દાયકાઓ સુધી, જમ્મુમાં ટ્રેનમાં બેસીને સીધા શ્રીનગર પહોંચવાનો વિચાર વાસ્તવિકતા કરતાં મહત્વાકાંક્ષાનો વિષય હતો. તે મહત્વાકાંક્ષા આજે ઇતિહાસ બની ગઈ છે. કેન્દ્રીય રેલવે મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે લંબાવવામાં આવેલી શ્રીનગર-શ્રી માતા વૈષ્ણો દેવી કટરા વંદે ભારત એક્સપ્રેસ સેવાને જમ્મુ તાવી રેલવે સ્ટેશન સુધી લીલી ઝંડી બતાવી પ્રસ્થાન કરાવ્યું હતું, જે જમ્મુ અને કાશ્મીરને પ્રથમ વખત પેસેન્જર ટ્રેન દ્વારા સીધું જોડે છે. હવે એક સીમલેસ રેલ કોરિડોર આ પ્રદેશના બે સૌથી પ્રતિષ્ઠિત સ્થળોને જોડે છે, જે માત્ર ઝડપી મુસાફરી જ નહીં પરંતુ આ સુંદર લેન્ડસ્કેપમાં લોકો, વાણિજ્ય અને પ્રવાસનના પ્રવાહમાં પરિવર્તનની ખાતરી આપે છે.

જમ્મુ તાવી મુખ્ય રેલ ગેટવે તરીકે ઉભર્યું

જમ્મુ તાવી ઉત્તર ભારતના સૌથી મહત્વપૂર્ણ રેલવે સ્ટેશનોમાંનું એક છે, જે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશને દેશના બાકીના ભાગો સાથે જોડતા નિર્ણાયક ગેટવે તરીકે કામ કરે છે. કન્યાકુમારી, હાવડા, મુંબઈ અને અન્ય મેટ્રોપોલિટન હબ જેવા મુખ્ય સ્થળો સાથે વ્યાપક રેલ લિંક્સ સાથે, આ સ્ટેશન તમામ પ્રદેશોમાં સીમલેસ ગતિશીલતા સુનિશ્ચિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. વિકાસના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતા, શ્રી વૈષ્ણવે ફ્લેગિંગ-ઓફ ઇવેન્ટમાં તેમના સંબોધન દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં રેલ કનેક્ટિવિટીના વિસ્તરણ સાથે એક મુખ્ય સીમાચિહ્ન પ્રાપ્ત થયું છે.

ટ્રેન હવે જમ્મુ તવી પહોંચતી હોવાથી, શ્રી માતા વૈષ્ણો દેવી અને શ્રી અમરનાથ જેવા મુખ્ય તીર્થસ્થળોની મુસાફરી દેશભરના મુસાફરો માટે વધુ અનુકૂળ અને સુલભ બનશે.

ઉચ્ચ માંગ અને ઉન્નત પ્રવાસ અનુભવ રેલવે મંત્રીએ હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે વંદે ભારત સેવા શરૂ થઈ ત્યારથી તેમાં સંપૂર્ણ ઓક્યુપન્સી જોવા મળી છે, જે મુસાફરોમાં તેની વધતી જતી લોકપ્રિયતા દર્શાવે છે અને જમ્મુ અને કાશ્મીર તેમજ દેશના બાકીના ભાગો માટે તેની જીવનરેખા તરીકેની મહત્વતાને રેખાંકિત કરે છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આજે જમ્મુ અને શ્રીનગર વચ્ચે 20 કોચની વંદે ભારત એક્સપ્રેસ સેવા શરૂ કરવામાં આવી છે, જે આ મહત્વપૂર્ણ રૂટ પર મુસાફરોની ક્ષમતામાં મોટો વધારો કરે છે.

