પ્રધાનમંત્રી: ચાલો હવે શરૂઆત કરીએ, મને કહો!

વિદ્યાર્થી: હું, સાનવી આચાર્ય, તમારા જ રાજ્ય ગુજરાતથી છું. મારો પહેલો પ્રશ્ન એ છે કે પેરેન્ટ્સ પણ અમારી ચિંતા કરે છે, ટીચર્સ પણ અમને સપોર્ટ કરે છે. પરંતુ મુખ્ય મુદ્દો ત્યારે ઉદ્ભવે છે જ્યારે આપણા શિક્ષકો અભ્યાસની અલગ પેટર્ન સૂચવે છે. માતાપિતા આવું કહે છે અને વિદ્યાર્થીઓ અલગ પેટર્ન અનુસરે છે, તેથી અમે મૂંઝવણમાં પડીએ છીએ કે કઈ પેટર્ન યોગ્ય છે.

પ્રધાનમંત્રી: જુઓ, જીવનભર આવું જ રહે છે. જો હું પ્રધાનમંત્રી બન્યો પણ કોઈ મને આ કરવાનું કહે છે, અને કોઈ મને તે કરવાનું કહે છે. જો તમે ઘરે ભોજન જુઓ, તો બધા ભાઈ-બહેનો જમવા બેઠા હશે અને દરેકની ખાવાની રીત અલગ હશે. કોઈ શાકભાજીથી શરૂઆત કરશે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: કોઈ દાળથી શરૂઆત કરશે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: કોઈ રોટલી, શાકભાજી અને દાળ ભેગા કરશે. શું દરેકની પેર્ટન અલગ-અલગ છે કે નહીં?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તમારા પોતાના વિશે શું, શું તમે તેમની નકલ કરો છો?

વિદ્યાર્થી: ના, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તમે તમારા પોતાના પેટર્ન પ્રમાણે ખાઓ છો, ત્યારે મજા આવે છે ને?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તો, કેટલાક લોકો એવું વિચારે છે કે, "હું રાત્રે સારી રીતે અભ્યાસ કરી શકું છું." કેટલાક લોકો વિચારે છે કે, "હું સવારે 4:00 વાગ્યે ઉઠીને અભ્યાસ કરીશ." દરેક વ્યક્તિની પોતાની પેટર્ન હોય છે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: પણ કેટલાક લોકો અપ્રમાણિક હોય છે. તેઓ રાત્રે તેમની માતાને કહે છે, "ના, મેં ગઈકાલથી સવારથી અભ્યાસ શરૂ કર્યો છે." સવારે જ્યારે તેમની માતા તેમને જગાડવા આવે છે, ત્યારે તેઓ કહે છે, "ના, મારે તો." તેથી તેઓ ટાળતા રહે છે.

 

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: સૌ પ્રથમ તમારા પેટર્નમાં સંપૂર્ણ વિશ્વાસ રાખો. પરંતુ પેટર્ન માટે આપેલા સૂચનો ધ્યાનથી સાંભળો, તેમને સમજવાનો પ્રયાસ કરો અને જો તમને લાગે કે, "મારી પેટર્ન આ છે, પણ જો હું આ વસ્તુ ઉમેરું, તો તે સારું રહેશે." પરંતુ કોઈ બીજા શું કહે છે તેના આધારે ઉમેરશો નહીં; તમારા પોતાના અનુભવના આધારે ઉમેરો. ઉદાહરણ તરીકે, જ્યારે મેં પરીક્ષા વિશે ચર્ચા કરવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે એક પેટર્ન હતી. હવે હું ધીમે ધીમે તેમાં સુધારો કરી રહ્યો છું.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: હું બદલાતો રહું છું. આ વખતે મેં પણ જુદા જુદા રાજ્યોમાં કર્યો. તેથી મેં મારી પેટર્ન બદલી, પણ મેં મૂળ પેટર્ન છોડી નહીં.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

વિદ્યાર્થી: તેમનો સ્વભાવ પણ ખૂબ જ સારો હતો. તેઓ ખૂબ જ મૈત્રીપૂર્ણ હતા. તે અમારા બધા બાળકો સાથે સારી રીતે વર્તતા હતા. પ્રધાનમંત્રીએ અમને કહ્યું કે આપણે દરેકની પેટર્ન સાંભળવી પડશે અને દરેક પાસેથી કેટલાક ગુણો શીખવા પડશે. આપણે આપણા પોતાના પેટર્ન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે. આપણે દરેક પાસેથી કેટલાક સારા ગુણો લેવા પડશે અને ધીમે ધીમે તે પેટર્નને આગળ વધારવી પડશે.

વિદ્યાર્થી: નર્મદે સર!

પ્રધાનમંત્રી: નર્મદે હર!

વિદ્યાર્થી: સર, મારું નામ આયુષ તિવારી છે. સર, મારો પ્રશ્ન એ છે કે ઘણી વાર આપણે શાળા કે શિક્ષકની ગતિ સાથે મેળ ખાતા નથી. આપણે જે ચૂકી ગયા છીએ તેને આવરી લેવાની પ્રક્રિયામાં, આપણે આગળના પ્રકરણો ચૂકી જઈએ છીએ અને પાછળ પડી જઈએ છીએ. તો, આપણે આપણી પરિસ્થિતિને કેવી રીતે મેળ ખાઈએ?

પ્રધાનમંત્રી: તો, શું તમને તમારા શિક્ષક સામે ફરિયાદ છે?

વિદ્યાર્થી: ના, સર!

પ્રધાનમંત્રી: પણ તમે ચતુરાઈથી શિક્ષક સામે તમારી ફરિયાદ જણાવી. તો, હું શિક્ષક વતી જવાબ આપીશ.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

 

પ્રધાનમંત્રી: શિક્ષકનું લક્ષ્ય એ હોવું જોઈએ કે વિદ્યાર્થીની ગતિ આટલી જ હોય. હું એક ડગલું ઝડપી રહીશ, પણ વધુ નહીં. આપણું લક્ષ્ય એવું હોવું જોઈએ જે પહોંચમાં હોય, પણ પકડમાં ન હોય.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

વિદ્યાર્થી: સર, એક્ઝામ વોરિયર, મંત્ર 26માં લખ્યું છે: goal should be within reach but not easily achievable.

