ଭାରତର ରେଜିଷ୍ଟ୍ରାର ଜେନେରାଲ ଏବଂ ଜନଗଣନା କମିଶନର ଶ୍ରୀ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ କୁମାର ନାରାୟଣ ଆଜି ନୂଆଦିଲ୍ଲୀଠାରେ ଜନଗଣନା ୨୦୨୭ ଉପରେ ଏକ ସାମ୍ବାଦିକ ସମ୍ମିଳନୀକୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରିଛନ୍ତି। ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ ଜନଗଣନା ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କରାଯିବ, ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୧ ଏପ୍ରିଲ, ୨୦୨୬ରୁ ଆରମ୍ଭ ହେବ। ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ, ଜନଗଣନା ଡିଜିଟାଲ ଭାବରେ କରାଯିବ, ଏବଂ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ, 'ସ୍ୱ-ଗଣନା' ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ହେବ। ଆଣ୍ଡାମାନ ଏବଂ ନିକୋବର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ, ଏନଡିଏମସି ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀ କ୍ୟାଣ୍ଟନମେଣ୍ଟ ବୋର୍ଡ, ଗୋଆ, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ଲାକ୍ଷାଦ୍ୱୀପ, ମିଜୋରାମ, ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ସିକିମରେ, ଏପ୍ରିଲ ୧ ରୁ ଏପ୍ରିଲ ୧୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 'ସ୍ୱ-ଗଣନା' ଏବଂ ଏପ୍ରିଲ ୧୬ ରୁ ମେ ୧୫, ୨୦୨୬ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 'ଘର ତାଲିକା ଏବଂ ଗୃହ ଜନଗଣନା' କରାଯିବ।

ଭାରତର ଜନଗଣନା ଜନଗଣନା ଆଇନ, ୧୯୪୮ ଏବଂ ଜନଗଣନା ନିୟମ, ୧୯୯୦ (ସମୟ ସମୟରେ ସଂଶୋଧିତ)ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ ପରିଚାଳିତ ହୁଏ। ଭାରତର ପୂର୍ବ ଜନଗଣନା ୨୦୧୧ ମସିହାରେ କରାଯାଇଥିଲା। ୨୦୨୭ ମସିହାର ଜନଗଣନା ଏହି ସିରିଜର ୧୬ତମ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଅଷ୍ଟମ ହେବ। ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ୨୦୨୭ ମସିହାର ଜନଗଣନା କରିବା ସଂକଳ୍ପ ୧୬ ଜୁନ୍, ୨୦୨୫ରେ ଭାରତୀୟ ଗେଜେଟରେ ଅଧିସୂଚିତ ହୋଇଥିଲା। ୨୦୨୭ ମସିହାର ଜନଗଣନା ପାଇଁ ରେଫରେନ୍ସ ତାରିଖ ୧ ମାର୍ଚ୍ଚ, ୨୦୨୭ ରେ ୦୦:୦୦ ଘଣ୍ଟା ହେବ (ଲଦାଖ୍ ଏବଂ ଜାମ୍ମୁ ଓ କାଶ୍ମୀର କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ, ଏବଂ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ଏବଂ ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ରାଜ୍ୟର ତୁଷାରପାତ, ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ, ରେଫରେନ୍ସ ତାରିଖ ୧ ଅକ୍ଟୋବର, ୨୦୨୬ ରେ ୦୦:୦୦ ଘଣ୍ଟା ହେବ)।

ଜନଗଣନା ୨୦୨୭ ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କରାଯିବ। ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୧-ଗୃହ ତାଲିକାକରଣ ଏବଂ ଗୃହ ଗଣନା (ଏଚଏଲଓ), ଯାହା ରାଜ୍ୟ/କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକର ସୁବିଧା ଅନୁଯାୟୀ ଏପ୍ରିଲରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୬ ମଧ୍ୟରେ ୩୦ ଦିନ ଧରି କରାଯିବ। ଏହା ସହିତ, ଗୃହ ତାଲିକାକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ 'ସ୍ୱ-ଗଣନା' ପାଇଁ ୧୫ ଦିନର ଏକ ଅବଧି ଉପଲବ୍ଧ କରାଯିବ। ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, ଘରର ସ୍ଥିତି, ପରିବାର ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ ସୁବିଧା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ସମ୍ପତ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବ। ପର୍ଯ୍ୟାୟ ୧ ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୬ରେ ସୂଚିତ କରାଯାଇଥିଲା।