કેન્દ્રીય રેલવે મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે જણાવ્યું હતું કે આ વિકાસ માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ગયા વર્ષે 6 જૂને જમ્મુ-શ્રીનગર રેલ લિંકનું ઉદ્ઘાટન કર્યાના એક વર્ષથી ઓછા સમયમાં થયો છે, જેણે આ પ્રદેશમાં સીમલેસ રેલ કનેક્ટિવિટીનો પાયો નાખ્યો હતો. વિસ્તૃત વંદે ભારત સેવાની શરૂઆત આ ઐતિહાસિક કોરિડોરને વધુ મજબૂત બનાવે છે, મુસાફરીની સુવિધામાં સુધારો કરે છે, મુસાફરોની વધતી માંગને પૂરી કરે છે અને જમ્મુ અને શ્રીનગર વચ્ચે તમામ હવામાનમાં કનેક્ટિવિટીને મજબૂત બનાવે છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ટ્રેનને ખાસ કરીને સબ-ઝીરો તાપમાન સહિત પ્રદેશની પડકારજનક આબોહવાની પરિસ્થિતિઓમાં કામગીરી માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે, જેમાં વિશિષ્ટ પ્રણાલીઓ ઓનબોર્ડ સાધનોની અવિરત કાર્યક્ષમતા સુનિશ્ચિત કરે છે.

શ્રી વૈષ્ણવે વધુમાં હાઇલાઇટ કર્યું કે ટ્રેનમાં અદ્યતન ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઉચ્ચ સ્તરની સેમિકન્ડક્ટર-આધારિત સિસ્ટમ્સનો સમાવેશ થાય છે, જે તેને પરિવહનનું અત્યંત આધુનિક અને તકનીકી રીતે અત્યાધુનિક માધ્યમ બનાવે છે. તેમણે એ પણ ધ્યાન દોર્યું હતું કે ઓનબોર્ડ ડોગરી ભોજન દાખલ કરીને મુસાફરોના અનુભવમાં પ્રાદેશિક સંસ્કૃતિને એકીકૃત કરવાના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે. શ્રી વૈષ્ણવે જણાવ્યું હતું કે આ રૂટ પર મુસાફરી કરતા મુસાફરોને જમ્મુ અને કાશ્મીરની સંસ્કૃતિ, તેના લેન્ડસ્કેપ્સ, ભાષા, સંગીત અને રાંધણ પરંપરાઓનો પરિચય મળશે, જે મુસાફરીને વધુ યાદગાર બનાવશે.

જમ્મુ અને કાશ્મીર: પૃથ્વી પરનું સ્વર્ગ જમ્મુ અને કાશ્મીર, જેને અવારનવાર "પૃથ્વી પરનું સ્વર્ગ" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની અદભૂત કુદરતી સુંદરતા, બરફથી ઢંકાયેલા પહાડો, હરિયાળી ખીણો અને શાંત સરોવરો માટે પ્રખ્યાત છે. આ પ્રદેશ ગરમ અને મજબૂત સમુદાયોનું ઘર છે જેમનો સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વારસો તેની અનન્ય ઓળખમાં વધારો કરે છે. સુધારેલી રેલ કનેક્ટિવિટી પ્રવાસનને વધુ વેગ આપે તેવી અપેક્ષા છે, જેનાથી દેશભરમાંથી વધુ લોકો આ પ્રદેશના મનોહર આકર્ષણ અને સાંસ્કૃતિક જીવંતતાનો અનુભવ કરી શકશે. કેન્દ્રીય મંત્રીએ અવલોકન કર્યું હતું કે ઉન્નત રેલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સ્થાનિક ઉત્પાદનોના સરળ પરિવહનને સક્ષમ કરીને આર્થિક વિકાસની સુવિધા પણ આપી રહ્યું છે. જમ્મુ અને કાશ્મીર તેના પ્રીમિયમ ડ્રાય ફ્રૂટ્સ, ઉત્કૃષ્ટ પશ્મિના શાલ, સફરજન અને પરંપરાગત હાથથી વણેલા ગાલીચા (કાલીન) માટે જાણીતું છે, જેની સમગ્ર ભારતમાં માંગ છે. બહેતર રેલ કનેક્ટિવિટી સાથે, આ માલસામાનની દેશભરના બજારોમાં અવરજવર ઝડપી અને વધુ કાર્યક્ષમ બની રહી છે, જેનાથી સ્થાનિક આજીવિકાને ટેકો મળે છે અને વેપારની તકો વિસ્તરી રહી છે.