પ્રધાનમંત્રી: વાહ! બધું યાદ રાખો છો તમે લોકો?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: જુઓ, જો કોઈ વિદ્યાર્થી 50 ડગલાં આગળ ચાલે છે, તો તેઓ કહેશે, "ભાઈ, આ પૂરું થઈ ગયું, આ મારું કામ નથી." જેમ ખેડૂત પોતાના ખેતરમાં ખેડે છે, તેમ વિદ્યાર્થીનું મન ખેડવા જોઈએ. આ માટે શું પદ્ધતિ છે? માનીએ કે જાન્યુઆરીના ત્રીજા અઠવાડિયામાં તેઓ ઇતિહાસનો કોઈ પાઠ ભણાવવાના છે, તો 1 જાન્યુઆરીએ જ કહી દેવું જોઈએ કે ભાઈ, પહેલા અઠવાડિયામાં ઇતિહાસનો આ પાઠ ભણાવીશ, બીજા અઠવાડિયામાં આ પાઠ ભણાવીશ અને ત્રીજા અઠવાડિયામાં આ પાઠ ભણાવીશ. તેથી તમને ખબર રહેશે કે આવતા ત્રણ અઠવાડિયામાં આ ત્રણ વિષયો આવવાના છે. પછી શિક્ષક કહી શકે કે આવું કરો—હું ભણાવું એ પહેલાં તમે વાંચવાનું શરૂ કરી દો. વાંચીને આવો, કોઈને પૂછીને આવો."

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: જો તમારે ગુગલ પર કંઈક કરવું હોય, તો ત્યાં કરો.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: અને પછી જ્યારે તમને ખરેખર પાઠ ભણાવશે ત્યારે શું થશે?

વિદ્યાર્થી: સર, અમારામાં જિજ્ઞાસાનો વિકાસ થશે.

વિદ્યાર્થી: સર, અમે જિજ્ઞાસા રાખીશું. અમે વધુ સમજીશું કારણ કે અમે તેનો અભ્યાસ પહેલાથી જ કર્યો હશે.

વિદ્યાર્થી: ધ્યાન પણ વધુ સારું રહેશે.

પ્રધાનમંત્રી: માનસી!

વિદ્યાર્થી: સર, જો આપણને કોઈ પ્રકરણ ખૂબ જ રસપ્રદ લાગશે, તો આપણે તેને વધુ સમજવા અને વધુ શીખવાની ઇચ્છા અનુભવીશું, જે આપણને તેને વધુ સારી રીતે સુધારવામાં મદદ કરશે.

 

પ્રધાનમંત્રી: મને કહો, તે એક સરળ કાર્ય છે, ખરું ને?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તો શું તમને તે શિક્ષકની ગતિમાં સમસ્યા થશે?

વિદ્યાર્થી: ના, સર!

પ્રધાનમંત્રી: ના. શું તમને પાછળ રહી ગયાનો અનુભવ થશે?

વિદ્યાર્થી: ના, સર!

પ્રધાનમંત્રી: કેમ? કારણ કે તમે શિક્ષકથી એક ડગલું આગળ ગયા છો.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તમારા મનને કેળવો, પછી તેને જોડો અને પછી તમે જે વિષયોનો અભ્યાસ કરવા માંગો છો તે પસંદ કરો. પછી તમે હંમેશા વિદ્યાર્થીઓને સફળ જોશો.

વિદ્યાર્થી: દરેકને માનનીય પ્રધાનમંત્રી સાથે રૂબરૂ બેસવાની, તેમને પ્રશ્નો પૂછવાની અને તેમની વાતચીત શેર કરવાની તક મળતી નથી. તેમણે સમજાવ્યું કે શિક્ષકથી બે ડગલાં પાછળ રહેવાને બદલે, આપણે તેમનાથી બે ડગલાં આગળ રહેવું જોઈએ, જેથી આપણે તેમની પાછળ રહી ન શકીએ.

વિદ્યાર્થી: નમસ્તે સર!

પ્રધાનમંત્રી: હા, નમસ્તે!

વિદ્યાર્થી: હું શ્રેયા પ્રધાન છું, સિક્કિમથી. સર, આ એક સ્વ-રચિત ગીત છે. તે ત્રણ ભાષાઓમાં લખાયેલું છે.

પ્રધાનમંત્રી: વાહ!

વિદ્યાર્થી: હિન્દી, નેપાળી અને બંગાળીમાં. તો, તે એક દેશભક્તિ ગીત છે.

પ્રધાનમંત્રી: હા, કૃપા કરીને તેને ગાઓ!

વિદ્યાર્થી: મેં તેનું શીર્ષક આપ્યું છે, "હમારા ભારત ભૂમિ."

પ્રધાનમંત્રી: તો, તમને કવિતા લખવાનો શોખ છે?

વિદ્યાર્થી: હા, સર! સર, હું મોટે ભાગે પ્રકૃતિ વિશે લખું છું.

પ્રધાનમંત્રી: ઠીક છે, પ્રકૃતિ વિશે!

 

વિદ્યાર્થી: મેં માનવતા વિશે પણ એક કે બે વાર લખ્યું છે. હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: ચાલો સંભળાવો!

વિદ્યાર્થી: હમારા ભારત ભૂમિ હૈ, ઋષિઓં કા યહ દેશ હૈ।
હમારા ભારત ભૂમિ હૈ, ઋષિઓં કા યહ દેશ હૈ।
અનેકતા મેં એકતા, શાંતિ કા પરિવેશ હૈ।
અનેકતા મેં એકતા, શાંતિ કા પરિવેશ હૈ।
દેવી-દેવતા કો પ્રિયવાસીઓ, માનવતા મૌલા એકો થાનિયો।

પ્રધાનમંત્રી: શાબાશ! ખૂબ જ સુંદર! ખૂબ જ સુંદર! તમે દેશની એકતા વિશે વાત કરી. એક ભારત, શ્રેષ્ઠ ભારત. માનસી, હવે તમારે ગીત ગાવું પડશે?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તમે કયું ગીત ગાશો, મને કહો?

વિદ્યાર્થી: સર, મારે એક ગીત ગાવું છે.

પ્રધાનમંત્રી: હા, ગાઓ!

વિદ્યાર્થી: સર, આ ગીત મારી માતાએ લખ્યું છે અને તે વિદ્યાર્થીઓને સમર્પિત છે.

પ્રધાનમંત્રી: ઠીક છે, ગાઓ!

વિદ્યાર્થી: આગળ વધતા રહો, આગળ વધતા રહો. કંઈક કરતા રહો, કંઈક કરતા રહો. આખી દુનિયા તમારી પાછળ છે, મુશ્કેલીઓ સામે લડતા રહો.

પ્રધાનમંત્રી: વાહ!

વિદ્યાર્થી: બઢતા ચલ, તું બઢતા ચલ।
કરતા ચલ, કુછ કરતા ચલ।
સારી દુનિયા તેભે પીછે, મુશ્કિલોં સે લડતા ચલ.

પ્રધાનમંત્રી: વાહ! અદ્ભુત! કૃપા કરીને તમારી માતાને મારા અભિનંદન આપો.

વિદ્યાર્થી: સર, આભાર!