ଜନସଂଖ୍ୟା ଗଣନାର ୨ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୭ରେ କରାଯିବ (ଲଦାଖ ଏବଂ ଜାମ୍ମୁ ଓ କାଶ୍ମୀର କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ, ଏବଂ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ଏବଂ ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ରାଜ୍ୟର ତୁଷାରପାତ, ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଏହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୬ରେ କରାଯିବ)। ସିସିପିଏର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଏକ ଜାତି ଗଣନା ମଧ୍ୟ କରାଯିବ। ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରୁ ଜନସଂଖ୍ୟା, ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ, ଶିକ୍ଷା, ପ୍ରବାସ, ପ୍ରଜନନ କ୍ଷମତା ଇତ୍ୟାଦି ସମ୍ପର୍କିତ ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବ। ଜନସଂଖ୍ୟା ଗଣନା ପାଇଁ ସଠିକ୍ ତାରିଖ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ ଯଥା ସମୟରେ ସୂଚୀତ କରାଯିବ।

ଆଣ୍ଡାମାନ ଏବଂ ନିକୋବର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ, ଦିଲ୍ଲୀ (ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ମ୍ୟୁନିସିପାଲ କାଉନସିଲ ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀ କ୍ୟାଣ୍ଟନମେଣ୍ଟ ବୋର୍ଡ), ଗୋଆ, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ଲାକ୍ଷାଦ୍ୱୀପ, ମିଜୋରାମ, ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ସିକିମରେ ଘର ତାଲିକା ଏବଂ ଘର ଗଣନା ଏପ୍ରିଲ ୧୬ ରୁ ମଇ ୧୫, ୨୦୨୬ ମଧ୍ୟରେ କରାଯିବ। ଏହାପୂର୍ବରୁ ଏପ୍ରିଲ ୧ରୁ ୧୫, ୨୦୨୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ବଗଣନା ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ରହିବ। ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶ, ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ଚଣ୍ଡିଗଡ଼, ଛତିଶଗଡ଼ ଏବଂ ହରିୟାଣାରେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ୧ ମେ ରୁ ମଇ ୩୦, ୨୦୨୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେବ, ସେହିପରି ଆତ୍ମ-ଗଣନା ଅବଧି ଏପ୍ରିଲ ୧୬ ରୁ ୩୦, ୨୦୨୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ। ଏକ ବିସ୍ତୃତ ରାଜ୍ୟ/କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ-ୱାରୀ କାର୍ଯ୍ୟସୂଚୀ ପରିଶିଷ୍ଟରେ ସଂଲଗ୍ନ କରାଯାଇଛି। ଭାରତ ସରକାର ୨୦୨୭ ଜନଗଣନା ପାଇଁ ୧୧,୭୧୮.୨୪ କୋଟି ଟଙ୍କା ମଞ୍ଜୁର କରିଛନ୍ତି ତଥା ଗଣନାକାରୀଙ୍କ ପାଉଣା, ତାଲିମ, ଆଇଟି ଭିତ୍ତିଭୂମି, ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ ଇତ୍ୟାଦି ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି।

୨୦୨୭ ଜନଗଣନା ଡିଜିଟାଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ କରାଯିବ। ଗଣନାକାରୀମାନେ ଏକ ମୋବାଇଲ୍ ଆପ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ସିଧାସଳଖ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ଦାଖଲ କରିବେ। ଏହା ସହିତ, ଉଭୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଆତ୍ମ-ଗଣନା ପାଇଁ ଏକ ଅନଲାଇନ୍ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ହେବ। ମୋବାଇଲ୍ ଆପ୍ ଏବଂ ଆତ୍ମ-ଗଣନା ପୋର୍ଟାଲ୍ ହିନ୍ଦୀ ଏବଂ ଇଂରାଜୀ ସମେତ ୧୬ଟି ଭାଷାରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେବ। ଜନଗଣନା ସହିତ ଜଡିତ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଏକ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ପୋର୍ଟାଲ୍ ବିକଶିତ କରାଯାଇଛି - ଯେପରିକି ଗଣନାକାରୀ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକଙ୍କ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ପରିଚୟପତ୍ର ସୃଷ୍ଟି, କାର୍ଯ୍ୟ ବଣ୍ଟନ, ତାଲିମ ପରିଚାଳନା, ଗୃହ-ତାଲିକା ବ୍ଲକ (ଏଚଏଲବି) ସୃଷ୍ଟି, ଡ୍ୟାସବୋର୍ଡ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ ତଦାରଖ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତଭାବେ କିଛି ଜନଗଣନା ରେକର୍ଡ/ସାରାଂଶ ପ୍ରସ୍ତୁତି। ଏକ ୱେବ୍-ମ୍ୟାପିଂ ଆପ୍ଲିକେସନ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଗୃହ-ତାଲିକା ବ୍ଲକ (ଏଚଏଲବି) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯିବ। ତଥ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ପଦକ୍ଷେପ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଇଛି।