વેપાર અને સાંસ્કૃતિક જોડાણને વેગ શ્રી વૈષ્ણવે જણાવ્યું હતું કે આટલી ઊંચાઈ પર રેલવે કામગીરીનો ભારતનો આ પ્રથમ અનુભવ છે અને તેમાંથી જે શીખવા મળ્યું છે તે ભાવિ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસમાં માર્ગદર્શન આપશે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે રેલવે લાઇનથી આ પ્રદેશમાં માલસામાનની હેરફેરમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે, પરિવહન ખર્ચમાં ઘટાડો થયો છે અને ખાતર અને દૂધ જેવી ડેરી પ્રોડક્ટ્સ જેવી આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ માટે સરળ લોજિસ્ટિક્સ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવ્યું છે. ચેરી સહિતની કૃષિ પેદાશોનું પણ પાર્સલ સેવાઓ દ્વારા પરિવહન કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેનાથી સ્થાનિક ખેડૂતો માટે બજારની પહોંચ વધી છે. તેમણે વધુમાં નોંધ્યું હતું કે રેલ નેટવર્કે લોજિસ્ટિક્સને સરળ બનાવ્યું છે અને પ્રદેશમાં આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં ફાળો આપ્યો છે. આગળ જોતાં, હિમાલયના ભૂપ્રદેશમાં સલામતી અને વિશ્વસનીયતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે જાળવણી પ્રણાલીઓને મજબૂત કરવા અને પુલો અને ટનલ માટે અદ્યતન તકનીકો તૈનાત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે.

કાશ્મીર ખીણમાં રેલ નૂર સંકલન અને આર્થિક જોડાણો ઉધમપુર-શ્રીનગર-બારામુલ્લા રેલ લિંક (USBRL) પૂર્ણ થવાથી કાશ્મીર ખીણ ભારતની બાકીની રેલ નેટવર્ક સાથે એકીકૃત રીતે જોડાઈ ગઈ છે. તેનાથી માત્ર મુસાફરોને જ ફાયદો થયો નથી પરંતુ પ્રદેશના વ્યવસાય અને આર્થિક પ્રવૃત્તિને પણ વેગ મળ્યો છે. વિશ્વના સૌથી ઊંચા રેલવે બ્રિજ એવા ચેનાબ રેલ બ્રિજ અને અંજી ખાદ બ્રિજ જેવા એન્જિનિયરિંગ સીમાચિહ્નોના કાર્યરત થવાથી આ પ્રદેશમાં અવિરત, તમામ હવામાનમાં રેલ જોડાણ સક્ષમ બન્યું છે. આ પરિવર્તનશીલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરે નિયમિત માલસામાનની હેરફેર માટે માર્ગ મોકળો કર્યો છે, પરિવહન સમયમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કર્યો છે, વિશ્વસનીયતામાં સુધારો કર્યો છે અને ખીણને રાષ્ટ્રીય પુરવઠા શૃંખલાઓ સાથે વધુ નજીકથી જોડી છે. રેલવે મંત્રી જમ્મુથી જમ્મુ-શ્રીનગર વંદે ભારત એક્સપ્રેસમાં બેસીને કટરા સુધી ગયા હતા. ટ્રેનમાં મીડિયાકર્મીઓ સાથે વાત કરતા તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું કે રેલવે નેટવર્ક દ્વારા શ્રીનગરથી દેશના બાકીના ભાગોમાં લગભગ 2 કરોડ કિલોગ્રામ સફરજન પહેલેથી જ પહોંચાડવામાં આવ્યા છે. શ્રી વૈષ્ણવે બાદમાં અંજી ખાદ બ્રિજ અને ચેનાબ રેલ બ્રિજનું નિરીક્ષણ કર્યું હતું.