પ્રધાનમંત્રી: માતાએ ખૂબ જ પ્રેરણાદાયક કંઈક લખ્યું છે!

વિદ્યાર્થી: સર, મારી પાસે એક YouTube ચેનલ, એક ફેસબુક પેજ અને એક Instagram પેજ છે.

પ્રધાનમંત્રી: ઠીક છે!

વિદ્યાર્થી: હા, સર! મારા ફેસબુક પેજ પર 150,000 ફોલોઅર્સ છે.

પ્રધાનમંત્રી: 150,000!

વિદ્યાર્થી: મને ખૂબ મજા આવી અને મારા માટે ખૂબ ગર્વની વાત છે કે હું તમને મળ્યો.

પ્રધાનમંત્રી: આવો, બધા, કૃપા કરીને બેસો! સારું, મેં આજે તમારા બધાનું સ્વાગત કર્યું છે. આ આસામી વસ્તુને ગમોછા કહેવામાં આવે છે. તે સૌથી મોટી વસ્તુ છે, તે મારી પ્રિય વસ્તુ છે. મને તેની ડિઝાઇન ખૂબ ગમે છે. બીજું, તે આસામમાં, ખાસ કરીને પૂર્વોત્તરમાં મહિલા સશક્તિકરણનું પ્રતીક છે. તે ઘરે બનાવવામાં આવે છે અને માતૃશક્તિ, સ્ત્રી શક્તિ, ત્યાં કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તે જોઈને મને ખૂબ માન અને સન્માન થાય છે. તેથી મને આજે આ બાળકોને આસામી ગમોછા આપવાનું મન થયું.

વિદ્યાર્થી: આભાર, સર! આભાર, સર!

વિદ્યાર્થી: મારું નામ સબાવત વેંકટેશ છે.

પ્રધાનમંત્રી: હા, વેંકટેશ ગારુ, કહો કંઈક!

વિદ્યાર્થી: તો, સર, મને ટેકનોલોજી અને રોબોટિક્સમાં ખૂબ રસ છે. તમે આજકાલ ઘણી વાર કહ્યું છે કે કુશળતા વધુ મહત્વપૂર્ણ છે, જ્યારે બહાર લોકો પણ કહે છે કે માર્કસ ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે. સ્કિલ્સ વધુ મહત્વપૂર્ણ છે, માર્ક્સ વધુ મહત્વપૂર્ણ છે. આવું વિચારવાથી આપણી અંદર ડર પેદા થાય છે. તો મને કહો, શું કૌશલ્ય વધુ મહત્વનું છે કે ગુણ વધુ મહત્વપૂર્ણ છે?

પ્રધાનમંત્રી: આ મહત્વપૂર્ણ છે કે ખાવું મહત્વપૂર્ણ છે કે ઊંઘ મહત્વપૂર્ણ છે, અભ્યાસ મહત્વપૂર્ણ છે કે રમવું, આ પ્રશ્નનો એક સામાન્ય જવાબ છે: દરેક વસ્તુમાં સંતુલન હોવું જોઈએ. જો તમે એક તરફ ઝૂકશો, તો તમે પડી જશો કે નહીં?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: અને જો તમે યોગ્ય સંતુલન જાળવશો, તો શું તમે ક્યારેય પડી જશો?

વિદ્યાર્થી: ના, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તો, આ એક સરળ બાબત છે. હવે, બીજી વાત એ છે કે બે પ્રકારની કુશળતા છે. એક જીવન કૌશલ્ય છે. બીજી વ્યાવસાયિક કુશળતા છે. કોઈ મને પૂછી શકે છે, શું મારે જીવન કૌશલ્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ કે વ્યાવસાયિક કુશળતા? હું કહીશ કે આપણે બંને પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ. હવે મને કહો શું અભ્યાસ વિના, ઓબ્ઝર્વેશન વિના, જ્ઞાન લાગુ કર્યા વિના કોઈ કુશળતા પ્રાપ્ત કરી શકાય છે?

વિદ્યાર્થી - ના સર!

પ્રધાનમંત્રી: તો, કૌશલ્ય જ્ઞાનથી શરૂ થાય છે.

 

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તો, તેમનું મહત્વ ઓછું નથી. ધારો કે આપણે ખૂબ સારું ભણ્યા છીએ, પણ અચાનક આપણા માતા-પિતાને બહાર જવું પડે છે. હવે આપણે ભૂખ્યા છીએ. બધું રસોડામાં પડેલું છે, પણ આપણને ખબર નથી કે તે કેવી રીતે કરવું, શું કરવું, કયા બોક્સમાં શું છે, તેને કેવી રીતે બહાર કાઢવું, શા માટે? આપણે ક્યારેય ધ્યાન આપ્યું નહીં. તેથી, જીવન કૌશલ્ય રોજિંદા જીવનનો એક ભાગ છે; આપણી જીવન કૌશલ્ય કેવી રીતે સુધારવું. હું સવારે કેટલા વાગ્યે ઉઠું છું? હું કેટલા વાગ્યે સૂઈ જાઉં છું? શું હું કસરત કરું છું? શું હું મારી ઉંમર પ્રમાણે કસરત કરું છું? શું હું નવી કસરતો શીખવું છું? જ્યારે હું કોઈને મળવા જાઉં છું, ત્યારે શું હું આત્મવિશ્વાસથી વાત કરી શકું છું? હું રેલવે સ્ટેશન પર જાઉં છું અને મને ખબર નથી કે મારે ટિકિટ ક્યાંથી મેળવવી. પછી હું 10 લોકોને પૂછું છું, "હું મારી ટિકિટ ક્યાંથી મેળવી શકું?" તો, આપણે જીવન કૌશલ્યને આત્મસાત કરવું જોઈએ. હવે, બીજો વિષય વ્યાવસાયિક કુશળતા છે. જો તમે ડૉક્ટર બનવા માંગો છો, તો તમારી તબીબી કુશળતા અદ્યતન હોવી જોઈએ. એવું નથી કે, "હું યુનિવર્સિટીમાં નંબર વન હતો, અને તેથી હું ઓપરેશન કરું કે ન કરું, બધુ ચાલી જશે." જો તમે હાર્ટ સ્પેશિયાલિસ્ટ બનવા માંગતા હો, તો પુસ્તકો તમને હાર્ટ સ્પેશિયાલિસ્ટ બનવામાં મદદ કરી શકે છે, પરંતુ તે તમને એક બનાવી શકતા નથી. તમે ત્યારે જ હાર્ટ સ્પેશિયાલિસ્ટ બનશો જ્યારે તમે દર્દીઓના જીવનના દરેક તબક્કે તેમની સાથે વ્યવહાર કરીને ખરેખર તમારી કુશળતા વિકસાવશો. જો તમે વકીલ બનવા માંગતા હો, તો તમે બંધારણના બધા વિભાગો જાણો છો. આ કલમમાં આ પ્રકારની સજા છે, આ કલમ જામીન આપે છે, વગેરે. પરંતુ જો તમે કોર્ટમાં જઈને વકીલ તરીકે તૈયારી કરવા માંગતા હો, તો તમારે જુનિયર વકીલ બનવું પડશે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: વ્યાવસાયિક કુશળતા શીખવી પડશે. તમારે તેમાંથી વિકાસ કરવો પડશે, અને તેથી જીવન કૌશલ્ય સાથે કોઈ સમાધાન નથી. તમારે તે 100% પ્રાપ્ત કરવું પડશે. વ્યાવસાયિક કૌશલ્ય: તમને જે વ્યવસાયમાં રસ હોય તેમાં સતત નવીનતા લાવો. પહેલા હૃદયરોગના દર્દીઓ પાસે આટલી બધી ટેકનોલોજીની સુવિધા નહોતી, પરંતુ આજે ટેકનોલોજી આવી ગઈ છે, તેથી જો તમે 40 વર્ષના હોવ તો પણ તમારે ટેકનોલોજીનો અભ્યાસ કરવો પડશે. તેથી શિક્ષણ અને કૌશલ્ય જોડિયા બાળકો જેવા છે. તે બે અલગ અલગ વસ્તુઓ નથી, પરંતુ કૌશલ્ય જીવનમાં ખૂબ જ જરૂરી છે.

