ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿರುವ ರೈಲು ಜಾಲ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜಾಲ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ 10 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಜೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾಮಗಾರಿಗಳ ಬಜೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

ಕಲ್ಯಾಣ್ - ಮುರ್ಬಾದ್ (28 ಕಿ.ಮೀ.) ಹೊಸ ಮಾರ್ಗ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ 50:50 ವೆಚ್ಚ ಹಂಚಿಕೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ₹836 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಭೂಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷ ರೈಲ್ವೆ ಯೋಜನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗೆ 214 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಸ್ವಾಧೀನದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿದೆ.

ಮುಂಬೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರೈಲು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಳ:

ಪ್ರಸ್ತುತ, ಮುಂಬೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು 120 ಮೇಲ್/ಎಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೆಸ್ ರೈಲುಗಳು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 3200 ಉಪನಗರ ರೈಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮುಂಬೈ ಪ್ರದೇಶದ ವಿವಿಧ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ರೈಲು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ವಿವಿಧ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಾಮಗಾರಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ/ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ/ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ:

ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಉದ್ದದ ವಿಸ್ತರಣೆ:

ಮೇಲಿನವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ, 15 ಬೋಗಿಗಳ ಇಎಂಯುಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು 34 ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಕಾಮಗಾರಿಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳು:

ಮುಂಬೈ ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ರೈಲು ಜಾಲದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು, ₹8,087 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಮುಂಬೈ ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಯೋಜನೆ (ಎಂಯುಟಿಪಿ)-II, ₹10,947 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಎಂಯುಟಿಪಿ-III ಮತ್ತು ₹33,690 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಎಂಯುಟಿಪಿ-IIIA ಅನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಮುಂಬೈ ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಾಮಗಾರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ:

ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ರೈಲುಗಳು:

ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಾಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಎಂಯುಟಿಪಿ-III ಮತ್ತು IIIಎ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ₹19,293 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ತಲಾ 12 ಬೋಗಿಗಳ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 238 ರೇಕ್‌ ಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ರೇಕ್‌ ಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಬುಲೆಟ್ ರೈಲು ಯೋಜನೆ:

ಮುಂಬೈ-ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಹೈಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು (ಎಂ ಎ ಎಚ್‌ ಎಸ್‌ ಆರ್) ಯೋಜನೆ (508 ಕಿ.ಮೀ) ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಎಚ್‌ ಎಸ್‌ ಆರ್‌ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಗುಜರಾತ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನಗರ ಹವೇಲಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಬೈ, ಥಾಣೆ, ವಿರಾರ್, ಬೋಯಿಸರ್, ವಾಪಿ, ಬಿಲ್ಲಿಮೋರಾ, ಸೂರತ್, ಭರೂಚ್, ವಡೋದರಾ, ಆನಂದ್, ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಸಬರಮತಿಯಲ್ಲಿ 12 ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಎಂ ಎ ಎಚ್‌ ಎಸ್‌ ಆರ್ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭೂಮಿಯನ್ನು (1389.5 ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅನುಮತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ 1651 ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೂಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿನ ವಿಳಂಬವು 2021 ರವರೆಗೆ ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತ್ತು. 2022 ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಗತಿ ಹೀಗಿದೆ:

ಗುಜರಾತ್ (352 ಕಿ.ಮೀ):

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ (156 ಕಿ.ಮೀ):

ಒಟ್ಟು 12 ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪೈಕಿ 8 ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ (ವಾಪಿ, ಬಿಲಿಮೋರಾ, ಸೂರತ್, ಭರೂಚ್, ಆನಂದ್, ವಡೋದರಾ, ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಸಬರಮತಿ) ಅಡಿಪಾಯ ಕಾಮಗಾರಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, 3 ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ (ಥಾಣೆ, ವಿರಾರ್, ಬೋಯಿಸರ್) ಅಡಿಪಾಯದ ಕೆಲಸ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಬಿಕೆಸಿ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಕೆಲಸ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಬೇಸ್ ಸ್ಲ್ಯಾಬ್ ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ.

17 ನದಿ ಸೇತುವೆಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ. ಗುಜರಾತ್‌ ನ 4 ಪ್ರಮುಖ ನದಿ ಸೇತುವೆಗಳ (ನರ್ಮದಾ, ಮಹಿ, ತಾಪಿ ಮತ್ತು ಸಬರಮತಿ) ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರಿದ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ 4 ನದಿ ಸೇತುವೆಗಳ ಕೆಲಸ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಡಿಪೋಗಳ (ಥಾಣೆ, ಸೂರತ್ ಮತ್ತು ಸಬರಮತಿ) ಕೆಲಸ ಭರದಿಂದ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಬಾಂದ್ರಾ ಕುರ್ಲಾ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ (ಬಿಕೆಸಿ) ನಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಉತ್ಖನನ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸುಮಾರು ಶೇ. 91 ರಷ್ಟು ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿವೆ, ಮತ್ತು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕೆಲಸಗಳು ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿವೆ, ಹಂತ-4 ರಲ್ಲಿ ಬೇಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಸ್ಲ್ಯಾಬ್ ಶೇ.100 ರಷ್ಟು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ಸಮುದ್ರದೊಳಗಿನ ಸುರಂಗದ (ಸುಮಾರು 21 ಕಿ.ಮೀ) ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಪೈಕಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಘನ್ಸೋಲಿ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಾಟಾ ನಡುವಿನ 4.8 ಕಿ.ಮೀ ಸುರಂಗ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ.