મંત્રીએ હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં મજબૂત બનેલી રેલ કનેક્ટિવિટીથી માલસામાનની કામગીરીમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે અને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના ખર્ચ ઘટાડવામાં મદદ મળી છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે લોજિસ્ટિક્સ કાર્યક્ષમતામાં સુધારાએ ચીજવસ્તુઓને વધુ સસ્તું બનાવવામાં ફાળો આપ્યો છે, જેમાં સિમેન્ટનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેનું હવે ઓછા ખર્ચે પરિવહન કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેની કિંમતો પ્રતિ બેગ ₹50 થી નીચે આવી ગઈ છે, જે પ્રદેશમાં રેલ-આધારિત પુરવઠા શૃંખલાના સુધારાની હકારાત્મક અસર દર્શાવે છે. આ મહિનાની શરૂઆતમાં, પશ્ચિમ રેલવેના અમદાવાદ ડિવિઝને જમ્મુ અને કાશ્મીર માટે ડેરી ઉત્પાદનો વહન કરતી તેની પ્રથમ કાર્ગો રેક રવાના કરી હતી, જે લાંબા અંતરની નૂર કનેક્ટિવિટીમાં એક નવો અધ્યાય છે. આ ઉપરાંત, ઈ-કોમર્સ દિગ્ગજ એમેઝોને ખીણમાં કામગીરી શરૂ કરી, આદર્શ નગર અને બડગામ વચ્ચે દૈનિક કાર્ગો હિલચાલ સ્થાપિત કરી, જે 30 કલાકથી ઓછા સમયમાં દ્વિ-માર્ગી લોજિસ્ટિક્સ સક્ષમ કરે છે. સપ્લાય ચેઈનને વધુ મજબૂત બનાવતા, જમ્મુ ડિવિઝને અંબાલાથી અનંતનાગ સુધી વર્મીકમ્પોસ્ટ ખાતરના પ્રથમ વેગનના આગમનની સુવિધા આપી હતી. અગાઉ, આ વર્ષે જાન્યુઆરીમાં, 2,768 મેટ્રિક ટન ચોખા વહન કરતી 42 વેગનની પ્રથમ ફુલ રેક અનંતનાગ પહોંચી હતી. ગયા વર્ષે ડિસેમ્બરમાં, અંદાજે 1,384 ટન અનાજ વહન કરતી ફૂડ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયાની પ્રથમ માલગાડી અનંતનાગ ગુડ્સ ટર્મિનલ પર પહોંચી હતી. વધુમાં, ગયા વર્ષે ઓક્ટોબરમાં, ગુજરાતના ખારાઘોડાથી 1,350 ટન ઔદ્યોગિક મીઠાનો પ્રથમ રેલ માલ અનંતનાગ પહોંચ્યો હતો, જે પ્રદેશમાં વિસ્તરતા નૂર પદચિહ્નને હાઇલાઇટ કરે છે.