વિદ્યાર્થી: હું ખૂબ જ ગરીબ પરિવારનો છું. પરિવાર પણ ગર્વ અનુભવી રહ્યો છે કે મારો દીકરો ગયો છે. તેમની સાથે વાત કરવાનો ઉત્સાહ વધી ગયો હતો, તેથી અમને એવી તક મળી કે અમે તેમની સાથે વાત કરી શકીએ.

વિદ્યાર્થી: જય હિંદ સર! સર, મારું નામ ઇમોટા કે શ્યામ છે. હું સૈનિક સ્કૂલ, ઇન્ફાલ, મણિપુરમાંથી આવું છું. સર, તમે બાળપણથી જ મારા માટે એક ખુબ મોટી પ્રેરણા રહ્યા છો અને મારો જન્મદિવસ પણ તમારા જન્મદિવસ સાથે જ આવે છે.

પ્રધાનમંત્રી: સારું! તાજેતરમાં જ એક નેતાએ મને ફોન કર્યો. મારા જન્મદિવસે, 17 સપ્ટેમ્બરે, તેમણે મને કહ્યું કે તમે 75 વર્ષના થઈ ગયા છો. મેં કહ્યું, મારી પાસે હજુ 25 વર્ષ બાકી છે. તેથી હું શું પસાર થયું છે તેની ગણતરી કરતો નથી, શું બાકી છે તેની ગણતરી કરું છું અને તેથી જ હું તમને જીવનમાં પણ કહું છું: શું પસાર થયું છે તેની ગણતરી કરવામાં સમય બગાડો નહીં. શું બાકી છે તે જીવવાનો વિચાર કરો. સારું, મને કહો!

વિદ્યાર્થી: સર, મારો તમને પ્રશ્ન એ છે કે જ્યારે આપણે બોર્ડ પરીક્ષાઓ અથવા અન્ય શાળા પરીક્ષાઓની તૈયારી કરીએ છીએ, ત્યારે આપણે પાછલા વર્ષોના પ્રશ્નો જોઈએ છીએ અને નક્કી કરીએ છીએ કે કયા વિષયો સૌથી યોગ્ય અને મહત્વપૂર્ણ છે. જો આપણને લાગે કે માર્ક ઓછા છે અથવા પરીક્ષક કોઈ વસ્તુ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે નહીં, તો આપણે તેમને છોડી દઈએ છીએ. શું આ યોગ્ય બાબત છે?

પ્રધાનમંત્રી: ક્યારેક તમે અખબારમાં હેડલાઇન્સ જોઈ હશે કે આ વર્ષનું પેપર ખૂબ મુશ્કેલ હતું.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: વિદ્યાર્થીઓને ખૂબ તકલીફ પડી. આ કેમ છે? શું તે અભ્યાસક્રમની બહાર છે?

વિદ્યાર્થી: ના, સર!

પ્રધાનમંત્રી: પણ તમને તે કેમ મુશ્કેલ લાગે છે? કારણ કે તમે ત્રણ, ચાર કે પાંચ વર્ષ માટે દરેક વિષય માટે પ્રશ્નોના 10 વર્ષના પેટર્ન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: પહેલા, ચોક્કસ સૂચનો હતા પછી મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો હતા પછી 10 વર્ષ માટે પેપર હતા. તમે તે કરી શકો છો, એ જ પેટર્ન ચાલુ રહેશે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: આ રોગ હું વિદ્યાર્થી હતો ત્યારે પણ હતો, અને કેટલાક શિક્ષકોએ પણ તેને ફેલાવ્યો હતો. શિક્ષકો શું વિચારે છે? તેઓ ઇચ્છે છે કે તેમની શાળામાં સારા માર્ક્સ આવે, તેમના વર્ગમાં સારા માર્ક્સ આવે. તો, તેઓ શું કરે છે? તેઓ જે કંઈ પણ તેમને માર્ક્સ આપે તે શીખવે છે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તમે જોયું હશે કે સારા શિક્ષકો સર્વાંગી વિકાસ માટે સંપૂર્ણ અભ્યાસક્રમ શીખવે છે. તેઓ તમને આખા અભ્યાસક્રમ પર સખત મહેનત કરાવે છે. તેઓ તમારા જીવનમાં તે અભ્યાસક્રમની ઉપયોગીતા સમજે છે. હવે, એક રમતવીરનો વિચાર કરો. ઉદાહરણ તરીકે, જો તેને બોલિંગ કરવી પડે, તો શું તે ફક્ત તેના ખભાના સ્નાયુઓને મજબૂત બનાવશે તો તે સારો બોલર બનશે?

વિદ્યાર્થી: ના, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તેણે બીજું શું કરવું પડશે?

વિદ્યાર્થી: તેણે કસરત કરવી પડશે, યોગ કરવો પડશે.

પ્રધાનમંત્રી: તેણે કસરત કરવી પડશે, તેના આખા શરીરને મજબૂત બનાવવું પડશે. તેણે તેના મનને પણ મજબૂત બનાવવું પડશે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તેણે તેની ખાવાની આદતોને પણ તે મુજબ વ્યવસ્થિત કરવી પડશે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તેને તે મુજબ સૂવું પણ પડશે. તે શું કરે છે? તે બોલ ફેંકે છે, પણ શું તે તેના આખા શરીરને તૈયાર કરે છે કે નહીં?

વિદ્યાર્થી: હા, સર.

