ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇରେ ନିରନ୍ତରଭାବେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାରେ ଉନ୍ନତି ଆସିଚାଲିଛି । ରେଳବାଇରେ ଅଥବା ପାଇଲଟ୍ ଭାବେ ଲାଗୁ ହୋଇଥିବା କିଛି ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ସଂପର୍କରେ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା । 

ମେସିନ୍ ଭିଜନ୍ ଯାଞ୍ଚ ପ୍ରଣାଳୀ (ଏମଭିଆଇଏସ): ଏମଭିଆଇଏସ ହେଉଛି ଏକ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (ଏଆଇ)/ ମେସିନ୍ ଲର୍ଣ୍ଣିଂ (ଏମଏଲ) ଆଧାରିତ ପ୍ରଣାଳୀ ଯାହା ଟ୍ରେନ ଚଳାଚଳରେ ଯେକୌଣସି ଝୁଲି ରହିଥିବା, ଢିଲା କିମ୍ବା ନିଖୋଜ ଉପାଦାନ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ସମୟରେ ସତର୍କତା ସୃଷ୍ଟି କରେ। ମାଲ ପରିବହନ ପାଇଁ ପାଇଲଟ୍ ଭିତ୍ତିରେ ଉତ୍ତର ପୂର୍ବ ସୀମାନ୍ତ ରେଳବାଇରେ ତିନୋଟି, ଡେଡିକେଟେଡ୍ ଫ୍ରେଟ୍ କରିଡୋର କର୍ପୋରେସନ୍ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ଲିମିଟେଡ୍ (ଡିଏଫସିସିଆଇଏଲ)ରେ ଦୁଇଟି ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ରେଳବାଇରେ ଗୋଟିଏ ଏମଭିଆଇଏସ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ମାଲ ପରିବହନ ପାଇଁ ଆଇଆର୍ ନେଟୱାର୍କରେ ଚାରିଟି ଏମଭିଆଇଏସ ପ୍ରଚଳନ ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ଏବଂ ଡିଏଫସିସିଆଇଏଲ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବୁଝାମଣାପତ୍ର ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଛି। ଏହା ସହିତ, ଗବେଷଣା ଡିଜାଇନ୍ ଏବଂ ମାନକ ସଂଗଠନ (ଆରଡିଏସଓ) ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ (ଇଓଆଇ) ମାଧ୍ୟମରେ ଶିଳ୍ପ ସହିତ ସହଯୋଗରେ ରୋଲିଂ ଷ୍ଟକ୍ ପାଇଁ ଏମଭିଆଇଏସର ବିକାଶ ହାତକୁ ନେଇଛି।

ହ୍ବିଲ ଇମ୍ପାକ୍ଟ ଲୋଡ୍ ଡିଟେକ୍ଟର (ଡବ୍ଲୁଆଇଏଲଡି): ଡବ୍ଲୁଆଇଏଲଡି ହେଉଛି ଏକ ପଥ-ପାର୍ଶ୍ୱ ଯାଞ୍ଚ ପ୍ରଣାଳୀ ଯାହା ରୋଲିଂ ଷ୍ଟକ୍‌ରେ ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ପାଇଁ ଟ୍ରାକ୍ ଉପରେ ଚକର ପ୍ରଭାବ ମାପ କରେ। ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇରେ ଏହିପରି ୨୪ଟି ସିଷ୍ଟମ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।

ରୋଲିଂ ଷ୍ଟକର ଅନଲାଇନ୍ ତଦାରଖ (ଓଏମଆରଏସ): ଓଏମଆରଏସ ହେଉଛି ଏକ ୱେ-ସାଇଡ୍ ନିରୀକ୍ଷଣ ସିଷ୍ଟମ ଯାହା ରୋଲିଂ ଷ୍ଟକର ବେରିଂ ଏବଂ ଚକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ନଜର ରଖେ। ରେଳବାଇରେ ଏହିପରି ୨୫ଟି ସିଷ୍ଟମ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି ଯାହା ମଧ୍ୟରୁ ଦକ୍ଷିଣ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ରେଳବାଇର ସିରପୁର କାଗଜ ନଗର / ସିକନ୍ଦରାବାଦ ଡିଭିଜନରେ ଗୋଟିଏ ଓଏମଆରଏସ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।

