રાયસેનમાં ‘ઉન્નત કૃષિ મહોત્સવ 2026 – પ્રદર્શન અને તાલીમ’ ખેડૂતોને દેશના પ્રતિષ્ઠિત કૃષિ વૈજ્ઞાનિકોનું માર્ગદર્શન પૂરું પાડશે, જ્યારે પરાળને ‘વેસ્ટ ટુ વેલ્થ’ માં ફેરવવાની ટેકનોલોજી અને ત્રણ દિવસીય સતત તાલીમ કાર્યક્રમ ખેડૂતોની ખેતીને નવા સ્તરે લઈ જશે.

કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ અને ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે રાયસેનના દશેરા મેદાનમાં યોજાનારા આ મહોત્સવ દરમિયાન ચાર સ્થળોએ — સેમિનાર હોલ 1, સેમિનાર હોલ 2, સેમિનાર હોલ 3 અને મુખ્ય હોલ — તમામ ત્રણ દિવસ માટે વિષય-આધારિત સત્રો યોજવામાં આવશે, જેમાં પાક વ્યવસ્થાપનથી લઈને બજાર અને આધુનિક ટેકનોલોજી સુધીની સમગ્ર શૃંખલાને આવરી લેવામાં આવશે.

”વૈજ્ઞાનિકોનું માર્ગદર્શન, ઉન્નત ખેતીની ઝલક – ત્રણ દિવસીય જ્ઞાન મહાકુંભ”

તેમણે સમજાવ્યું કે પ્રથમ દિવસે, 11 એપ્રિલે, બપોરના સત્રોમાં લણણી પછીનું વ્યવસ્થાપન (post-harvest management) અને ઉન્નત ખેતી માટે એગ્રીકલ્ચર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફંડ (AIF) નો ઉપયોગ, ડિજિટલ ખેતી અને આર્ટિફિશિયલ-ઈન્ટેલિજન્સ-આધારિત ઉકેલો, મધમાખી ઉછેર દ્વારા ખેતીની આવકમાં વધારો અને ખેતીને પ્રગતિશીલ બનાવવામાં યાંત્રીકીકરણની ભૂમિકા જેવા વિષયો આવરી લેવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, કઠોળમાં ઉત્પાદકતામાં વધારો અને વિસ્તાર વિસ્તરણ, પ્રાકૃતિક ખેતી, બાગાયતી પાકોનું વિસ્તરણ અને ‘વેસ્ટ-ટુ-વેલ્થ’ (કચરામાંથી કંચન) ના ખ્યાલ હેઠળ પરાળ વ્યવસ્થાપન પર સત્રો યોજવામાં આવશે, સાથે ખેડૂતોને વ્યવહારુ સંદેશાઓ પહોંચાડવા માટે શેરી નાટકો પણ યોજાશે.

બીજા દિવસે, 12 એપ્રિલે, સવારે FPO મીટ (ખેડૂત ઉત્પાદક સંગઠન બેઠક), જમીન સ્વાસ્થ્ય દ્વારા હરિયાળી અને સુરક્ષિત ખેતી પર ચર્ચા, આબોહવા-સ્માર્ટ અને ટકાઉ ખેતી પદ્ધતિ તરીકે સુરક્ષિત ખેતી (polyhouse-shade-net), પ્રધાનમંત્રી ફસલ બીમા યોજના (PMFBY) પર જાગૃતિ અને સંવાદ વર્કશોપ અને વિશેષ શેરી નાટકોનું આયોજન કરવામાં આવશે. બપોરે અને સાંજે, સંકલિત ખેતી પ્રણાલી (integrated farming systems), સંકલિત પોષક તત્વોનું વ્યવસ્થાપન, ફૂલો અને શાકભાજીની વૈજ્ઞાનિક ખેતી, સંકલિત જંતુ વ્યવસ્થાપન (IPM) અને જૈવ-જંતુનાશકોનો ઉપયોગ, નર્સરી મેનેજમેન્ટ અને ગુણવત્તાયુક્ત રોપણી સામગ્રીનું ઉત્પાદન, સૂક્ષ્મ સિંચાઈ અને ફર્ટિગેશન, હાઈડ્રોપોનિક્સ, પ્રિસિઝન ફાર્મિંગ અને વર્ટિકલ ફાર્મિંગ પર કેન્દ્રિત સત્રો યોજાશે.

ત્રીજા દિવસે, 13 એપ્રિલે, સવારે KVK (કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર) મીટ, ડાંગરના બીજમાં આત્મનિર્ભરતા પ્રાપ્ત કરવા માટે સિસ્ટમ-આધારિત અભિગમ, મત્સ્ય પાલન અને મોતીની ખેતી, કૃષિ ધિરાણ અને કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ (KCC) પર ચર્ચા કરવામાં આવશે. બપોરના સત્રોમાં, મધ્યપ્રદેશમાં આબોહવા-આધારિત ડેરી વિકાસ અને પશુપાલન, ચોખાનું સીધું વાવેતર (direct seeding of rice), મરઘા પાલન અને બકરી પાલન દ્વારા આવકનું વૈવિધ્યકરણ અને આબોહવા-સંતુલિત અને ટકાઉ ખેતી પદ્ધતિઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે “ધરતી બચાવો” થીમ પર શેરી નાટકનું આયોજન કરવામાં આવશે.