પ્રધાનમંત્રી: તેના શરીરનો એક ભાગ નબળો છે. તે સારી બોલિંગ કરે છે, તેનો ખભા ખૂબ જ સારો છે, તેની ગતિ સારી છે, પણ તેનો પગ બરાબર કામ કરી રહ્યો નથી. શું તે બોલિંગ કરી શકશે?

વિદ્યાર્થી: ના, સર!

પ્રધાનમંત્રી: જેમ એક રમતવીર, પોતાના ધ્યેયને પ્રાપ્ત કરવા અને રમતમાં નિપુણતા મેળવવા માટે, પોતાના આખા શરીરનું ધ્યાન રાખે છે. તેવી જ રીતે, જીવન પરીક્ષાઓ વિશે નથી; શિક્ષણ એ આપણા જીવનને આકાર આપવાનું માધ્યમ છે અને આપણે આપણા શિક્ષણમાં સાચું કરીએ કે ખોટું, આપણે વારંવાર આપણી પરીક્ષાઓ લઈએ છીએ. તેથી, આ પરીક્ષા આપણી જાતને ચકાસવા માટે છે. અંતિમ ધ્યેય પરીક્ષાના ગુણ ન હોઈ શકે. અંતિમ ધ્યેય આપણા સમગ્ર જીવનનો વિકાસ હોવો જોઈએ, અને તેથી આપણે ફક્ત 10 પ્રશ્નો પૂછવા સુધી મર્યાદિત ન રહેવું જોઈએ. આનો અર્થ એ નથી કે આપણે આ કે તે ન કરવું જોઈએ, પરંતુ જો આપણે તેમાં 10% આપીએ છીએ, તો આપણે 90% વધુ આપવું જોઈએ. તેથી, હું બધા વિદ્યાર્થીઓને આગ્રહ કરું છું કે તેઓ તેમના જીવનને શ્રેષ્ઠ બનાવે, તેમના જીવનને ઉત્તમ બનાવે, તેમના સમગ્ર જીવનને અદ્ભુત બનાવે. તેના માટે, આપણે આપણા જીવનને તૈયાર કરવું જોઈએ, અને શિક્ષણ એક માધ્યમ છે; આપણે તેનો ઉપયોગ તે માધ્યમ તરીકે કરવો જોઈએ. ઠીક છે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

વિદ્યાર્થી: સર, હું તમને આ પ્રશ્ન પૂછવા માંગુ છું: હું પ્રી-બોર્ડ પરીક્ષાઓમાં વધુ સારી રીતે કેવી રીતે પ્રદર્શન કરી શકું, તેના બદલે જે વિષય પર મારે વધુ મહેનત કરવાની જરૂર છે તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે? તેનાથી પણ દબાણ આવે છે. અમે અમારા અભ્યાસને કેવી રીતે સંતુલિત કરીએ છીએ?

પ્રધાનમંત્રી: આ દરેક માટે ચિંતાનો વિષય છે. આપણે પહેલા ક્વાર્ટરમાં કેટલાક વિષયોમાં સારું પ્રદર્શન કરીએ છીએ, અને પછી આપણે વિચારીએ છીએ કે, હવે મારે શું કરવું જોઈએ? શું મારે આ કરવું જોઈએ કે તે? આપણે હંમેશા આપણી અંદરના વિદ્યાર્થીને સજાગ રાખવો જોઈએ. શિક્ષણ મજબૂરી ન હોવી જોઈએ. શિક્ષણ બોજ ન હોવું જોઈએ. આપણને ટોટલ ઇન્વોલવમેન્ટની જરૂર છે, ટોટલ ઇન્વોલવમેન્ટ. ટોટલ ઇન્વોલવમેન્ટ વિના પછી અડધું-પડધું શિક્ષણ આપણને જીવનમાં સફળ થવા દેતું નથી. આ રોગ આવી ગયો છે: માર્ક્સ, માર્ક્સ, માર્ક્સ.. મને કહો, શું તમને ગયા વર્ષે બોર્ડ પરીક્ષામાં એક થી દસ ગુણ મેળવનારાઓના નામ યાદ છે? તે યાદ રાખવું ખૂબ મુશ્કેલ છે. અને એટલું જ નહીં, તમે એક મહિના પછી પૂછશો, "ભાઈ, તેમનો ફોટો અખબારમાં પ્રકાશિત થયો હતો, તેમનું નામ ઉલ્લેખાયું હતું, ઘણી પ્રશંસા થઈ હતી. છતાં, અમને એટલું પણ યાદ નથી. શું તે શાળાના બાળકોને ખબર પણ હશે કે તેમની શાળાને આટલા બધા માર્ક્સ મળ્યા છે?"

વિદ્યાર્થી: ના, સર!

પ્રધાનમંત્રી: શું એનો અર્થ એ છે કે આ બધી બાબતો કેટલી મહત્વપૂર્ણ છે?

વિદ્યાર્થી: તે ફક્ત થોડા સમય માટે યાદ રાખવામાં આવે છે.

પ્રધાનમંત્રી: તે ફક્ત થોડા સમય માટે હોય છે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર! હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તે તેનાથી આગળ વધતા નથી. અને તેથી, આપણા મનને સંખ્યાઓ અને માર્ક્સ પર કેન્દ્રિત કરવાને બદલે, આપણે સતત આપણી જાતને ચકાસવી જોઈએ કે આપણું જીવન ક્યાં પહોંચ્યું છે. આપણે આપણી જાતને ચકાસતા રહેવું જોઈએ, વર્ગખંડમાં નહીં, પરીક્ષા ખંડમાં નહીં. આપણે આપણી જાતને ચકાસતા રહેવું જોઈએ.

વિદ્યાર્થી: મારો તમને પ્રશ્ન છે કે, જ્યારે આપણે અભ્યાસ કરીએ છીએ, ત્યારે આપણા મનમાં ઘણી વાર એટલા બધા વિચારો આવે છે કે અમે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકતા નથી. તો, તે સમય દરમિયાન આપણે પોતાને કેવી રીતે શાંત રાખી શકીએ? કારણ કે અમે અભ્યાસ કરીએ છીએ, પણ ખૂબ જ ઝડપથી ભૂલી જઈએ છીએ.

પ્રધાનમંત્રી: હવે, જો તમે આજે અહીં આવ્યા છો, તો જો કોઈ તમને આજના કાર્યક્રમ વિશે 25 વર્ષ પછી પૂછે, તો શું થશે: શું તમે તેને ભૂલી જશો કે તમને તે યાદ રહેશે?

વિદ્યાર્થી: હું તેને યાદ રાખીશ, સર, તે ખૂબ જ યાદગાર રહેશે.

વિદ્યાર્થી: સર, આ એક ખૂબ જ ખાસ ક્ષણ છે, તમને મળીને.

પ્રધાનમંત્રી: ના, તે ખાસ નથી. તમે પોતે પણ તેમાં સામેલ છો, કારણ કે જ્યારે આપણે ઘરેથી નીકળ્યા હતા, ત્યારે મનમાં જે વિચારો આવ્યા હતા તે દિલ્હી, પ્રધાનમંત્રી, પ્રધાનમંત્રીનું ઘર, ગઈકાલે ઘરે ફોન કોલ પણ હતા. તો એવું નહીં હોય કે કેટલી ઠંડી છે, હું કાલે જઈ રહ્યો છું, મારે સવારે જવું પડશે. શું એનો અર્થ એ છે કે તમે સંપૂર્ણપણે સામેલ છો કે નહીં?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: આ કારણે, તમને 20 કે 25 વર્ષ પછી પણ અહીં બધું યાદ રહેશે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: બીજી વસ્તુ જે તમને યાદ છે તે એ છે કે જ્યારે તમે તમારા મિત્રો સાથે તે શેર કરવાની તક લો છો. તમારા વર્ગમાં એક કે બે વિદ્યાર્થીઓ સાથે મિત્રતા કરો જે તમારા કરતા ઓછા બુદ્ધિશાળી છે અને પછી તેમને કહો, "હું તમને શીખવીશ." તમારા ઉપરનો વિદ્યાર્થી તમારા કરતા વધુ સ્માર્ટ છે. તેને કહો, "ભાઈ, મારી સાથે 5-10 મિનિટ બેસો. મને કહો કે હું શું વિચારી રહ્યો છું, શું તે સાચું છે? કૃપા કરીને મને કરેક્ટ કરો." આપણને બમણો ફાયદો થશે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

વિદ્યાર્થી: જ્યારે આપણે તેમનો અભિપ્રાય મેળવીએ છીએ, ત્યારે આપણને બીજું શું કરી શકાય તે વિશે વધુ વિચારો મળે છે.

પ્રધાનમંત્રી: તો, શું તે ફાયદાકારક છે?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: નવા વિચારો મનમાં આવે છે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

 

પ્રધાનમંત્રી: તો તમારું મન સંપૂર્ણપણે ખુલી ગયું હોત.

વિદ્યાર્થી: જ્યારે મેં તેમને પ્રશ્ન પૂછ્યો, ત્યારે મેં તેમની સાથે સીધો વાર્તાલાપ કર્યો અને તેમણે મને સંતોષકારક જવાબ આપ્યો. એવું લાગ્યું કે અમે અમારા સ્વપ્નમાં જીવી રહ્યા છીએ કારણ કે દરેકને અહીં આવવાનું મળતું નથી, દરેકના ભાગ્યમાં નથી. તેથી મને લાગે છે કે હું ખૂબ ભાગ્યશાળી છું.

વિદ્યાર્થી: સર, સત શ્રી અકાલ!

પ્રધાનમંત્રી: સત શ્રી અકાલ!

વિદ્યાર્થી: મારું નામ એકમ કૌર છે. હું પંજાબથી આવું છું. અને મારો તમને પ્રશ્ન એ છે કે 12મા ધોરણના વિદ્યાર્થીઓ તેમની બોર્ડ પરીક્ષાઓ સાથે સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરે છે. શું આ સાચું છે? કારણ કે બંને પરીક્ષાઓ માટે પરીક્ષા પેટર્ન ખૂબ જ અલગ છે, અને તે પણ એક જ સમયે આવે છે?

પ્રધાનમંત્રી: તમારી ચિંતા વાજબી છે. ધારો કે કોઈ એક જ સમયે બે ક્રિકેટ મેચ રમી રહ્યું છે અને તે જ સમયે, તેને ફૂટબોલ મેચમાં પણ જવું પડે છે. તો, શું તે વિચારે છે કે મારે ક્રિકેટ માટે સખત મહેનત કરવી જોઈએ કે ફૂટબોલ માટે?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: હું આગ્રહ રાખું છું કે તમારે 12મા ધોરણને પ્રથમ પ્રાથમિકતા આપવી પડશે. પરંતુ જો, એક વિદ્યાર્થી તરીકે, મેં મારી ઉંમર અને મારા વર્ગને લગતા અભ્યાસક્રમને આત્મસાત કરી લીધો હોય, તો મને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે વધુ મહેનત કરવાની જરૂર નહીં પડે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: આ એક બાયપ્રોડક્ટ હશે. કેટલાક માતાપિતાને શું હોય છે,  આ આ ઉંમર પહેલા આ થઈ જવું જોઈએ.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તો, હું માતાપિતાને કહીશ કે, તેમની ક્ષમતાઓ, યોગ્યતાઓ અને રુચિઓ અનુસાર તેમના બાળકોને ખીલવા દો.

વિદ્યાર્થી: સર, મારો તમને એક પ્રશ્ન હતો.

પ્રધાનમંત્રી: હા.

વિદ્યાર્થી: સર, મને ગેમિંગમાં ખૂબ રસ છે. પણ મારી સોસાયટી મને ગેમિંગ છોડીને મારા અભ્યાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું કહે છે. પણ મને લાગે છે કે હું ગેમિંગમાં મારું ભવિષ્ય બનાવવા માંગુ છું. મને કેવી રીતે ખબર પડશે, સર, હું સાચા માર્ગ પર છું કે ખોટા માર્ગ પર?

પ્રધાનમંત્રી: માતાપિતાનો સ્વભાવ કેવો છે? પહેલા, તેઓ ઠપકો આપતા રહે છે, કહે છે, "એવું ના કરો, એ ના કરો, એ ના કરો."

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: પણ તમે હજુ પણ શાંતિથી તે કરતા રહ્યા. ધારો કે તમે મેડલ જીત્યો, તો તમે શું કરશો?

વિદ્યાર્થી: મને ખુશી થશે!

