિંહોની ઉપવસ્તીને સ્થિર અને વધારવામાં મદદ કરી છે. મંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે એશિયાઈ સિંહોને CITESના પરિશિષ્ટ I અને વન્યજીવન (સંરક્ષણ) અધિનિયમ, 1972ના અનુસૂચિ I હેઠળ ઉચ્ચતમ સ્તરનું કાનૂની રક્ષણ મળે છે. તેમણે વધુમાં સમજાવ્યું કે 2020માં ભારત સરકાર દ્વારા શરૂ કરાયેલ 'પ્રોજેક્ટ લાયન', નિવાસસ્થાન પુનઃસ્થાપન, વસ્તી વ્યવસ્થાપન અને ઇકોલોજીકલ સ્થિતિસ્થાપકતા દ્વારા એશિયાઈ સિંહોના લાંબા ગાળાના સંરક્ષણ માટે વ્યાપક લેન્ડસ્કેપ-આધારિત અભિગમ અપનાવે છે.

પોતાના સંબોધનનું સમાપન કરતા શ્રી યાદવે જણાવ્યું હતું કે IBCA સમિટ 2026 બિગ કેટ્સ અને તેમના વસવાટો માટે મજબૂત સામાજિક-ઇકોલોજીકલ ભવિષ્ય સુરક્ષિત કરવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સહકાર, જનજાગૃતિ, જ્ઞાનની વહેંચણી અને શ્રેષ્ઠ સંરક્ષણ પદ્ધતિઓના સ્વીકારને વધુ મજબૂત બનાવશે.

મહાનુભાવોએ આ કાર્યક્રમ દરમિયાન ‘સિંહ સંરક્ષણ બ્રોશર’નું વિમોચન પણ કર્યું હતું. આ ઉપરાંત, બિગ કેટ્સ માટે કરવામાં આવી રહેલા સંરક્ષણ પ્રયાસો પર વિગતવાર પ્રસ્તુતિઓ અને શૈક્ષણિક ફિલ્મો સભાને બતાવવામાં આવી હતી, જેમાં પ્રદેશની વિવિધ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓના વિદ્યાર્થીઓનો પણ સમાવેશ થતો હતો.

IJ/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com