ભારતીય રેલવેમાં મહારાષ્ટ્રમાં સ્થિત રેલ નેટવર્ક સહિત નેટવર્ક વિસ્તરણ મોટા પાયે હાથ ધરવામાં આવ્યું છે. છેલ્લા 10 વર્ષોમાં બજેટ ફાળવણીમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. મહારાષ્ટ્ર રાજ્યમાં સંપૂર્ણ/અંશતઃ આવતા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ અને સુરક્ષા કાર્યો માટે બજેટ ફાળવણી નીચે મુજબ છે:

કલ્યાણ - મુરબાડ (28 કિમી) નવી લાઇન પ્રોજેક્ટ મહારાષ્ટ્ર સરકાર સાથે 50:50 ના ખર્ચની વહેંચણીના ધોરણે ₹836 કરોડના ખર્ચે મંજૂર કરવામાં આવ્યો છે. તેને જમીન સંપાદન માટે સ્પેશિયલ રેલવે પ્રોજેક્ટ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. પ્રોજેક્ટ માટે 214 હેક્ટર જમીનની જરૂર છે. જમીન સંપાદન પ્રસ્તાવો રાજ્ય સરકારને સુપરત કરવામાં આવ્યા છે અને તે સંપાદનના વિવિધ તબક્કે છે.

મુંબઈ વિસ્તારમાં ટ્રેન હેન્ડલિંગ ક્ષમતામાં વધારો:

હાલમાં, મુંબઈ વિસ્તારમાં દરરોજ લગભગ 120 મેઈલ/એક્સપ્રેસ ટ્રેનો અને લગભગ 3200 સબઅર્બન ટ્રેનોનું સંચાલન થાય છે. મુંબઈ વિસ્તારના વિવિધ સ્ટેશનો પર ટ્રેન હેન્ડલિંગ ક્ષમતા વધારવા માટે, વિવિધ સ્ટેશનો પર નીચે મુજબના કામો પૂર્ણ/હાથ ધરવામાં/આયોજન કરવામાં આવ્યા છે:

પ્લેટફોર્મ લંબાઈ વિસ્તરણ:

ઉપરોક્ત ઉપરાંત, 15 કાર EMU ને સમાવવા માટે 34 સ્ટેશનો પર પ્લેટફોર્મ વિસ્તરણનું કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.

ક્ષમતા વધારવા માટે નવા પ્રોજેક્ટ્સ:

મુંબઈ સબઅર્બન વિસ્તારમાં રેલ નેટવર્કની ક્ષમતા સુધારવા માટે, ₹8,087 કરોડના ખર્ચે મુંબઈ અર્બન ટ્રાન્સપોર્ટ પ્રોજેક્ટ (MUTP)-II, ₹10,947 કરોડના ખર્ચે MUTP-III અને ₹33,690 કરોડના ખર્ચે MUTP-IIIA મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે. આ પ્રોજેક્ટ્સમાં મુંબઈ સબઅર્બન વિસ્તારમાં નીચેના કામોનો સમાવેશ થાય છે:

નવી પેઢીની ટ્રેનો:

મુસાફરોને લઈ જવાની ક્ષમતા વધારવા માટે, MUTP-III અને IIIA હેઠળ ₹19,293 કરોડના ખર્ચે દરેક 12 કારના 238 રેક્સ મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે. આ રેક્સની ખરીદી માટેની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી છે.

બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ:

મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈ સ્પીડ રેલ (MAHSR) પ્રોજેક્ટ (508 કિમી) એ અમલીકરણ હેઠળનો એકમાત્ર HSR પ્રોજેક્ટ છે. આ પ્રોજેક્ટ ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને દાદરા અને નગર હવેલી કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાંથી પસાર થાય છે, જેમાં મુંબઈ, થાણે, વિરાર, બોઈસર, વાપી, બિલીમોરા, સુરત, ભરૂચ, વડોદરા, આણંદ, અમદાવાદ અને સાબરમતી ખાતે 12 સ્ટેશનોનું આયોજન છે.

MAHSR પ્રોજેક્ટ માટેની સંપૂર્ણ જમીન (1389.5 હેક્ટર) સંપાદિત કરવામાં આવી છે. તમામ વૈધાનિક મંજૂરીઓ મેળવી લેવામાં આવી છે. તમામ 1651 યુટિલિટીઝ ખસેડવામાં આવી છે. મહારાષ્ટ્ર રાજ્યમાં જમીન સંપાદનમાં વિલંબને કારણે 2021 સુધી પ્રોજેક્ટ પર અસર પડી હતી. મહારાષ્ટ્રમાં 2022 માં જમીન સંપાદનમાં ગતિ આવી હતી.

વિવિધ મુખ્ય વસ્તુઓની પ્રગતિ અત્યાર સુધી નીચે મુજબ છે:

ગુજરાત (352 કિમી):

મહારાષ્ટ્ર (156 કિમી):

કુલ 12 સ્ટેશનોમાંથી, 8 સ્ટેશનો (વાપી, બિલીમોરા, સુરત, ભરૂચ, આણંદ, વડોદરા, અમદાવાદ અને સાબરમતી) પર ફાઉન્ડેશનનું કામ પૂર્ણ થયું છે. મહારાષ્ટ્ર વિભાગમાં, 3 સ્ટેશનો (થાણે, વિરાર, બોઈસર) પર ફાઉન્ડેશનનું કામ પ્રગતિમાં છે અને BKC સ્ટેશન પર ખોદકામનું કામ પૂર્ણતાના આરે છે અને બેઝ સ્લેબનું કાસ્ટિંગ શરૂ થયું છે.

