હાલમાં, મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈ સ્પીડ રેલ (MAHSR) પ્રોજેક્ટ (508 કિમી) જાપાન સરકારની ટેકનિકલ અને નાણાકીય સહાયથી અમલીકરણ હેઠળ છે. MAHSR પ્રોજેક્ટ એલિવેટેડ વાયડક્ટ પર આયોજિત અને નિર્મિત છે. કોરિડોર પરના સ્ટેશનોની ડિઝાઇનમાં સુરક્ષાના પગલાં જેવા કે નિયંત્રિત એન્ટ્રી પોઈન્ટ્સ, બેગેજ સ્કેનર્સ, DFMDs (ડોર ફ્રેમ મેટલ ડિટેક્ટર્સ), CCTV (ક્લોઝ સર્કિટ ટેલિવિઝન) કેમેરા વગેરેની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

MAHSR પ્રોજેક્ટ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી રહેલી અનુભવ અને ટેકનિકલ ક્ષમતાઓ, ખાસ કરીને ટ્રેક નિર્માણ, અદ્યતન સિગ્નલિંગ, રોલિંગ સ્ટોક ઉત્પાદન અને જાળવણી, પ્રોજેક્ટ મેનેજમેન્ટ વગેરે દેશમાં ભવિષ્યના હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર માટે મજબૂત પાયો પૂરો પાડશે તેવી અપેક્ષા છે. આવી કુશળતાના લાભ સાથે, ભારત HSR સેક્ટરમાં આયોજન અને નિર્ણય લેવા માટે તેની સ્થિતિ મજબૂત કરશે.

इस बजट में माननीय प्रधानमंत्री जी ने उत्तर प्रदेश के लिए बुलेट ट्रेन हाई स्पीड कॉरिडोर की भी घोषणा की है, जो उत्तर प्रदेश के कई शहरों को जोड़ेगी जिसमें बुद्धिस्ट सर्किट से जुड़े हुए कई शहर भी शामिल हैं: रेल मंत्री श्री @AshwiniVaishnaw जी pic.twitter.com/uHytnNY7se

— Ministry of Railways (@RailMinIndia) February 11, 2026

સ્વદેશીકરણ અને ક્ષમતા નિર્માણ:

• લાંબા સ્પાનવાળા સ્ટીલ ટ્રસ ગર્ડર્સ ભારતીય વર્કશોપ્સમાં બનાવવામાં આવી રહ્યા છે, જેને સ્થાનિક HSR ડિઝાઇન ક્ષમતા મજબૂત કરવા માટે એનાલિટિકલ મોડેલિંગ અને ફિલ્ડ મેઝરમેન્ટ્સ દ્વારા ટેકો આપવામાં આવે છે.
• ફુલ-સ્પાન લોન્ચિંગ માટે વપરાતી ભારે બાંધકામ મશીનરીનું સ્વદેશીકરણ કરવામાં આવ્યું છે અને હવે તે ભારતમાં બનાવવામાં આવી રહી છે.
• મોટાભાગની સ્લેબ ટ્રેક સામગ્રી અને વિશિષ્ટ ટ્રેક મશીનો ભારતીય ઉત્પાદકો દ્વારા વિકસાવવામાં અને ઉત્પાદિત કરવામાં આવી રહ્યા છે, જે સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતાને વેગ આપે છે.
• ડિઝાઇનના ફેરફારો અને ડાયનેમિક એનાલિસિસ સંબંધિત વિગતો ભારતીય એજન્સીઓ દ્વારા IITs ના સહયોગથી સંભાળવામાં આવે છે, જેમાં લાંબા ગાળાની HSR કુશળતા કેળવવા માટે અદ્યતન ડાયનેમિક એનાલિસિસ ટૂલ્સ અને ડિઝાઇન ચાર્ટ્સ વિકસાવવામાં આવ્યા છે.

