વસ્તી ગણતરી 2027ના પ્રથમ તબક્કાના ભાગરૂપે મકાન સૂચિ અને આવાસ ગણતરી (HLO) માટે ફિલ્ડ ઓપરેશન્સ 16 એપ્રિલ, 2026 થી આઠ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો એટલે કે આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ, ગોવા, કર્ણાટક, લક્ષદ્વીપ, મિઝોરમ, ઓડિશા અને સિક્કિમમાં શરૂ થશે, તેની સાથે રાષ્ટ્રીય રાજધાની ક્ષેત્રમાં NDMC વિસ્તાર અને દિલ્હી કેન્ટોનમેન્ટ બોર્ડમાં 15-દિવસના સેલ્ફ-એન્યુમરેશન સમયગાળાના નિષ્કર્ષ બાદ દેશવ્યાપી વસ્તી ગણતરી કવાયતના ભાગ રૂપે આ પ્રક્રિયા શરૂ થશે. આ કવાયત 15 મે, 2026 સુધી 30 દિવસના સમયગાળા દરમિયાન હાથ ધરવામાં આવશે, જે દરમિયાન તાલીમબદ્ધ ગણતરીકારો ડેટા એકત્ર કરવા માટે ઘરે-ઘરે જઈને મુલાકાત લેશે.

વસ્તી ગણતરીમાં પ્રથમ વખત દાખલ કરવામાં આવેલી સેલ્ફ-એન્યુમરેશન (SE) સુવિધાને જનતા તરફથી પ્રોત્સાહક પ્રતિસાદ મળ્યો છે. વસ્તી ગણતરી 2027 માટે અપનાવવામાં આવેલા ડિજિટલ અભિગમના ભાગરૂપે, અત્યાર સુધીમાં અંદાજે 12 લાખ પરિવારોએ સત્તાવાર પોર્ટલ (se.census.gov.in) દ્વારા સેલ્ફ-એન્યુમરેશન સુવિધાનો સફળતાપૂર્વક લાભ લીધો છે.

રહેવાસીઓને સુરક્ષિત અને વપરાશકર્તા મૈત્રીપૂર્ણ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ દ્વારા તેમની વિગતો ઓનલાઇન સબમિટ કરવા સક્ષમ બનાવવા માટે ફિલ્ડ ગણતરી સમયગાળા પહેલા આ સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી હતી. આ પહેલ વસ્તી ગણતરીની કામગીરીને ડિજીટાઇઝ કરવામાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે અને લવચીકતા, સગવડતા અને ભાગીદારીમાં સરળતા પ્રદાન કરવા માટે તેની વ્યાપક પ્રશંસા કરવામાં આવી છે.

જે રહેવાસીઓએ સેલ્ફ-એન્યુમરેશન પૂર્ણ કર્યું છે તેમને વિનંતી કરવામાં આવે છે કે તેઓ તેમના જનરેટ કરેલા સેલ્ફ-એન્યુમરેશન ID (SE ID) ને તૈયાર રાખે અને HLO પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા માટે ફિલ્ડ વિઝિટ દરમિયાન ગણતરીકાર સાથે શેર કરે. જે પરિવારોએ સેલ્ફ-એન્યુમરેશનનો વિકલ્પ પસંદ કર્યો નથી તેઓને ગણતરીકારો દ્વારા ભૌતિક રીતે ઘરે-ઘરે જઈને મુલાકાત દરમિયાન આવરી લેવામાં આવશે.

વ્યાપક અને સચોટ કવરેજ સુનિશ્ચિત કરવા માટે પરંપરાગત ઘરે-ઘરે ગણતરીના માળખાને જાળવી રાખીને, પ્રથમ વખત ડિજિટલ સાધનોનો ઉપયોગ કરીને વસ્તી ગણતરી કરવામાં આવી રહી છે. ફિલ્ડ વિઝિટ દરમિયાન, ગણતરીકારો ઉચ્ચ ચોકસાઈ અને ઝડપી પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ડિજિટલ રીતે ડેટા એકત્ર કરવા માટે સમર્પિત મોબાઈલ એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ કરશે.

મકાન સૂચિ અને આવાસ ગણતરીના તબક્કા દરમિયાન, ગણતરીકારો 33 સૂચિત પ્રશ્નો ધરાવતા માળખાગત પ્રશ્નાવલી દ્વારા આવાસની સ્થિતિ, પરિવારની વિગતો, ઉપલબ્ધ સુવિધાઓ અને પરિવારો પાસે રહેલી અસ્કયામતો સંબંધિત માહિતી એકત્રિત કરશે. વસ્તી ગણતરીનો આ તબક્કો પુરાવા-આધારિત આયોજન અને કલ્યાણ અને વિકાસ કાર્યક્રમોના ઘડતર માટે આવશ્યક પાયો બનાવે છે.

રોલઆઉટના આગામી તબક્કામાં, આંધ્રપ્રદેશ, અરુણાચલ પ્રદેશ, હરિયાણા, ચંદીગઢ, મધ્યપ્રદેશ અને છત્તીસગઢમાં 16 એપ્રિલ, 2026 થી સેલ્ફ-એન્યુમરેશન સુવિધા શરૂ થશે અને 30 એપ્રિલ, 2026 સુધી ઉપલબ્ધ રહેશે. આ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં અનુરૂપ ઘરે-ઘરે મકાન સૂચિ કામગીરી 1 મે થી 30 મે, 2026 દરમિયાન હાથ ધરવામાં આવશે.

વધુમાં, બિહારમાં 15-દિવસનો સેલ્ફ-એન્યુમરેશન સમયગાળો 17 એપ્રિલ, 2026 થી શરૂ થશે અને 1 મે, 2026 સુધી ચાલશે, ત્યારબાદ 2 મે થી 31 મે, 2026 દરમિયાન ફિલ્ડ ઓપરેશન્સ હાથ ધરવામાં આવશે.

વસ્તી ગણતરી અધિનિયમ, 1948 હેઠળ એકત્રિત કરવામાં આવેલ તમામ ડેટા સખત રીતે ગુપ્ત રહે છે અને તેનો ઉપયોગ માત્ર આંકડાકીય હેતુઓ અને વિકાસ આયોજન માટે કરવામાં આવે છે. સૂચિત રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના રહેવાસીઓને વિનંતી કરવામાં આવે છે કે તેઓ મકાન સૂચિ કામગીરી દરમિયાન ગણતરીકારોને સંપૂર્ણ સહકાર આપે અને આ મહત્વપૂર્ણ રાષ્ટ્રીય કવાયતમાં સક્રિયપણે ભાગ લે.

SM/JY/JD