પ્રધાનમંત્રી: તેઓ આખા વિસ્તારમાં ફરશે. જુઓ, મારા દીકરાએ આ કર્યું, મારા દીકરાએ આ કર્યું, મારા દીકરાએ તે કર્યું, તો તમારી સફળતા તેમનું સન્માન બનશે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: પછી તેઓ તમારી સાથે જોડાશે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: ભારતમાં ઘણી બધી વાર્તાઓ છે. શું તમે ક્યારેય પંચતંત્ર પર આધારિત ગેમ બનાવવાનું, ગેમ ક્રિએટર બનવાનું વિચાર્યું છે, જેમ માનસીનું પોતાનું પેજ છે? તમારે પણ તમારી પોતાની સોશિયલ મીડિયા પ્રોફાઇલ બનાવવી જોઈએ, એક કે બે ગેમ્સ જાતે બનાવવી જોઈએ અને તેને આ રીતે લોન્ચ કરવી જોઈએ. તમારું કુટુંબ વિચારશે, "જુઓ, તે ખૂબ નાનું છે, ફક્ત 10,000 ફોલોઅર્સ સાથે." જો 20,000 લોકો રમે છે, તો તમારું ઘર તમને આઈડિયા આપવાનું શરૂ કરશે. "જુઓ, આ હનુમાનની વાર્તા છે, તો તેના પર આધારિત ગેમ બનાવો. જુઓ કેવી રીતે." પછી તેઓ કહેશે, "આ અભિમન્યુની ઘટના છે, એક ગેમ બનાવો, અભિમન્યુ કેવી રીતે છટકી જશે?" તમે નવા વિચારો સાથે આવશો અને તેથી જ ગેમિંગમાં તમારી રુચિ સારી બાબત છે. અચકાશો નહીં. ભારતમાં ડેટા અને ટાઈપાસ કરવું સસ્તું છે ટેક્નોલોજી મોંઘી નથી. તો, ફક્ત રમવાનું ચાલુ રાખો. તે મનોરંજન માટે રમવાનું નથી. આપણે આપણા દેશમાં જુગાર કે તેના જેવું કંઈ થવા દેવું જોઈએ નહીં. મેં હમણાં જ એક કાયદો બનાવ્યો છે કે જુગાર અને રમતો પર સટ્ટો લગાવવાથી પૈસાની બરબાદી થાય છે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

 

પ્રધાનમંત્રી: એવું ન થવા દો, પણ ગેમિંગ એક કૌશલ્ય છે અને તેમાં ગતિ, ખૂબ જ ગતિની પણ જરૂર પડે છે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તમારી સતર્કતા એ પોતાને વિકસાવવાનો એક સારો રસ્તો છે. પરંતુ તમારે શ્રેષ્ઠ ગુણવત્તાવાળી રમતો શોધીને કુશળતા મેળવવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. શું તમે કરશો?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

વિદ્યાર્થી: પ્રધાનમંત્રીના નિવાસસ્થાને આવવું મારા માટે ખૂબ જ રોમાંચક હતું. તેઓ મૈત્રીપૂર્ણ હતા, તેઓ અમારા પ્રશ્નો કાળજીપૂર્વક લઈ રહ્યા હતા અને આજે અમને સારા જવાબો આપી રહ્યા હતા.

વિદ્યાર્થી: નમસ્તે, સર!

પ્રધાનમંત્રી: નમસ્તે!

વિદ્યાર્થી: સર, અમે પરીક્ષાઓથી તણાવમાં રહેતા હતા અને ખૂબ ચિંતા કરતા હતા, પરંતુ આ પુસ્તક વાંચવાથી અમારી ચિંતા દૂર થઈ છે. તેથી અમે બધાએ ક્વોટ લખ્યા છે. used to be scared of exams but now it is my friend મૈત્રી ઈન ગુજરાતી.

વિદ્યાર્થી: મારો મતલબ, પહેલા હું બીજાઓથી ડરતો હતો, વિચારતો હતો કે તેઓ કેવી રીતે અભ્યાસ કરી રહ્યા છે, તેઓ કેવી રીતે વાંચી રહ્યા છે. પરંતુ "એક્ઝામ વોરિયર" વાંચ્યા પછી, મને યાદ આવ્યું કે મારી ટેકનિક બીજા બધા કરતા અલગ છે, અને તે ફક્ત મારા માટે જ કામ કરશે. સર, મને વિચ્છેદિત થવાનો ડર હતો, પણ હવે મને કોઈ ડર નથી.

વિદ્યાર્થી: સર, મેં લખ્યું હતું, " I used to be scared to be of time management but it is my friend now." સર, બાળપણથી હું હંમેશા સમય વ્યવસ્થાપન સાથે સંઘર્ષ કરતો આવ્યો છું - પરિવાર, શાળા, મિત્રો. બધા મને કહે છે, "બધું ઝડપથી કરો, ઝડપથી કરો, તું પ્રતિભાશાળી છે, તારી પાસે વિચારો છે, પણ તારાથી તે સમયસર થતું નથી. તે તારી સૌથી મોટી સમસ્યા છે." તેથી, મેં એક્ઝામ વોરિયર પાસેથી બધું શીખ્યું. હું દરરોજ સવારે વહેલા ઉઠીશ.

પ્રધાનમંત્રી: સારું, હું તમને એક સરળ રીત કહું છું. રાત્રે સૂતા પહેલા, તમારી ડાયરીમાં કાલે કયા કાર્યો કરવા જોઈએ તે લખો. પછી, તમે આજે બીજા દિવસે શું લખ્યું છે તે ગણતરી કરો, તે પૂર્ણ થયું કે નહીં, અને તેને ટિક કરો. ગઈકાલે, મેં આજે કરવા માટેના પાંચ કાર્યો લખ્યા હતા, પરંતુ ફક્ત ત્રણ જ પૂર્ણ થયા. તો, બે ટિક કરો અને પછી વિચારો કે તે બે કેમ છોડી દેવામાં આવ્યા. મેં મિત્રો સાથે ફોન પર ખૂબ વાત કરી અથવા ટીવી સિરિયલ ચાલી રહી હતી તેથી મેં તેના પર 30 મિનિટ વિતાવી. પછી તમને લાગશે, હા, હું સમય બચાવી શકું છું. ક્યારેક, આપણને ખ્યાલ પણ નથી હોતો કે આપણે સમય કેવી રીતે બગાડીએ છીએ. જો તમે સમય વ્યવસ્થાપન શીખો અને સમયનો ઉત્પાદક રીતે ઉપયોગ કરવાનું શીખો, તો તમને ક્યારેય દબાણ કે થાક લાગશે નહીં. મારી જેમ, મારી પાસે ઘણા બધા કાર્યો છે, પરંતુ મને તણાવ નથી લાગતો કારણ કે મેં પહેલાથી જ સમયનો સમજદારીપૂર્વક ઉપયોગ કરવાની ટેવ વિકસાવી છે.

વિદ્યાર્થી: મને પહેલા ગણિત એક ભૂત લાગતું હતું, પરંતુ હવે હું ભૂત છું. બાળપણમાં, મને ગણિતથી એટલો ડર લાગતો હતો કે તે ભૂત જેવું લાગતું હતું, પણ હવે હું તેની એટલી નજીક છું કે હું એકલો રહી શકતો નથી.

પ્રધાનમંત્રી: ઠીક છે! આટલો મોટો ફેરફાર આવ્યો છે. શું તમે વૈદિક ગણિત જોયું છે?

વિદ્યાર્થી: ના.