નવીનતા (Innovation):

• ભારતમાં પ્રથમ વખત 40 મીટરના પ્રિસ્ટ્રેસ્ડ બોક્સ ગર્ડર્સ (~1000 MT) લોન્ચ કરવા માટે ફુલ-સ્પાન લોન્ચિંગ પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવી છે, જે 16 કલાકમાં ઝડપી લોન્ચિંગ સક્ષમ બનાવે છે.
• નજીકના રહેવાસીઓ માટે અવાજ ઓછો કરવા માટે એલિવેટેડ કોરિડોર પર સ્વદેશી નોઈઝ બેરિયર્સ લગાવવામાં આવી રહ્યા છે.
• ચોક્કસ ડિઝાઇન અને આયોજન માટે IIT દિલ્હી સાથે મળીને OHE-પેન્ટોગ્રાફ ઇન્ટરેક્શન માટે અદ્યતન સિમ્યુલેશન ટૂલ્સ અને ટ્રેક્શન પાવર સપ્લાયની ડિઝાઇન માટે સિમ્યુલેશન મોડેલ વિકસાવવામાં આવ્યા છે.
• અંડરગ્રાઉન્ડ સ્ટેશન એ જ પાયા પર ભવિષ્યની 90 મીટર ઊંચી બિલ્ડિંગની જોગવાઈ સાથે બનાવવામાં આવી રહ્યું છે.
• પાટા પરથી ઉતરવાની ઘટનાઓ દરમિયાન સુરક્ષા વધારવા માટે સ્વદેશી રીતે વિકસિત રેલ ટર્નઓવર પ્રિવેન્શન ડિવાઈસ (RTPD) રજૂ કરવામાં આવ્યું છે.

તાલીમ:

• ભારતીય એન્જિનિયરો અને કુશળ કામદારો (આશરે 1000 નંગ) ને જાપાનીઝ પદ્ધતિ માટે તાલીમ આપવામાં આવી છે અને હાલમાં, ટ્રેકના કાર્યો તેમની દેખરેખ હેઠળ ચલાવવામાં આવી રહ્યા છે.
• તાલીમ અને નિયમિત રિફ્રેશર કોર્સ માટે સુરત ખાતે સ્પેશિયલ ટ્રેક ટ્રેનિંગ સુવિધા ઊભી કરવામાં આવી છે.

સ્ટેશનો:

• HSR સ્ટેશનો સ્થાનિક ઓળખને પ્રતિબિંબિત કરતા સિટી ગેટવે તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવી રહ્યા છે, જેમાં નિયંત્રિત એન્ટ્રી પોઈન્ટ્સ, બેગેજ સ્કેનર્સ, ડોર ફ્રેમ મેટલ ડિટેક્ટર્સ (DFMDs) અને ક્લોઝ-સર્કિટ ટેલિવિઝન (CCTV) સર્વેલન્સ જેવી અદ્યતન સુરક્ષા સુવિધાઓ છે.
• સલામતી-કેન્દ્રિત ડિઝાઇનમાં એન્ટી-વાઇબ્રેશન પગલાં, સ્ટેશનની છતમાં પવનના દબાણનું સંચાલન અને નિર્માણ દરમિયાન સંકલિત એન્ટી-વાઇબ્રેશન હેંગર્સ, ક્લેમ્પ્સ અને બોલ્ટિંગ પ્લેટ્સ જેવી જોગવાઈઓનો સમાવેશ થાય છે.
• પર્યાપ્ત પાર્કિંગ, ડ્રોપ-ઓફ એરિયા અને સંકલિત સિટી માસ્ટર પ્લાનિંગ સાથે સીમલેસ મલ્ટિમોડલ કનેક્ટિવિટી દ્વારા મુસાફરોની સુવિધા સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે છે.
• ઇન્ડિયન ગ્રીન બિલ્ડિંગ કાઉન્સિલ (IGBC) પ્લેટિનમ સ્ટાન્ડર્ડ્સ સાથે સુસંગત ટકાઉ અને ઊર્જા-કાર્યક્ષમ સુવિધાઓ.

જિયો-ટેકનિકલ તપાસ:

• માળખાકીય પર્યાપ્તતા વિશે ખાતરી કરવા અને ભૌગોલિક આશ્ચર્યોની શક્યતાને નકારી કાઢવા માટે જિયો ટેકનિકલ ઇન્વેસ્ટિગેશન (GTI) પર વધુ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
• GTI સામાન્ય રીતે 100 મીટર પર અને ખાસ સ્ટ્રક્ચર્સના કિસ્સામાં ટૂંકા અંતરે હાથ ધરવામાં આવી છે.
• એક નવી જિયો ટેક લેબ પણ સ્થાપવામાં આવી છે.