ತಡೆರಹಿತ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸರ್ಕಾರವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮುಂಬೈ ಉಪನಗರ ರೈಲು ಜಾಲ ಮತ್ತು ಮುಂಬರುವ ಮೆಟ್ರೋ ಮಾರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಬುಲೆಟ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಮಲ್ಟಿ-ಮೋಡಲ್ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಯೋಜಿಸಿದೆ. ಏಕೀಕರಣವು ಬಿಕೆಸಿ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲಕರ ಪಾದಚಾರಿ ಪ್ರವೇಶದ ಮೂಲಕ ಮೆಟ್ರೋ ಮಾರ್ಗ-2ಬಿ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋ ಮಾರ್ಗ-3 ರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಬುಲೆಟ್ ರೈಲು ಯೋಜನೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಸಿವಿಲ್ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್‌ ಗಳು, ಟ್ರ್ಯಾಕ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್, ಸಿಗ್ನಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಟೆಲಿಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ ಮತ್ತು ರೈಲು ಸೆಟ್‌ ಗಳ ಪೂರೈಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ಯೋಜನೆಯ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ನಿಖರವಾದ ಸಮಯವನ್ನು ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು.

ಗತಿ ಶಕ್ತಿ ಮಲ್ಟಿ-ಮೋಡಲ್ ಕಾರ್ಗೋ ಟರ್ಮಿನಲ್:

ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ಗಳಲ್ಲಿ ರೈಲು ಸರಕು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ: ಗತಿ ಶಕ್ತಿ ಮಲ್ಟಿ-ಮೋಡಲ್ ಕಾರ್ಗೋ ಟರ್ಮಿನಲ್ (ಜಿಸಿಟಿ) ನೀತಿಯಡಿ ಆಧುನಿಕ ರೈಲು ಸರಕು ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆ ಒಡೆತನದ ಗೂಡ್ಸ್ ಶೆಡ್‌ ಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು/ನವೀಕರಿಸುವುದು. 05.03.2026 ರವರೆಗೆ, ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯಾದ್ಯಂತ 128 ಜಿಸಿಟಿಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 288 ಜಿಸಿಟಿ ಗಳಿಗೆ ತಾತ್ವಿಕ ಅನುಮೋದನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ, 09 ಜಿಸಿಟಿ ಗಳನ್ನು (ಮುಕುತ್ಬನ್, ಪಟಾಸ್, ದಿನೆಗಾಂವ್, ನ್ಯೂ ಪಂಢರ್ ಪಾವನಿ, ಕಲ್ಮೇಶ್ವರ್ (ಕೆ ಎಸ್‌ ಡಬ್ಲ್ಯು ಆರ್), ಸಿಂಧಿ (ಎಸ್‌ ಎನ್‌ ಐ), ನರ್ದಾನಾ, ಮೂರ್ಸಾ, ನ್ಯೂ ಮಕರ್ಧೋಕ್ಡಾ) ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 22 ಜಿಸಿಟಿ ಗಳಿಗೆ ತಾತ್ವಿಕ ಅನುಮೋದನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಡೆಡಿಕೇಟೆಡ್ ಫ್ರೈಟ್ ಕಾರಿಡಾರ್:

ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಡಿ ಎಫ್‌ ಸಿ ಕೂಡ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಡಿ ಎಫ್‌ ಸಿ ನ ಸುಮಾರು 178 ರೂಟ್ ಕಿ.ಮೀ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಡಿ ಎಫ್‌ ಸಿ ಯ ಒಟ್ಟು ಮಾರ್ಗದ ಉದ್ದದ ಸುಮಾರು ಶೇ.12 ರಷ್ಟು ಆಗಿದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನ್ಯೂ ಘೋಲ್ವಾಡ್‌ ನಿಂದ ನ್ಯೂ ವೈತರ್ಣವರೆಗಿನ ಈ ಯೋಜನೆಯ 76 ಕಿ.ಮೀ ಈಗಾಗಲೇ ಚಾಲನೆಗೊಂಡಿದೆ. ಉಳಿದ ಕಾಮಗಾರಿಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಜೆ ಎನ್‌ ಪಿ ಟಿ ಗೆ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಡಿ ಎಫ್‌ ಸಿ ಸಂಪರ್ಕವು ಬಂದರಿನಿಂದ ದೆಹಲಿ ಎನ್‌ ಸಿ ಆರ್ ಗೆ ಸರಕು ಮತ್ತು ಕಂಟೇನರ್ ಸಂಚಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದಲ್ಲದೆ, ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ 2022-23, 2023-24, 2024-25 ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ 2025-26 ರಲ್ಲಿ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ/ಭಾಗಶಃ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಟ್ಟು 8,615 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ 98 ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು (29 ಹೊಸ ಮಾರ್ಗ, 2 ಗೇಜ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮತ್ತು 67 ಡಬ್ಲಿಂಗ್) ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ರೈಲ್ವೆ, ವಾರ್ತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಹಾಗೂ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವರಾದ ಶ್ರೀ ಅಶ್ವಿನಿ ವೈಷ್ಣವ್ ಅವರು ಇಂದು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಲಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

*****