ଆତ୍ମ-ଗଣନା ପାଇଁ, ସୂଚନାଦାତାମାନେ ନିଜ ସୁବିଧା ଅନୁସାରେ ଜନଗଣନା ଫର୍ମ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ମୋବାଇଲ୍ ନମ୍ବର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୌଳିକ ବିବରଣୀ ବ୍ୟବହାର କରି ପୋର୍ଟାଲରେ ଲଗ୍ ଇନ୍ କରିପାରିବେ। ସଫଳ ଦାଖଲ ପରେ, ଏକ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ସ୍ୱ-ଗଣନା ଆଇଡି (SE ID) ସୃଷ୍ଟି ହେବ, ଯାହାକୁ ଗଣନାକାରୀଙ୍କ ସହ ସେୟାର କରିବାକୁ ପଡିବ। ସ୍ୱ-ଗଣନା ସୁବିଧା ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କୁ ଗଣନାକାରୀଙ୍କ ଗସ୍ତ ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ସୁବିଧା ଅନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କର ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିବାର ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରଦାନ କରିବ। ପୂର୍ବ ଜନଗଣନାଗୁଡ଼ିକ ପରି, ଗଣନାକାରୀମାନେ ସେମାନଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବ୍ଲକ ମଧ୍ୟରେ ଘର ଘର ବୁଲି ଗଣନା କରିବେ; ତଥାପି, ଅତିରିକ୍ତ ସୁବିଧା ଭାବରେ ଏଥର ସ୍ୱୟଂ-ଗଣନା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି।

(SE ପୋର୍ଟାଲ (se.census.gov.in) ପରିଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ → ମୋବାଇଲ୍ ନମ୍ବର ବ୍ୟବହାର କରି ଲଗ୍‌ ଇନ୍ କରନ୍ତୁ → ମାନଚିତ୍ରରେ ସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତୁ → ପରିବାରର ବିବରଣୀ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ → ସୂଚନା ଦାଖଲ କରନ୍ତୁ → SE ID ପାଆନ୍ତୁ → ଗଣନାକାରୀଙ୍କୁ SE ID ଦିଅନ୍ତୁ → ତଥ୍ୟର ନିଶ୍ଚିତକରଣ ଏବଂ ଜନଗଣନାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକରଣ)

ଜନଗଣନାର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ (HLO)ର ପ୍ରାକ୍-ପରୀକ୍ଷା ଅର୍ଥାତ୍ ଜନଗଣନା କ୍ଷେତ୍ର କର୍ମୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାରୀ/କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ତାଲିମ, ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ, ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଆପ୍ ଏବଂ ପୋର୍ଟାଲ ଏବଂ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଠାରୁ ତଥ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କିତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସମେତ ସମଗ୍ର ଜନଗଣନା ପଦ୍ଧତିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂର୍ବାଭ୍ୟାସ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୫ ରେ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ/କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରାୟ ୫୦୦୦ ବ୍ଲକରେ କରାଯାଇଥିଲା।

ସମସ୍ତ ପ୍ରଶାସନିକ ୟୁନିଟ୍ ୧ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୬ରୁ ୩୧ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବଧି ନିମନ୍ତେ ବନ୍ଦ କରାଯାଇଛି। ୩୬ଟି ରାଜ୍ୟ/କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ, ୭,୦୯୨ଟି ଉପ-ଜିଲ୍ଲା, ୫,୧୨୮ଟି ସାମ୍ବିଧାନିକ ସହର, ୪,୫୮୦ଟି ଜନଗଣନା ସହର ଏବଂ ପ୍ରାୟ ୬,୩୯,୯୦୨ଟି ଗ୍ରାମରେ ଜନଗଣନା ୨୦୨୭ କରାଯିବ।

ଜନଗଣନା କର୍ମୀଙ୍କ ତାଲିମ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି। ବିଷୟ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ୧୦୦ ଜଣ ଜାତୀୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ତାଲିମ ଦିଆଯାଇଛି। ଜାତୀୟ ପ୍ରଶିକ୍ଷକମାନେ ପ୍ରାୟ ୨୦୦୦ ମାଷ୍ଟର ଟ୍ରେନରଙ୍କୁ ତାଲିମ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି ମାଷ୍ଟର ଟ୍ରେନରମାନେ ପ୍ରାୟ ୪୫,୦୦୦ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ତାଲିମ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାୟ ୮୦ ହଜାର ବ୍ୟାଚ୍‌ରେ ପ୍ରାୟ ୩୧ ଲକ୍ଷ ଗଣନାକାରୀ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକଙ୍କୁ ତାଲିମ ଦେବେ। ନିୟୋଜିତ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର କର୍ମଚାରୀ, ଗଣନାକାରୀ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ସମୟସୀମାରେ ଗୁଣାତ୍ମକ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବାରେ କୌଣସି ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ନ ହେବା ପାଇଁ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାରେ ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ତାଲିମ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି।