કેન્દ્રીય નવી અને નવીનીકરણીય ઊર્જા મંત્રી શ્રી પ્રહ્લાદ જોશીએ સૌર ઊર્જા પાછળ વધતી જતી વૈશ્વિક ગતિ અને સમગ્ર વિશ્વમાં સ્વચ્છ ઊર્જા સંક્રમણને વેગ આપવામાં આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર ગઠબંધન (ISA) ની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. 11મી માર્ચે નવી દિલ્હીમાં ISA સ્થાપના દિવસની ઉજવણીને સંબોધતા મંત્રીએ કહ્યું કે આ ગઠબંધન સૌર ઊર્જા દ્વારા ટકાઉ વિકાસને આગળ વધારવામાં સહિયારા વિઝન અને વૈશ્વિક ભાગીદારીની શક્તિને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

120થી વધુ દેશોના ગઠબંધન તરીકે ISA નો વિસ્તાર

શ્રી જોશીએ નોંધ્યું કે લગભગ એક દાયકા પહેલા, ભારત અને ફ્રાન્સ વૈશ્વિક વિકાસના કેન્દ્રમાં સૂર્યની શક્તિને રાખવાના સાહસિક વિઝન સાથે સાથે આવ્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના સ્વપ્નદ્રષ્ટા નેતૃત્વએ આ વિચારને વૈશ્વિક ચળવળમાં પરિવર્તિત કરવામાં મદદ કરી.

ISA એ તેના હસ્તક્ષેપ દ્વારા જે પ્રભાવ પાડ્યો છે તેના પર પ્રકાશ પાડતા શ્રી જોશીએ નોંધ્યું કે, “છેલ્લા એક દાયકામાં, આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર ગઠબંધન એ સૌર ઊર્જાના વચનને સમગ્ર વિશ્વમાં વાસ્તવિક, જીવન બદલી નાખનારા પ્રભાવમાં ફેરવવામાં મદદ કરી છે. જ્યાં સૌર ઊર્જાની સૌથી વધુ જરૂર છે ત્યાં તેના વિસ્તરણને આગળ વધારીને, ISA એ ઉભરતા અને વિકાસશીલ અર્થતંત્રો તરફ વૈશ્વિક ઊર્જા સંક્રમણને સ્થાનાંતરિત કરવામાં ઉત્પ્રેરક ભૂમિકા ભજવી છે, જે સમુદાયોને સૌથી વધુ જરૂર છે ત્યાં સ્વચ્છ, વિશ્વસનીય શક્તિ પહોંચાડે છે.

લક્ષિત હસ્તક્ષેપ દ્વારા, ISA દરરોજ જીવનમાં સુધારો કરી રહ્યું છે: આરોગ્ય કેન્દ્રોનું સોલરાઇઝેશન કરીને અવિરત આરોગ્યસંભાળ સુનિશ્ચિત કરવી, સૌર-સંચાલિત સિંચાઈ અને કોલ્ડ સ્ટોરેજ દ્વારા ખેડૂતોને સશક્ત બનાવવા, ખાદ્ય સુરક્ષાને મજબૂત કરવી અને શાળાઓ તેમજ જાહેર સંસ્થાઓમાં સ્વચ્છ વીજળી પહોંચાડવી. સ્ટાર્ટઅપ્સ, યુવા વ્યાવસાયિકો અને નવીનતા ઇકોસિસ્ટમ માટે સમર્થન સ્વચ્છ ઊર્જાના ભાવિ માટે નવી તકો, નોકરીઓ અને નેતૃત્વનું નિર્માણ કરી રહ્યું છે.

જેમ જેમ વૈશ્વિક સૌર ક્ષમતા વેગ પકડી રહી છે અને સ્વચ્છ ઊર્જા રોકાણ ઐતિહાસિક ઊંચાઈએ પહોંચી રહ્યું છે, ISA નું કાર્ય એ પુરાવો છે કે ઊર્જા સંક્રમણ સમાવેશી, લોકો-કેન્દ્રિત અને પરિવર્તનકારી હોઈ શકે છે. ISAના સ્થાપના દિવસની વર્ષગાંઠ પર, ભારત, જે ISA એસેમ્બલીનું પ્રમુખ છે, તે માત્ર હાંસલ કરેલી પ્રગતિના સ્કેલની જ ઉજવણી નથી કરતું, પરંતુ લાખો લોકોના જીવન ઉત્થાનની પણ ઉજવણી કરે છે અને સૂર્યની શક્તિ દ્વારા પહોંચ, સ્થિતિસ્થાપકતા અને તકોને વિસ્તારવાની અમારી પ્રતિબદ્ધતાને પુનરોચ્ચાર કરે છે.”

મંત્રીએ કહ્યું કે ISA ની રચના 'વસુધૈવ કુટુંબકમ' ના ભારતીય દર્શનમાં રહેલી છે, જે માન્યતા છે કે વિશ્વ એક પરિવાર છે, અને સ્વચ્છ ઊર્જાના ફાયદા સમાન રીતે વહેંચાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે સાથે મળીને કામ કરતા રાષ્ટ્રોની ભાવનાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. ગઠબંધનની વૃદ્ધિ પર પ્રકાશ પાડતા શ્રી જોશીએ કહ્યું કે જે એક શક્તિશાળી વિઝન તરીકે શરૂ થયું હતું તે આજે 120 થી વધુ દેશોના ગઠબંધનમાં વિકસ્યું છે જે વૈશ્વિક સૌર સંક્રમણને વેગ આપવા માટે સામૂહિક રીતે કામ કરી રહ્યા છે.

ભારતની સૌર વૃદ્ધિ મજબૂત નીતિ વિષયક પ્રતિબદ્ધતાની અસર દર્શાવે છે

ભારતની પોતાની પ્રગતિનો ઉલ્લેખ કરતા મંત્રીએ કહ્યું કે દેશની સ્થાપિત સૌર ક્ષમતા લગભગ 136 ગીગાવોટ સુધી પહોંચી ગઈ છે, જે ભારતની નવીનીકરણીય ઊર્જા ક્ષમતાના લગભગ અડધા હિસ્સા જેટલી છે. તેમણે નોંધ્યું કે આ વૃદ્ધિ દર્શાવે છે કે સતત નીતિ વિષયક પ્રતિબદ્ધતા અને નવીનતા શું પ્રાપ્ત કરી શકે છે.

મંત્રીએ આગળ મુખ્ય પહેલો પર પ્રકાશ પાડ્યો જે સૌર ઊર્જાના ફાયદાઓને લોકો સુધી સીધા પહોંચવા માટે સક્ષમ બનાવી રહી છે. PM સૂર્ય ઘર: મફત બિજલી યોજના જેવી યોજનાઓ લાખો પરિવારોને તેમની પોતાની સ્વચ્છ વીજળી પેદા કરવા સક્ષમ બનાવી રહી છે, જ્યારે PM-KUSUM સૌર-સંચાલિત સિંચાઈ પ્રણાલી દ્વારા ખેડૂતોને સશક્ત બનાવી રહી છે.

વૈશ્વિક સૌર વિસ્તરણ ઝડપથી વેગ પકડી રહ્યું છે

શ્રી જોશીએ સૌર ઊર્જા પાછળ રહેલી નોંધપાત્ર વૈશ્વિક ગતિ તરફ પણ ધ્યાન દોર્યું હતું. તેમણે નિરીક્ષણ કર્યું કે વિશ્વને પ્રથમ 1,000 ગીગાવોટ સૌર ક્ષમતા સ્થાપિત કરવામાં લગભગ પચીસ વર્ષ લાગ્યા હતા, ત્યારે હવે પછીના 1,000 ગીગાવોટ ઘણી ઝડપથી પ્રાપ્ત થવાની અપેક્ષા છે, જે વૈશ્વિક ઊર્જા સંક્રમણમાં એક નવા યુગનો સંકેત આપે છે.

મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સ્વચ્છ ઊર્જા સંક્રમણનું ગુરુત્વાકર્ષણ કેન્દ્ર વધુને વધુ ગ્લોબલ સાઉથ તરફ વળી રહ્યું છે, જ્યાં વધતી જતી ઊર્જા માંગ અને વિપુલ પ્રમાણમાં સૌર સંસાધનો પરંપરાગત ઊર્જા માર્ગોને ઓળંગવાની અભૂતપૂર્વ તક પૂરી પાડે છે. આ સંદર્ભમાં, તેમણે કહ્યું કે આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર ગઠબંધન સરકારો, વિકાસ ભાગીદારો, નાણાકીય સંસ્થાઓ અને ખાનગી ક્ષેત્રને સૌર વિસ્તરણ અને ટકાઉ વિકાસ માટે નવી તકો ખોલવા માટે એક અનોખા પ્લેટફોર્મ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે.

વિકેન્દ્રિત નવીનીકરણીય ઊર્જા પ્રણાલીઓ, સૌર સિંચાઈ અને ગ્લોબલ સોલર ફેસિલિટી સહિતના નવીન ધિરાણ પ્લેટફોર્મ જેવી પહેલો દ્વારા, ISA દેશોને સૌર ઉકેલો તૈનાત કરવામાં મદદ કરી રહ્યું છે જે ઊર્જા પહોંચમાં સુધારો કરે છે, આજીવિકા મજબૂત કરે છે અને ટકાઉ વિકાસને ટેકો આપે છે, એમ તેમણે ઉમેર્યું.

AI અને ડિજિટલ ટેકનોલોજી ભાવિ ઉર્જા પ્રણાલીઓને આકાર આપશે

શ્રી જોશીએ વધુમાં નોંધ્યું હતું કે ઉર્જા સંક્રમણ એક નવા તબક્કામાં પ્રવેશી રહ્યું છે જ્યાં ડિજિટલ ટેકનોલોજી અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) વધુને વધુ મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે. તેમણે 'ગ્લોબલ મિશન ઓન AI ફોર એનર્જી' ને આગળ વધારવામાં ISA ના નેતૃત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો, જેનો હેતુ સ્માર્ટ અને વધુ સ્થિતિસ્થાપક ઊર્જા પ્રણાલીઓ બનાવવા માટે નવીનતાનો ઉપયોગ કરવાનો છે.

પોતાના સંબોધનનું સમાપન કરતા મંત્રીએ વૈશ્વિક સૌર સંક્રમણને આગળ વધારવા માટે ISA સભ્ય દેશોની સામૂહિક પ્રતિબદ્ધતાને પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે સૌર સંક્રમણ આખરે ઊર્જા કરતાં પણ વિશેષ છે, તે સમગ્ર વિશ્વમાં વિકાસ, સ્થિતિસ્થાપકતા અને સમૃદ્ધિ માટે તકો ઊભી કરવા વિશે છે.

નવી અને નવીનીકરણીય ઊર્જા મંત્રાલયના સચિવ શ્રી સંતોષ કુમાર સારંગીએ તેમના સંબોધનમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, “સૌર ઊર્જા ખરેખર આપણા સમયની સૌથી મૂલ્યવાન જાહેર વસ્તુઓમાંથી એક તરીકે ઉભરી આવી છે, એક વિપુલ, પરોપકારી શક્તિ જેને રાષ્ટ્રો તેમના લોકોના સામૂહિક કલ્યાણ માટે વધુને વધુ ઉપયોગમાં લઈ રહ્યા છે. ભારતમાં, આ સમજણ નિર્ણાયક પગલાંમાં અનુવાદિત થઈ છે. 2030 સુધીમાં 500 ગીગાવોટ નવીનીકરણીય ઊર્જા ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરવાના વિઝન દ્વારા માર્ગદર્શન મેળવીને, અમે એક મજબૂત નીતિ અને અમલીકરણ માળખું બનાવ્યું છે જેણે વિસ્તરણને વેગ આપ્યો છે, સ્થાનિક ઉત્પાદનને મજબૂત કર્યું છે અને નાગરિકોને ઊર્જા સંક્રમણમાં સીધા ભાગ લેવા માટે સશક્ત બનાવ્યા છે.”

શ્રી સારંગીએ કહ્યું કે ભારત પોતાનો અનુભવ વિશ્વ સાથે શેર કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર ગઠબંધન જેવા પ્લેટફોર્મ અને આફ્રિકા સોલર ફેસિલિટી જેવી પહેલો દ્વારા, અમે સૌર ઊર્જાના ફાયદાઓને અમારી સરહદોની બહાર વિસ્તારવા માટે કામ કરી રહ્યા છીએ, અમારા ભાગીદારો પાસેથી શીખી રહ્યા છીએ અને આવનારી પેઢીઓ માટે સ્વચ્છ, હરિયાળા અને વધુ સ્થિતિસ્થાપક ભવિષ્યમાં યોગદાન આપી રહ્યા છીએ.

આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર ગઠબંધનના ડાયરેક્ટર જનરલ શ્રી આશિષ ખન્નાએ નોંધ્યું હતું કે, “આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર ગઠબંધનના સ્થાપના દિવસ પર, હું અમારા સભ્ય દેશો, ભાગીદાર સંસ્થાઓ અને સહયોગીઓનો હૃદયપૂર્વક આભાર માનું છું જેમણે આ ગઠબંધનને આકાર આપ્યો અને મજબૂત બનાવ્યો. આ ગઠબંધન આજે 125 સભ્ય અને હસ્તાક્ષરકર્તા દેશોના વૈશ્વિક ગઠબંધનમાં વિકસ્યું છે જે એ માન્યતા દ્વારા સંયુક્ત છે કે વિશ્વનો સૌથી વિપુલ ઉર્જા સ્ત્રોત પણ તેનો સૌથી લોકશાહી સ્ત્રોત હોવો જોઈએ.”

શ્રી ખન્નાએ કહ્યું “આફ્રિકા, એશિયા અને પેસિફિક, લેટિન અમેરિકા અને કેરેબિયન, અને યુરોપ અને અન્ય પ્રદેશોમાં અમારા સભ્યો ISA ની પ્રગતિના સાચા રક્ષકો છે. તેમનો વિશ્વાસ, નેતૃત્વ અને મહત્વાકાંક્ષા આપણે હાંસલ કરેલા દરેક માઈલસ્ટોનને વ્યાખ્યાયિત કરે છે. હું અમારી 77 ભાગીદાર સંસ્થાઓ અને IIT દિલ્હી ખાતે પ્રશિક્ષિત યુવા સૌર વ્યાવસાયિકોના વધતા જતા સમુદાયનો પણ એટલો જ આભારી છું, જેઓ દરરોજ આ મિશનને આગળ ધપાવે છે.”

તેમણે ઉમેર્યું કે ISA નમ્રતા અને હેતુ સાથે કામ કરવાનું ચાલુ રાખશે, અમારા સભ્ય દેશોને આ ગતિને મૂર્ત પરિણામોમાં પરિવર્તિત કરવા માટે સમર્થન આપશે: વિસ્તૃત ઊર્જા પહોંચ, મજબૂત આજીવિકા અને સહિયારી સમૃદ્ધિ. સાથે મળીને, આપણે સૂર્યપ્રકાશને બધા માટે તક, સ્થિતિસ્થાપકતા અને પ્રગતિમાં ફેરવવાનું ચાલુ રાખીશું.

આ પ્રસંગે ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને ઊર્જા સંગ્રહ ઉકેલોમાં કામ કરી રહેલા નવીન સ્ટાર્ટઅપ્સને ઓળખવા અને ટેકો આપવા માટે ISA ના ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને સ્ટોરેજ સ્ટાર્ટ-અપ ચેલેન્જ 2026 ની જાહેરાત પણ કરવામાં આવી હતી. આ ચેલેન્જ પસંદ કરાયેલા સ્ટાર્ટઅપ્સને માળખાગત પ્રવેગક અને માર્ગદર્શન સપોર્ટ તેમજ ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અને સ્કેલ-અપ સક્ષમ કરવા માટે ISA ના સભ્ય દેશોના બજારો સુધી પહોંચ પ્રદાન કરશે. આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય એક મજબૂત વૈશ્વિક ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાનો છે જે વિશ્વભરમાં ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને સ્ટોરેજ તકનીકોના વિસ્તરણને વેગ આપે છે.