સુરક્ષા અને સલામતી:

• મુસાફરોની સલામતી સુનિશ્ચિત કરવા માટે કાર્યરત વિસ્તારો અને સંવેદનશીલ સાધનો ધરાવતી ઇમારતો માટે ઉચ્ચ સ્તરની સુરક્ષા અપનાવવામાં આવી છે.
• સિવિલ એન્જિનિયરિંગ સ્ટ્રક્ચર્સ શ્રેષ્ઠ આંતરરાષ્ટ્રીય પદ્ધતિઓ મુજબ ડિઝાઇન અને નિર્મિત કરવામાં આવ્યા છે, જેની ડિઝાઇન્સ જાપાનીઝ હાઇ-લેવલ કમિટી દ્વારા પ્રમાણિત છે.
• ભૂકંપ સામે સલામતી વધારવા માટે, સંબંધિત સિસ્મિક ઝોનને ધ્યાનમાં રાખીને માળખાં તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં વાયડક્ટ્સ અને પુલો પર વિસ્થાપન રોકવા માટે સ્ટીલ અને ડેમ્પર સ્ટોપર્સ પૂરા પાડવામાં આવ્યા છે, સાથે જ અર્થક્વેક અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ (EQEWS) પણ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે.

મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈ સ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટની પ્રગતિ

મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈ સ્પીડ રેલ (MAHSR) પ્રોજેક્ટ (508 કિમી) ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ દાદરા અને નગર હવેલીમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે જેમાં મુંબઈ, થાણે, વિરાર, બોઈસર, વાપી, બિલીમોરા, સુરત, ભરૂચ, વડોદરા, આણંદ, અમદાવાદ અને સાબરમતી ખાતે 12 સ્ટેશનોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.

MAHSR પ્રોજેક્ટ માટેની તમામ જમીન (1389.5 હેક્ટર) સંપાદિત કરવામાં આવી છે. તમામ વૈધાનિક મંજૂરીઓ મેળવી લેવામાં આવી છે. તમામ 1651 યુટિલિટીઝ ખસેડવામાં આવી છે. મહારાષ્ટ્ર રાજ્યમાં જમીન સંપાદનમાં વિલંબને કારણે 2021 સુધી પ્રોજેક્ટ પર અસર પડી હતી. મહારાષ્ટ્રમાં 2022માં જમીન સંપાદનમાં તેજી આવી હતી.

વિવિધ મુખ્ય વસ્તુઓની અત્યાર સુધીની પ્રગતિ નીચે મુજબ છે:

ગુજરાત:

Item	Progress
Foundation	352 kms.
Piers	352 kms.
Girder Casting	342 kms.
Girder Launching	331 kms.
Track Bed Construction	152 kms.
OHE Masts Erection	121 kms.

મહારાષ્ટ્ર:

Item	Progress
Foundation	74 kms.
Piers	65 kms.
Girder Casting	9 kms.
Girder Launching	3 kms.

કુલ 12 સ્ટેશનોમાંથી, 8 સ્ટેશનો (વાપી, બિલીમોરા, સુરત, ભરૂચ, આણંદ, વડોદરા, અમદાવાદ અને સાબરમતી) પર ફાઉન્ડેશનનું કામ પૂર્ણ થઈ ગયું છે. મહારાષ્ટ્ર સેક્શનમાં 3 સ્ટેશનો (થાણે, વિરાર, બોઈસર) પર ફાઉન્ડેશનનું કામ પ્રગતિમાં છે અને BKC સ્ટેશન પર ખોદકામનું કામ પૂર્ણ થવાના આરે છે અને બેઝ સ્લેબનું કાસ્ટિંગ શરૂ થયું છે.

17 નદી પરના પુલો પૂર્ણ થયા છે. ગુજરાતમાં 4 મુખ્ય નદી પુલો (નર્મદા, મહી, તાપી અને સાબરમતી) માટે કામ અદ્યતન તબક્કામાં છે અને મહારાષ્ટ્રમાં 4 નદી પુલોનું કામ પ્રગતિમાં છે. ડેપો (થાણે, સુરત અને સાબરમતી) પર કામ પૂરજોશમાં ચાલી રહ્યું છે.

બાંદ્રા કુર્લા કોમ્પ્લેક્સ (BKC) ખાતે સિવિલ કામગીરી સંતોષકારક રીતે આગળ વધી રહી છે. ખોદકામના કામમાં લગભગ 91% પ્રગતિ પ્રાપ્ત થઈ છે, અને કોંક્રિટિંગના કામો વિવિધ તબક્કે છે, જેમાં લેવલ-4 પર બેઝમેન્ટ સ્લેબનું 100% કામ પૂર્ણ થયું છે. અંડર-સી ટનલ (આશરે 21 કિમી) નું કામ શરૂ થઈ ગયું છે, જેમાંથી મહારાષ્ટ્રમાં ઘનસોલી અને શીલફાટા વચ્ચેની 4.8 કિમીની ટનલ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે.