ସମଗ୍ର ଟ୍ରାକ୍ ମନିଟରିଂ ସିଷ୍ଟମ (ଆଇଟିଏମଏସ): ଆଇଟିଏମଏସ ରେଳ ଟ୍ରାକର ବ୍ୟାପକ ଯାଞ୍ଚ ଏବଂ ମନିଟରିଂ ପାଇଁ ନିୟୋଜିତ ହୋଇଛି। ଆଇଟିଏମଏସ ରେଳ ଧାରଣାର ବିଭିନ୍ନ ଉପାଦାନ ଯେପରିକି ରେଳ, ସ୍ଲିପର ଏବଂ ଫାସନିଂରେ ତ୍ରୁଟି ନିରୀକ୍ଷଣ ଏବଂ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ପାଇଁ ମେସିନ୍ ଲର୍ଣ୍ଣିଂ ଏବଂ ଇମେଜ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ବ୍ୟବହାର କରେ। ଆଇଟିଏମଏସରୁ ତଥ୍ୟକୁ ଟ୍ରାକର ତୁରନ୍ତ ଏବଂ ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ପାଇଁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଯାଏ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଟ୍ରାକର ରେକର୍ଡିଂ ଏବଂ ମନିଟରିଂ ପାଇଁ ତିନୋଟି ଆଇଟିଏମଏସ ନିୟୋଜିତ କରାଯାଇଛି। ଏହା ଉତ୍ତମ ଟ୍ରାକ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଯୋଜନା, ବର୍ଦ୍ଧିତ ସୁରକ୍ଷା, ଟ୍ରାକ ସମ୍ପତ୍ତିର ଉନ୍ନତ ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଦକ୍ଷତାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଓଭରହେଡ୍ ଉପକରଣର ଡ୍ରୋନ୍ ଆଧାରିତ ମନିଟରିଂ: ରାୟପୁର ଡିଭିଜନରେ ପାଇଲଟ୍ ଭିତ୍ତିରେ ଓଭରହେଡ୍ ଉପକରଣ (ଓଏଚଇ)ର ଥର୍ମାଲ୍ ଇମେଜିଂ ସହିତ ଡ୍ରୋନ୍ ଆଧାରିତ ମନିଟରିଂ କରାଯାଇଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ଆଇଆଇଟି ମାଡ୍ରାସ ସହିତ ମିଳିତ ଭାବରେ ଓଭରହେଡ୍ ଉପକରଣର ଡ୍ରୋନ୍ ଆଧାରିତ ଆକାଶ ନିରୀକ୍ଷଣ ବିକାଶ କରିଛି ଯାହା ଏଆଇ/ଏମଏଲ ବ୍ୟବହାର କରି କ୍ୟାପଚର୍ କରାଯାଇଥିବା ତଥ୍ୟ ବିଶ୍ଳେଷଣ ମଧ୍ୟ କରିବ।

ଟିଆରଆଇ-ନେତ୍ର: ଆରଡିଏସଓ କୁହୁଡ଼ି, ବର୍ଷା ଏବଂ ଖରାପ ପାଗ ସମୟରେ ଲୋକୋ ପାଇଲଟମାନଙ୍କୁ ସହାୟତା କରିବା ପାଇଁ ଟିଆରଆଇ-ନେତ୍ର (ଟେରେନ୍ ଇମେଜିଂ ଫର ଲୋକୋମୋଟିଭ୍ ଡ୍ରାଇଭର୍ସ - ଇନଫ୍ରା-ରେଡ୍, ଏନହାନ୍ସଡ୍ ଅପ୍ଟିକାଲ୍ ଆଣ୍ଡ ରେଞ୍ଜିଂ ଡିଭାଇସ୍ ଆସିଷ୍ଟେଡ୍)ର ବିକାଶ ହାତକୁ ନେଇଛି। ଏହି ସିଷ୍ଟମରେ ଅପ୍ଟିକାଲ୍ କ୍ୟାମେରା, ଇନଫ୍ରା-ରେଡ୍ କ୍ୟାମେରା ଏବଂ ରେଞ୍ଜିଂ ଡିଭାଇସ୍ (ଯଥା ରାଡାର/ଲିଡାର୍) ଏବଂ ଏଆଇ ରହିଛି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଲୋକୋ ପାଇଲଟମାନଙ୍କୁ ସହାୟତା କରିବା ପାଇଁ ଏକ ରିଅଲ ଟାଇମ, ଉନ୍ନତ ଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରଣାଳୀ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇପାରିବ।

ରେଳ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ନୀତି: 

ଏଆଇ ଓ ଡାଟା-ଚାଳିତ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ସମେତ ସ୍ବଳ୍ପ ବ୍ୟୟରେ ନିୟୋଜନଯୋଗ୍ୟ ଓ ବିସ୍ତାରଯୋଗ୍ୟ ସମାଧାନର ବିକାଶ ଲାଗି ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ପକ୍ଷରୁ ରେଳ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ନୀତି ନାମକ ଏକ ନୂଆ ନୀତି ଫେବ୍ରୁଆରୀ ୨୬, ୨୦୨୬ରୁ ଲାଗୁ କରାଯାଇଛି। ଏହା ସହିତ ଉଦ୍ଭାବକ ଓ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପମାନଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାକୁ ଏକ ପୋର୍ଟାଲ (https://railtech.indianrailways.gov.in) ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। 

ଏହି ନୀତିରେ ଥିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ ଉଦ୍ଭାବକମାନେ ଗୋଟିଏ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସବିଶେଷ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦାଖଲ କରିପାରିବେ। ରେଳ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ପୋର୍ଟାଲରେ ଉଦ୍ଭାବକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦାଖଲ ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ଏବଂ ଉଦ୍ଭାବକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ୫୦:୫୦ ମୂଲ୍ୟ-ବଣ୍ଟନ ଆଧାରରେ ପାଣ୍ଠି ପ୍ରଦାନର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ଏଥିରେ ପ୍ରୋଟୋଟାଇପ୍ ବିକାଶ ଏବଂ ପରୀକ୍ଷଣ ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ ଅନୁଦାନ ପ୍ରଦାନର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ସଂପ୍ରସାରିତ ପରୀକ୍ଷଣ ଓ ବିସ୍ତାର ଲାଗି ମଧ୍ୟ ଅନୁଦାନର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି।

ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବିତ ନୀତି ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇରେ ନୂତନ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାକୁ ଶୀଘ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ସହଜ କରିବ। ଲୋକସଭାରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇ କେନ୍ଦ୍ର ରେଳ, ସୂଚନା ଓ ପ୍ରସାରଣ ଏବଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ଏବଂ ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଅଶ୍ୱିନୀ ବୈଷ୍ଣବ ଏହି ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି।

TKM