પંચાયતી રાજ મંત્રાલયે આજે નવી દિલ્હીમાં રાષ્ટ્રીય પંચાયતી રાજ દિવસની ઉજવણી માટે એક રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમનું આયોજન કર્યું હતું, જે 73મા બંધારણીય સુધારા અધિનિયમના 33 વર્ષ પૂર્ણ થવાનું પ્રતીક છે, જેણે સમગ્ર ભારતમાં પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓ (PRIs) ને બંધારણીય દરજ્જો આપ્યો હતો. આ રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમમાં ગ્રામ પંચાયતોના ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ તેમજ હરિયાણા, ઉત્તર પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડના અધિકારીઓએ ભાગ લીધો હતો.

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ પંચાયતી રાજ દિવસ નિમિત્તે દેશભરના લોકપ્રતિનિધિઓને શુભેચ્છાઓ પાઠવી હતી. શ્રી મોદીએ નોંધ્યું હતું કે, "જનસેવા અને રાષ્ટ્રસેવા પ્રત્યેનું તમારું સમર્પણ દરેક માટે ખરેખર પ્રેરણાદાયી છે." પ્રધાનમંત્રીનો લેખિત સંદેશ રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમમાં વાંચી સંભળાવવામાં આવ્યો હતો અને તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ અને PRIs તેમજ ગ્રામીણ સ્થાનિક સંસ્થાઓના પદાધિકારીઓ સુધી વ્યાપકપણે પહોંચાડવામાં આવ્યો હતો.

 

पंचायती राज दिवस के अवसर पर देशभर के जनप्रतिनिधियों का हार्दिक अभिनंदन! जनसेवा के साथ राष्ट्रसेवा के प्रति आप सभी का समर्पण हर किसी को प्रेरित करने वाला है।

प्रजासुखे सुखं राज्ञः प्रजानां च हिते हितम्।

नात्मप्रियं प्रियं राज्ञः प्रजानां तु प्रियं प्रियम्॥ pic.twitter.com/gb0K3Rr709

— Narendra Modi (@narendramodi) April 24, 2026

પંચાયતી રાજ રાજ્ય મંત્રી પ્રો. એસ. પી. સિંઘ બઘેલે સભાને સંબોધિત કરી હતી અને પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે PRIs ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ભારતના ટકાઉ વિકાસની કરોડરજ્જુ સમાન છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ગામડાઓ, ખેડૂતો અને સ્થાનિક સમુદાયોના વિકાસમાં રહેલા 'વિકસિત ભારત'ના વિઝનને સાકાર કરવા માટે પંચાયતોને સશક્ત બનાવવી તે કેન્દ્રસ્થાને છે. ક્ષમતા નિર્માણ કાર્યક્રમોની સકારાત્મક અસર પર પ્રકાશ પાડતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે, તેનાથી ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓમાં, ખાસ કરીને મહિલાઓમાં નેતૃત્વ અને નિર્ણય લેવાની ક્ષમતામાં દૃશ્યમાન પરિવર્તન આવ્યું છે. તેમણે પાયાના સ્તરે સેવા વિતરણને મજબૂત કરવામાં પારદર્શક શાસન પદ્ધતિ અને ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) ની ભૂમિકાની પણ પ્રશંસા કરી હતી. પ્રો. બઘેલે તમામ પંચાયત પ્રતિનિધિઓને સેવા, અખંડિતતા અને વિકાસલક્ષી નેતૃત્વના મૂલ્યો જાળવી રાખવા આહવાન કર્યું હતું અને વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે મજબૂત પંચાયતી રાજ વ્યવસ્થા એ આત્મનિર્ભર ભારત માટેનો સૌથી નિશ્ચિત પાયો છે.

 