આની સાથે સાથે, આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર ગઠબંધને તેના સભ્ય દેશો અને ભાગીદારોની વધતી જતી જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે રચાયેલ એક નવી, ઉન્નત વેબસાઇટ પણ લોન્ચ કરી છે. અપગ્રેડ કરેલું પ્લેટફોર્મ જ્ઞાન, કાર્યક્રમો અને તકો સુધીની પહોંચને મજબૂત બનાવે છે, હિતધારકોની સંલગ્નતામાં સુધારો કરે છે અને ISA ના વિસ્તરતા પોર્ટફોલિયો અને વૈશ્વિક મહત્વાકાંક્ષાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જે ગઠબંધનના કાર્ય અને પ્રભાવ માટે વધુ ગતિશીલ, વપરાશકર્તા-કેન્દ્રિત ગેટવે તરીકે સેવા આપે છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર ગઠબંધન (ISA) વિશે

 વૈશ્વિક સૌર ક્રાંતિ અભૂતપૂર્વ ગતિ પકડી રહી છે. આ ગતિ સ્વચ્છ અને વધુ ટકાઉ ઊર્જા પ્રણાલીઓ તરફ વૈશ્વિક સંક્રમણમાં સૌર ઊર્જાની વધતી જતી કેન્દ્રિયતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર ગઠબંધન (ISA) સમગ્ર વિશ્વમાં સૌર વિસ્તરણ વધારવા માટે સરકારો, વિકાસ સંસ્થાઓ, ઉદ્યોગો અને રોકાણકારો વચ્ચે ભાગીદારીને ગતિશીલ બનાવીને આ પરિવર્તનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

ગઠબંધન 2015માં પેરિસમાં COP21 ક્લાઈમેટ કોન્ફરન્સ દરમિયાન ભારતના પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભારત અને ફ્રાન્સ દ્વારા સંયુક્ત રીતે શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ પહેલ એ વિઝન પર સ્થપાઈ હતી કે વિપુલ પ્રમાણમાં સૌર સંસાધનો ધરાવતા દેશો ટકાઉ વિકાસ અને ઊર્જા પહોંચને આગળ વધારવા માટે સૂર્યની શક્તિનો ઉપયોગ કરવા માટે સાથે મળીને કામ કરી શકે છે.

વર્ષોથી, ગઠબંધન સૌર ઊર્જા પર આંતરરાષ્ટ્રીય સહકાર માટેના મુખ્ય પ્લેટફોર્મ તરીકે વિકસ્યું છે. આજે, 120 થી વધુ સભ્ય દેશો સાથે, આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર ગઠબંધન સૌર ઊર્જા વિસ્તરણ માટે સમર્પિત સૌથી નોંધપાત્ર વૈશ્વિક ભાગીદારીમાંની એક છે.

ISA આફ્રિકા, એશિયા, લેટિન અમેરિકા અને નાના ટાપુ વિકાસશીલ રાજ્યોના દેશોને સમર્થન આપવા પર વિશેષ ભાર મૂકે છે, જ્યાં સૌર ઊર્જા પહોંચ વધારવા, આજીવિકા મજબૂત કરવા અને સ્થિતિસ્થાપકતા વધારવામાં પરિવર્તનકારી ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

ISAનું વિકસતું વિઝન ચાર વ્યૂહાત્મક સ્તંભો પર આધારિત છે: (1) સ્કેલ પર રોકાણને અનલૉક કરવા અને ગતિશીલ કરવા માટે ઉત્પ્રેરક ફાયનાન્સ હબ; (2) સભ્ય દેશોમાં નવીનતા, ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ અને ક્ષમતા નિર્માણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ગ્લોબલ કેપેબિલિટી સેન્ટર અને ડિજિટાઈઝેશન; (3) વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી દ્વારા લક્ષિત હસ્તક્ષેપ ચલાવવા માટે પ્રાદેશિક અને દેશ-સ્તરની સંલગ્નતા અને (4) કાર્યક્ષમ નીતિ માળખા અને જ્ઞાન સંસાધનો દ્વારા ઉભરતી સૌર તકનીકોના વિસ્તરણને વેગ આપવા માટે ટેકનોલોજી રોડમેપ અને પોલિસી. સંધિ-આધારિત આંતર-સરકારી પ્લેટફોર્મ તરીકે, ISA તેના સભ્ય દેશોને સૌર ઊર્જાના વિસ્તરણમાં મદદ કરવા માટે તકનીકી માર્ગદર્શન, નીતિ નેતૃત્વ અને વૈશ્વિક સંકલન પ્રદાન કરે છે. વધુ જાણો www.isa.int પર.

SM/BS/JD