વિશ્વની સૌથી મોટી વસ્તી ગણતરી કવાયત, વસ્તી ગણતરી 2027 શરૂ થઈ ગઈ છે. ભારત સરકારે આજથી વસ્તી ગણતરી 2027 ના પ્રથમ તબક્કા - હાઉસ લિસ્ટિંગ અને હાઉસિંગ સેન્સસ (HLO) નો પ્રારંભ કર્યો છે, જે દેશની સૌથી મોટી વહીવટી અને આંકડાકીય કવાયતની શરૂઆત છે. આ ભારતનું સૌપ્રથમ ડિજિટલ ડેટા કેપ્ચર અને સેલ્ફ-એન્યુમરેશન (સ્વ-ગણતરી) છે.

રાષ્ટ્રીય ગણતરી કવાયતની શરૂઆત ભારતના પ્રથમ નાગરિક સાથે રાષ્ટ્રીય ગણતરી શરૂ કરવાની ગૌરવશાળી પરંપરાને જાળવી રાખીને, સેલ્ફ-એન્યુમરેશનના વિકલ્પ દ્વારા ભારતના રાષ્ટ્રપતિ શ્રીમતી દ્રૌપદી મુર્મુની ગણતરી સાથે કરવામાં આવી હતી.

ઉપરાષ્ટ્રપતિ શ્રી સી.પી. રાધાકૃષ્ણને ઉપરાષ્ટ્રપતિ ભવન ખાતે વસ્તી ગણતરી 2027 માટે ઓનલાઈન સેલ્ફ-એન્યુમરેશન ફોર્મ ભર્યું હતું.

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ તેમની સ્વ-ગણતરી પૂર્ણ કરી. પ્રધાનમંત્રીએ ભારતના લોકોને તેમના ઘરની વિગતો જાતે જ સેલ્ફ-એન્યુમરેટ કરવા અને વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયામાં ભાગ લેવા અપીલ કરી હતી.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે પણ સેલ્ફ-એન્યુમરેશન પોર્ટલ દ્વારા તેમની ગણતરી પૂર્ણ કરી હતી, જે આ રાષ્ટ્રીય કવાયતમાં લોકોની ભાગીદારીના મહત્વને રેખાંકિત કરે છે.

રોલઆઉટના પ્રથમ તબક્કામાં, આજથી અંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ, ગોવા, કર્ણાટક, લક્ષદ્વીપ, મિઝોરમ, ઓડિશા, સિક્કિમ, નવી દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કાઉન્સિલ (NDMC) વિસ્તાર અને રાષ્ટ્રીય રાજધાનીના દિલ્હી કેન્ટોનમેન્ટ બોર્ડ સહિત આઠ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં સેલ્ફ-એન્યુમરેશન પ્રક્રિયા શરૂ થઈ છે. આ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના આશરે 55,000 પરિવારોએ પ્રથમ દિવસે જ સેલ્ફ-એન્યુમરેશન સુવિધાનો લાભ લીધો હતો. આ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં હાઉસ લિસ્ટિંગ અને હાઉસિંગ સેન્સસ 16 એપ્રિલ, 2026 થી શરૂ થશે અને 15 મે, 2026 સુધી ચાલશે.

સેલ્ફ-એન્યુમરેશન કવાયત એ 16 પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ સુરક્ષિત, વેબ-આધારિત સુવિધા છે. પ્રથમ વખત, ઉત્તરદાતાઓ ગણતરીકારની મુલાકાત પહેલાં તેમની અનુકૂળતા મુજબ તેમની વિગતો ઓનલાઈન ભરી શકે છે. ગણતરીકારો અગાઉની વસ્તી ગણતરીની જેમ જ તમામ ફાળવેલ હાઉસ લિસ્ટિંગ બ્લોક્સમાં ઘરે-ઘરે મુલાકાત લેશે, જ્યારે સેલ્ફ-એન્યુમરેશન એક વધારાની સુવિધા તરીકે સેવા આપે છે. સેલ્ફ-એન્યુમરેશનમાં ભાગ લેવા માટે, ઉત્તરદાતાઓ તેમના મોબાઇલ નંબર અને મૂળભૂત ઓળખપત્રોનો ઉપયોગ કરીને પોર્ટલ se.census.gov.in પર લોગિન કરી શકે છે. સફળ સબમિશન પર, એક અનન્ય સેલ્ફ-એન્યુમરેશન ID (SE ID) જનરેટ થાય છે, જે પુષ્ટિ માટે ત્યારપછીની ફિલ્ડ મુલાકાત દરમિયાન ગણતરીકાર સાથે શેર કરવામાં આવશે.

હાઉસ લિસ્ટિંગ અને હાઉસિંગ સેન્સસ તબક્કા દરમિયાન, આવાસની સ્થિતિ, ઘરગથ્થુ સુવિધાઓ અને ધરાવતી અસ્કયામતો વિશે વ્યાપક માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવશે. આ જટિલ સૂચકાંકો મેળવવા માટે જાન્યુઆરી 2026 માં પ્રથમ તબક્કા માટે કુલ 33 પ્રશ્નો સૂચિત કરવામાં આવ્યા છે, જે પુરાવા-આધારિત આયોજન, નીતિ નિર્માણ અને લક્ષિત કલ્યાણકારી હસ્તક્ષેપ માટે પાયા તરીકે કામ કરે છે.

હાઉસ લિસ્ટિંગ અને હાઉસિંગ સેન્સસ (HLO) તબક્કો દેશભરમાં 1 એપ્રિલ અને 30 સપ્ટેમ્બર, 2026 વચ્ચે હાથ ધરવામાં આવશે. આ છ મહિનાની સમયમર્યાદામાં, દરેક રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ સરકાર દ્વારા સૂચિત કર્યા મુજબ 30-દિવસની સતત ફિલ્ડ કામગીરી હાથ ધરશે. પ્રથમ વખત, ઘરે-ઘરે સર્વેક્ષણની તરત જ પહેલાં સેલ્ફ-એન્યુમરેશન માટે વધારાની 15-દિવસની વિન્ડો આપવામાં આવી રહી છે. આ સુવિધા લોકોને ગણતરીકારની મુલાકાત પહેલાં તેમના ઘરેથી ડિજિટલ રીતે તેમની વિગતો દાખલ કરવાની મંજૂરી આપે છે.

વસ્તી ગણતરી શાસન માટે એક મહત્વપૂર્ણ સાધન બની રહી છે, જે આગામી દાયકા માટે ભારતના વિકાસ આયોજન માટે પાયો પૂરો પાડે છે. વસ્તી ગણતરી અધિનિયમ, 1948 હેઠળ એકત્રિત કરવામાં આવેલ ડેટા સખત રીતે ગુપ્ત છે. વસ્તી ગણતરી 2027 માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ડિજિટલ ટૂલ્સ ડેટા સુરક્ષાના ઉચ્ચતમ ધોરણોને સુનિશ્ચિત કરવા માટે મજબૂત એન્ક્રિપ્શન અને મલ્ટી-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશનથી સજ્જ છે. લોકોને સેલ્ફ-એન્યુમરેશન દ્વારા અથવા ગણતરીકારોની મુલાકાત દરમિયાન તેમને સંપૂર્ણ સહકાર આપીને વસ્તી ગણતરી પ્રક્રિયામાં સક્રિયપણે ભાગ લેવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે.

SM/JY/JD