મેક ઇન ઇન્ડિયા અને આત્મનિર્ભર ભારત પહેલને અનુરૂપ, ભારતીય રેલવે આયાત નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે હાઈ-સ્પીડ રેલ સિસ્ટમ્સ અને ઘટકોના સ્વદેશી ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. વંદે ભારતની સફળતા પર નિર્માણ કરતા, ઇન્ટિગ્રલ કોચ ફેક્ટરી (ICF) M/s ભારત અર્થ મૂવર્સ લિમટેડ (BEML) ના સહયોગથી 280 કિમી પ્રતિ કલાકની ડિઝાઇન સ્પીડ સાથે હાઈ-સ્પીડ ટ્રેન સેટ ડિઝાઇન અને ઉત્પાદિત કરી રહી છે.

પ્રોજેક્ટ માટે જમીન સંપાદન લાગુ કાયદા અનુસાર કરવામાં આવ્યું છે, અને અસરગ્રસ્ત વ્યક્તિઓને જમીન સંપાદન, પુનર્વસન અને પુનઃસ્થાપનમાં વાજબી વળતર અને પારદર્શિતાના અધિકાર અધિનિયમ અને સંબંધિત રાજ્યની નીતિઓ મુજબ વળતર આપવામાં આવ્યું છે. રાજ્ય સરકારોના સંકલનથી વધારાના લાભો અને સોલેશિયમ સહિત પુનર્વસન અને પુનઃસ્થાપનના પગલાં લેવામાં આવ્યા છે.

MAHSR કોરિડોર નોંધપાત્ર મુસાફરો વહન કરવાની ક્ષમતા સાથે ઉચ્ચ-આવર્તન કામગીરી માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે. ટિકિટની કિંમત હાલની રેલ/હવાઈ મુસાફરીના વિકલ્પોના સંદર્ભમાં સ્પર્ધાત્મક રાખવાની દરખાસ્ત છે. પ્રોજેક્ટની સદ્ધરતાનું મૂલ્યાંકન અંદાજિત મુસાફરોની માંગ, આર્થિક લાભો, સમયની બચત અને પ્રાદેશિક વિકાસને ધ્યાનમાં લઈને લાંબા ગાળાના આધારે કરવામાં આવ્યું છે.

મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈ સ્પીડ રેલ (MAHSR) પ્રોજેક્ટ (508 કિમી) જાપાન સરકારની ટેકનિકલ અને નાણાકીય સહાયથી અમલીકરણ હેઠળનો એકમાત્ર HSR પ્રોજેક્ટ છે. 31.12.2025 સુધી પ્રોજેક્ટ પર ₹ 86,939/- કરોડનો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો છે.

ડેડિકેટેડ ફ્રેટ કોરિડોર

રેલવે મંત્રાલયે ₹ 1,24,005 કરોડના કુલ ખર્ચે લુધિયાણાથી સોનનગર (1337 કિમી) સુધીના ઇસ્ટર્ન ડેડિકેટેડ ફ્રેટ કોરિડોર (EDFC) અને જવાહરલાલ નેહરુ પોર્ટ ટર્મિનલ (JNPT) થી દાદરી (1506 કિમી) સુધીના વેસ્ટર્ન ડેડિકેટેડ ફ્રેટ કોરિડોર (WDFC) ના નિર્માણનું કામ હાથ ધર્યું છે. EDFC નું કામ પૂર્ણ થઈ ગયું છે અને કાર્યરત કરવામાં આવ્યું છે. WDFC માં, કુલ 1506 RKm માંથી 1404 RKm પૂર્ણ અને કાર્યરત થઈ ગયું છે. વૈતરણા-JNPT સેક્શન (102 Rkm) થી WDFC નું બાકીનું કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.

DFC એ માલસામાનના ટ્રાફિકને EDFC અને WDFC પર વાળવાથી પરંપરાગત નેટવર્ક પર વધારાના પાથ બનાવવામાં ફાળો આપ્યો છે. હાલમાં, આ કોરિડોર પર દરરોજ સરેરાશ 406 ટ્રેનો ચલાવવામાં આવી રહી છે.

આ માહિતી કેન્દ્રીય રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ તથા ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ દ્વારા આજે લોકસભામાં પ્રશ્નોના જવાબમાં આપવામાં આવી હતી.

 

SM/DK/GP/JT

`

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(રીલીઝ આઈડી: 2226684) મુલાકાતી સંખ્યા : 21