“પરાળથી ‘વેસ્ટ ટુ વેલ્થ’ સુધી – વેસ્ટ-ટુ-વેલ્થનો વૈજ્ઞાનિક માર્ગ”

શ્રી શિવરાજ સિંહે જણાવ્યું હતું કે મહોત્સવમાં પરાળ વ્યવસ્થાપન પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવશે, જ્યાં વેસ્ટ-ટુ-વેલ્થ મોડલ્સ દ્વારા ‘કચરામાંથી કંચન’ નો ખ્યાલ રજૂ કરવામાં આવશે, જે ખેડૂતોને પરાળ અને કૃષિ કચરાને બાળવાને બદલે ખાતર, ઉર્જા અને આવકના વધારાના સ્ત્રોતમાં ફેરવવા સક્ષમ બનાવશે. પરાળ વ્યવસ્થાપન પરના ટેકનિકલ સત્રોની સાથે, શેરી નાટકો દ્વારા પરાળ સળગાવવાથી થતા પર્યાવરણીય નુકસાન અને વૈજ્ઞાનિક વ્યવસ્થાપનના આર્થિક ફાયદાઓ સરળ અને સુલભ ભાષામાં સ્પષ્ટપણે સમજાવવામાં આવશે. કૃષિ મંત્રાલય અને ICAR એ પરાળ વ્યવસ્થાપન, પાક વીમો, જંતુનાશકોનો સુરક્ષિત ઉપયોગ, પ્રાકૃતિક ખેતી અને ‘ધરતી બચાવો’ અભિયાન પરના શેરી નાટકોની સ્ક્રિપ્ટ સંસ્કૃતિ વિભાગ સાથે શેર કરી છે, જે મેળા દરમિયાન વિવિધ સ્થળોએ આ નાટ્ય પ્રદર્શન રજૂ કરશે. આ પ્રસ્તુતિઓનો ઉદ્દેશ્ય તકનીકી સંદેશાઓને ખેડૂતોની રોજિંદી ભાષામાં અનુવાદિત કરવાનો અને કાયમી વર્તણૂકલક્ષી પરિવર્તનને પ્રેરિત કરવાનો છે.

“ICAR સોઈલ ટેસ્ટિંગ, ડ્રોન, હાઈડ્રોપોનિક્સ અને ઈન્ટિગ્રેટેડ ફાર્મિંગ સિસ્ટમ્સના લાઈવ મોડલ” કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહના જણાવ્યા અનુસાર, મેળા દરમિયાન ભારતીય કૃષિ અનુસંધાન પરિષદ (ICAR) “વૈજ્ઞાનિકોનું માર્ગદર્શન, ઉન્નત ખેતીની ઝલક” ના ખ્યાલને જમીન પર ઉતારશે. ખેડૂતો દ્વારા લાવવામાં આવેલા જમીનના નમૂનાઓનું પરીક્ષણ કરવામાં આવશે અને સોઈલ-હેલ્થ રિપોર્ટ (જમીન સ્વાસ્થ્ય અહેવાલ) આપવામાં આવશે, જે તેમને ખેતરના સ્તરે યોગ્ય પાક અને પોષક તત્વોના સંચાલનનું આયોજન કરવા સક્ષમ બનાવશે. આ ઉપરાંત, કલમ બનાવવી (grafting), અદ્યતન નર્સરી મેનેજમેન્ટ, હાઈડ્રોપોનિક્સ, હાઈ-ટેક બાગાયત અને સંકલિત ખેતી પ્રણાલીના લાઈવ મોડલનું પ્રદર્શન કરવામાં આવશે જેથી ખેડૂતો આ ટેકનોલોજીને જોઈ શકે, સમજી શકે અને પોતાના ખેતરોમાં અપનાવી શકે. ડ્રોન ટેકનોલોજી અને નેનો-ફર્ટિલાઇઝર એપ્લિકેશનનું પ્રદર્શન પણ આયોજિત કરવામાં આવશે, જે ખેડૂતોને ચોકસાઈપૂર્વક અને ઓછા ખર્ચે ખાતર વ્યવસ્થાપનના વિકલ્પોની સ્પષ્ટ ઝલક આપશે. વિવિધ રાજ્યોના પ્રગતિશીલ ખેડૂતો અને વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા અનુભવ વહેંચવાના સત્રો સફળ પ્રયોગો, નવીનતાઓ અને બજાર જોડાણોના વ્યવહારુ ઉદાહરણો પ્રદર્શિત કરશે, જે ખેડૂતોને તેમની ખેતી પદ્ધતિઓમાં નવા ફેરફારો શરૂ કરવા પ્રોત્સાહિત કરશે.

કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે આ ત્રણ દિવસીય મોટા પાયાનો કાર્યક્રમ ખેડૂતોના જીવનને બદલવાના વિઝનને વાસ્તવિકતામાં અનુવાદિત કરશે અને ખેડૂતોનું ભાગ્ય બદલવા માટેની સૌથી મોટી તક સાબિત થશે. તેમણે ખેડૂતોને મોટી સંખ્યામાં આ કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવા વિનંતી કરી હતી.

SM/JY/JD