પંચાયતી રાજ મંત્રાલયના સચિવ શ્રી વિવેક ભારદ્વાજે સોળમા નાણા પંચની ભલામણો દ્વારા ગ્રામીણ સ્થાનિક સંસ્થાઓના નોંધપાત્ર આર્થિક સશક્તિકરણ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું હતું કે ભલામણ કરેલ ગ્રાન્ટ પંદરમા નાણા પંચ હેઠળની ફાળવણી કરતાં લગભગ 84 ટકાનો વધારો દર્શાવે છે, જે સરકારના ત્રીજા સ્તરની તરફેણમાં રાજકોષીય સંઘવાદના નિર્ણાયક મજબૂતીકરણને પ્રતિબિંબિત કરે છે. શ્રી ભારદ્વાજે મૂળભૂત ગ્રાન્ટ (Basic Grants) અને પર્ફોર્મન્સ ગ્રાન્ટ (Performance Grants) વચ્ચેના 80:20 ના ગુણોત્તર વિશે વિગતવાર સમજાવ્યું હતું, જે ખાતરીપૂર્વકના સંસાધન પ્રવાહ અને પોતાના સ્ત્રોતની આવક વધારવા માટેના પ્રોત્સાહન, નાણાકીય શિસ્ત અને સ્થાનિક શાસનની ગુણવત્તા વચ્ચે સંતુલન જાળવે છે. તેમણે 16મા નાણા પંચ દ્વારા ભલામણ કરાયેલ પર્ફોર્મન્સ ગ્રાન્ટની જોગવાઈ તરફ ધ્યાન દોર્યું હતું, એટલે કે પંચાયતો દ્વારા આવકના પોતાના સ્ત્રોતો ઉભા કરવા સાથે જોડાયેલ છે અને પર્ફોર્મન્સ ગ્રાન્ટ મેળવવા માટે પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓને આવકના પોતાના સ્ત્રોતો એકત્ર કરવા અને વધારવા માટે નક્કર પગલાં લેવા આહવાન કર્યું હતું.

પંચાયતી રાજ મંત્રાલયના અધિક સચિવ શ્રી સુશીલ કુમાર લોહાનીએ 73મા સુધારા પછીના પંચાયતી રાજના ત્રણ દાયકાઓ પર વિચાર વિમર્શ કર્યો હતો અને સ્થાનિક નેતૃત્વને મજબૂત કરવામાં સંરચિત ક્ષમતા નિર્માણ, તાલીમ કાર્યક્રમો અને એક્સપોઝર વિઝિટની ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કાર્યક્ષમતા, પારદર્શિતા અને જવાબદારી વધારવામાં ઈ-ગ્રામસ્વરાજ (e-GramSwaraj), સભાસાર (SabhaSaar) જેવા ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સના યોગદાન પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને આત્મનિર્ભર શાસનને વધુ ઊંડું બનાવવા માટે ગ્રામસભાઓમાં વધુ ભાગીદારી માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.

આ પ્રસંગે નાણાકીય વર્ષ 2023-24 માટેનો પંચાયત એડવાન્સમેન્ટ ઇન્ડેક્સ (PAI) 2.0 રિપોર્ટ બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો. PAI એ ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યોના સ્થાનિકીકરણ (LSDGs) હેઠળ નવ વિષયોમાં ગ્રામ પંચાયતની કામગીરીનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે ભારતનું પ્રથમ રાષ્ટ્રવ્યાપી ડેટા-આધારિત માળખું છે. તેની અગાઉની આવૃત્તિનું નોંધપાત્ર રીતે શુદ્ધ કરેલું સંસ્કરણ, PAI 2.0 એ સંકેતોને 516 થી ઘટાડીને 150 કર્યા છે અને 33 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 97.30 ટકા ગ્રામ પંચાયતોની અસાધારણ ભાગીદારી નોંધાવી છે, જે PAI વર્ઝન 1.0 હેઠળ પ્રાપ્ત થયેલા 80.79 ટકા કરતાં નોંધપાત્ર સુધારો છે. આ ઇન્ડેક્સ પુરાવા-આધારિત આયોજન, કામગીરીની દેખરેખ અને પંચાયતોના પ્રોત્સાહન માટે મુખ્ય સાધન તરીકે કામ કરે છે, જે 'વિકસિત પંચાયત' થી 'વિકસિત ભારત' તરફના વિઝનને સીધું આગળ ધપાવે છે. કાર્યક્રમ દરમિયાન પંચાયત ધરોહર પહેલ હેઠળ ત્રણ સચિત્ર પ્રકાશનો પણ બહાર પાડવામાં આવ્યા હતા, જેમાં 'મોનોગ્રાફ ઓન રૂરલ હેરિટેજ ઓફ ત્રિપુરા', 'મોનોગ્રાફ ઓન રૂરલ હેરિટેજ ઓફ તિરુપતિ' અને 'ઉત્તરકાશી: સૌમ્ય કાશી: ધ સોલ ઓફ હિમાલયન હેરિટેજ' નો સમાવેશ થાય છે. પંચાયતી રાજ દિવસ દેશભરમાં રાજ્ય, જિલ્લા, બ્લોક અને ગ્રામ પંચાયત સ્તરે ગ્રામસભાઓના આયોજન સાથે ઉજવવામાં આવ્યો હતો, જે સહભાગી લોકશાહીની ભાવનાને પુનઃપુષ્ટ કરે છે.

SM/DK/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2255408) મુલાકાતી સંખ્યા : 16