17 નદીના પુલ પૂર્ણ થયા છે. ગુજરાતમાં 4 મુખ્ય નદીના પુલ (નર્મદા, મહી, તાપી અને સાબરમતી) માટે કામ અદ્યતન તબક્કે છે અને મહારાષ્ટ્રમાં 4 નદીના પુલ પર કામ પ્રગતિમાં છે. ડેપો (થાણે, સુરત અને સાબરમતી) પર કામ પૂરજોશમાં છે.

બાંદ્રા કુર્લા કોમ્પ્લેક્સ (BKC) ખાતે સિવિલ કામો સંતોષકારક રીતે આગળ વધી રહ્યા છે. ખોદકામની કામગીરીમાં લગભગ 91% પ્રગતિ પ્રાપ્ત થઈ છે, અને કોંક્રીટિંગના કામો વિવિધ તબક્કે છે, જેમાં લેવલ-4 પર બેઝમેન્ટ સ્લેબનું 100% કામ પૂર્ણ થયું છે. દરિયાની નીચેની ટનલ (આશરે 21 કિમી) નું કામ શરૂ થયું છે, જેમાંથી મહારાષ્ટ્રમાં ઘનસોલી અને શિલફાટા વચ્ચે 4.8 કિમી ટનલ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે.

સીમલેસ પેસેન્જર કનેક્ટિવિટી સુનિશ્ચિત કરવા માટે, સરકારે અસ્તિત્વમાં રહેલા મુંબઈ સબઅર્બન રેલવે નેટવર્ક અને આગામી મેટ્રો લાઈનો સાથે બુલેટ ટ્રેન સ્ટેશનોના મલ્ટિ-મોડલ એકીકરણનું આયોજન કર્યું છે. આ એકીકરણમાં BKC સ્ટેશન પર અનુકૂળ પદયાત્રી પ્રવેશ દ્વારા મેટ્રો લાઇન-2B અને મેટ્રો લાઇન-3 સાથે પેસેન્જર કનેક્ટિવિટીનો સમાવેશ થાય છે.

બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ એ ખૂબ જ જટિલ અને ટેકનોલોજી સઘન પ્રોજેક્ટ છે. પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ કરવા માટેની ચોક્કસ સમયરેખા સિવિલ સ્ટ્રક્ચર્સ, ટ્રેક, ઇલેક્ટ્રિકલ, સિગ્નલિંગ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન અને ટ્રેનસેટ્સના પુરવઠાના તમામ સંબંધિત કામો પૂર્ણ થયા પછી વાજબી રીતે જાણી શકાય છે.

ગતિ શક્તિ મલ્ટિ-મોડલ કાર્ગો ટર્મિનલ:

ટર્મિનલ્સ પર રેલ માલસામાનની હેન્ડલિંગની કાર્યક્ષમતા સુધારવા માટે, ભારતીય રેલવેએ બે-સ્તરીય અભિગમ અપનાવ્યો છે: ગતિ શક્તિ મલ્ટિ-મોડલ કાર્ગો ટર્મિનલ (GCT) નીતિ હેઠળ આધુનિક રેલ માલસામાન ટર્મિનલ્સના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવું અને રેલવેની માલિકીના ગુડ્સ શેડ્સમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વધારવું/અપગ્રેડ કરવું. 05.03.2026 સુધીમાં, 128 GCT કાર્યરત કરવામાં આવ્યા છે અને ભારતીય રેલવેમાં 288 GCT માટે સિદ્ધાંતિક મંજૂરીઓ આપવામાં આવી છે. મહારાષ્ટ્રમાં, 09 GCT (મુકુટબાન, પાટસ, દિનેગાંવ, નવી પાંધર પાવની, કાલમેશ્વર (KSWR), સિંડી (SNI), નારદણા, મૂરસા, નવી માકરધૉકડા) કાર્યરત કરવામાં આવ્યા છે અને 22 GCT માટે સિદ્ધાંતિક મંજૂરીઓ આપવામાં આવી છે.

ડેડિકેટેડ ફ્રેટ કોરિડોર:

વેસ્ટર્ન DFC પણ મહારાષ્ટ્રમાંથી પસાર થાય છે. વેસ્ટર્ન DFC ના લગભગ 178 રૂટ કિમી મહારાષ્ટ્રમાં છે જે વેસ્ટર્ન DFC ની કુલ રૂટ લંબાઈના લગભગ 12% છે. મહારાષ્ટ્રમાં ન્યૂ ઘોલવડથી ન્યૂ વૈતરણા સુધીના આ પ્રોજેક્ટના 76 કિમી પહેલાથી જ કાર્યરત થઈ ગયા છે. બાકીના કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે. WDFC નું JNPT સાથેનું જોડાણ પોર્ટથી દિલ્હી NCR સુધી માલસામાન અને કન્ટેનર ટ્રાફિકને હેન્ડલ કરવાની ક્ષમતામાં વધારો કરશે.

તદુપરાંત, છેલ્લા ત્રણ વર્ષ એટલે કે 2022-23, 2023-24, 2024-25 અને ચાલુ નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન, મહારાષ્ટ્ર રાજ્યમાં સંપૂર્ણ/અંશતઃ આવતા કુલ 8,615 કિમી લંબાઈના 98 સર્વેક્ષણો (29 નવી લાઇન, 2 ગેજ કન્વર્ઝન અને 67 ડબલિંગ) મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે.

આ માહિતી રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રી, શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે આજે લોકસભામાં પ્રશ્નોના જવાબમાં આપી હતી.

SM/BS/JD