ભવિષ્યનું વિસ્તરણ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ શ્રી વૈષ્ણવે જણાવ્યું હતું કે જમ્મુ તાવી સ્ટેશનનું પુનઃવિકાસ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે, જેમાં વધતા ટ્રાફિકને હેન્ડલ કરવા માટે પ્લેટફોર્મનું વિસ્તરણ, વધારાના પ્રવેશ બિંદુઓ અને મુસાફરોની સુવિધાઓમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે મુખ્ય રૂટ પર લાઇન ડબલિંગ અને ક્ષમતા વૃદ્ધિ સહિતની વ્યાપક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પહેલ જમ્મુ અને કાશ્મીર અને દેશના બાકીના ભાગો વચ્ચે કનેક્ટિવિટીને વધુ મજબૂત બનાવશે. શ્રી વૈષ્ણવે જણાવ્યું હતું કે જલંધર-જમ્મુ સેક્શન પર ડબલિંગનું કામ પૂર્ણ થઈ ગયું છે, જ્યારે દિલ્હી-અંબાલા સેક્શનને ચાર લાઇનમાં અપગ્રેડ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેને તાજેતરમાં કેબિનેટ દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ક્ષમતા વધારવા માટે કાઝીગુંડ અને બારામુલ્લા વચ્ચે રેલવે લાઇનના ડબલિંગનું કામ ચાલી રહ્યું છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે પૂંચ-રાજૌરી રેલ લિંક અને ઉરી-બારામુલ્લા એક્સટેન્શન જેવા પ્રોજેક્ટ્સ આયોજન અને વિગતવાર પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટના તબક્કામાં છે. કાઝીગુંડ-બારામુલ્લા લાઇન ડબલિંગ કાશ્મીર ખીણમાં નૂર અને મુસાફરોની ક્ષમતામાં વધારો કરશે, ભીડ ઘટાડશે, મુસાફરીનો સમય ઘટાડશે અને માલસામાન અને પ્રવાસીઓની સરળ અવરજવર સક્ષમ કરશે. પૂંચ-રાજૌરી રેલ લિંક પ્રથમ વખત બે પછાત જિલ્લાઓને રાષ્ટ્રીય રેલ નેટવર્કમાં એકીકૃત કરશે, સ્થાનિક ઉદ્યોગોને વેગ આપશે અને આરોગ્ય સંભાળ અને શિક્ષણની પહોંચમાં સુધારો કરશે. ઉરી-બારામુલ્લા એક્સટેન્શન રેલ પ્રવેશને સરહદ તરફ વધુ ઊંડે લઈ જશે, જે પ્રવાસન અને વેપાર માટે અંતરિયાળ વિસ્તારો ખોલશે અને નાગરિકોની સ્થિતિસ્થાપકતાને મજબૂત બનાવશે. સાથે મળીને, આ પ્રોજેક્ટ્સ માર્ગ પરિવહન પર પ્રદેશની ભારે નિર્ભરતા ઘટાડશે, જે ભૂસ્ખલન, હિમવર્ષા અને કઠોર શિયાળાથી મોસમી વિક્ષેપો માટે અત્યંત સંવેદનશીલ રહે છે, જ્યારે રોકાણને ઉત્તેજિત કરશે, રોજગારી પેદા કરશે અને સમગ્ર પ્રદેશના સમુદાયો માટે સામાજિક અને આર્થિક સમાવેશની મજબૂત ભાવના કેળવશે.

શ્રીનગર-કટરા વંદે ભારત એક્સપ્રેસનું જમ્મુ તાવી સુધીનું વિસ્તરણ આ પ્રદેશને રાષ્ટ્રીય રેલ નેટવર્ક સાથે વધુ નજીકથી જોડવા, પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપવા, વેપારની સુવિધા આપવા અને એકંદર કનેક્ટિવિટી વધારવા તરફનું બીજું પગલું છે. જમ્મુમાં અનુકૂળ ઇન્ટરચેન્જ સાથે, દેશભરના મુસાફરો હવે સીમલેસ રીતે કાશ્મીર ખીણ પહોંચી શકે છે, કારણ કે જમ્મુ દરેક દિશામાં ભારતના તમામ મુખ્ય કેન્દ્રો સાથે સારી રીતે જોડાયેલું છે. આ વિકાસ લોકોથી લોકોના સંપર્ક અને દેશના બાકીના ભાગો સાથે કાશ્મીરના ઊંડા આર્થિક એકીકરણ માટે માર્ગ મોકળો કરી રહ્યો છે.

SM/IJ/JD