પ્રધાનમંત્રી: ઓનલાઈન વૈદિક ગણિતના વર્ગો યોજવામાં આવે છે કારણ કે તે એક જાદુઈ યુક્તિ જેવું છે. જો તમે તેમાં થોડી રસ લેશો, તો તમને ખૂબ મજા આવશે. તમે તમારા મિત્રોને આ ગણિત રમતો બતાવી શકો છો, અને તેમની રુચિ વધુ વધશે.

વિદ્યાર્થી: સર, મને પરીક્ષાઓનો ડર લાગતો હતો, પણ હવે મારા મિત્ર છે. જ્યારે પરીક્ષાની તારીખપત્રક જાહેર થતું, ત્યારે મને ખૂબ ડર લાગતો હતો કે પરીક્ષામાં શું થશે. પરીક્ષા વોરિયર પુસ્તકમાં તમારો પહેલો મંત્ર એ છે કે આપણે ઉત્સાહ અથવા ઉત્સાહ સાથે પરીક્ષાનો સામનો કરવો જોઈએ, ઉજવણીની જેમ. તમારું પુસ્તક વાંચવાથી મને ઘણી પ્રેરણા મળી.

પ્રધાનમંત્રી: ક્યારેક તમે જે સમસ્યાઓનો સામનો કરો છો તે તમારા પોતાના ઘરમાંથી આવે છે. તેથી જે કંઈ પણ તમને મદદ કરી છે તે તેમના માટે પણ ઉપયોગી થશે. ઓછામાં ઓછું તમારા પરિવારના વડીલોને પરીક્ષા પરની ચર્ચા વાંચવા માટે કહો. તેની ચર્ચા કરો.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: જો બીજા કોઈ મંત્રો હોય, તો કૃપા કરીને તેમને ચોક્કસ પંક્તિઓ સાથે શેર કરો. જુઓ, પ્રધાનમંત્રીએ આ કહ્યું, તમારે તે વાંચવું જોઈએ.

વિદ્યાર્થી: સર, મારી માતાએ બધા મંત્રો વાંચ્યા અને તે ખૂબ ખુશ હતી.

પ્રધાનમંત્રી: જુઓ, તમારી તાકાત વધી ગઈ છે.

વિદ્યાર્થી: મને પહેલા ઓછા માર્ક્સથી ડર લાગતો હતો, પણ હવે ડર મારો મિત્ર છે. સર, પહેલા આપણે માનતા હતા કે માર્ક્સ જ બધું છે. જો પરીક્ષામાં ઓછા માર્ક્સ આવે, તો એવું લાગતું હતું કે બધું જ ખતમ થઈ ગયું છે. પરંતુ જ્યારે આપણે પુસ્તક વાંચ્યું, ત્યારે તમે લખ્યું, 'પરીક્ષાઓ ફક્ત જીવનની તૈયારી છે,' અને તમે અમને ડૉ. એપીજે અબ્દુલ કલામનું ઉદાહરણ આપ્યું.

 

પ્રધાનમંત્રી: હા, તમને યાદ છે?

વિદ્યાર્થી: તે નાપાસ થયા, પણ જો તેમણે ફરીથી પ્રયાસ ન કર્યો હોત, તો આપણે ભારતના મિસાઈલ મેન ન મળ્યા હોત. તો, તે પછી મેં શીખ્યું કે પરીક્ષાના માર્ક્સ કંઈ નથી. જો આપણે ફરીથી પ્રયાસ કરીએ, તો આપણે વધુ સારું કરી શકીએ છીએ.

પ્રધાનમંત્રી: તો, હવે જ્યારે તમારો તણાવ ઓછો થઈ ગયો છે, તો શું તમને કંઈક નવું શીખવાનું મન થાય છે?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: મારે ગાવાનું શીખવું જોઈએ, વગાડવાનું શીખવું જોઈએ અથવા કંઈક નવું અથવા ચિત્રકામ શીખવું જોઈએ?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: શું તમે સમય મળે ત્યારે આ કરો છો?

વિદ્યાર્થી: હા, સર! મારો મતલબ એ જ છે, મેં કવિતાઓ લખવાનું શરૂ કરી દીધું છે.

પ્રધાનમંત્રી: કવિતાઓ લખવી, ઠીક છે!

વિદ્યાર્થી: મને પહેલા પ્રસ્તુતિઓથી ડર લાગતો હતો, પણ હવે તે મારા મિત્રોમાંનો એક છે. તમારી જેમ, મેં જોયું છે કે તમે કેટલા આત્મવિશ્વાસ ધરાવો છો, અને મેં આ પુસ્તક વાંચ્યું છે. હવે મને પણ આત્મવિશ્વાસ અને દ્રઢતા છે કે જો હું નિષ્ફળ જઈશ, તો હું છોડીશ નહીં; હું ફરીથી તૈયારી કરીશ. તેથી, હું ભવિષ્યમાં આ પ્રસ્તુતિ કરી શકું છું.

પ્રધાનમંત્રી: તો, હવે તમારામાં હિંમત છે.

વિદ્યાર્થી: હા, એટલા માટે, સર!

પ્રધાનમંત્રી: ધારો કે ગરીબ સ્ત્રીઓ ફૂટપાથ પર સામાન વેચી રહી છે અને ઝઘડો થાય છે. તે ગરીબ સ્ત્રી, જેણે ક્યારેય ટીવી પર પ્રતિક્રિયા આપી નથી, તમે જોયું હશે કે તે કેટલી અદ્ભુત ઇન્ટરવ્યુ આપે છે. તે કેવી રીતે બન્યું? શું થયું? તે કેવી રીતે થયું? કારણ શું છે? તેણે પોતાના અનુભવમાં જે કંઈ જોયું છે, પોતાની આંખોથી, તે કોઈ પણ ઢોંગ કે જુઠ્ઠાણા વગર, એકદમ સરળતાથી કહે છે. આ આત્મવિશ્વાસ ક્યાંથી આવ્યો? તે સત્યમાંથી આવ્યો. તમારો આત્મવિશ્વાસ કેવી રીતે આવ્યો? તે સત્યમાંથી આવ્યો કે હું જે કંઈ કરી રહી છું, મેં જે કંઈ કર્યું છે, હું જે કંઈ કહી રહી છું, તે હું બરાબર કરી રહી છું.

 

વિદ્યાર્થી: મને પરીક્ષા આપતી વખતે ગભરાટ થવાનો ડર લાગતો હતો, ખાસ કરીને સાહિત્યમાં. મને લાગતું હતું કે તે ખૂબ લાંબુ હતું, અને પુસ્તક વાંચ્યા પછી હું તેનાથી ગભરાતો હતો. હવે મેં વિચાર્યું, હવે હું કરી શકું છું, હું હવે ગભરાવાનો નથી. હવે મારે પ્રેક્ટિસ કરવી પડશે, હું વધુને વધુ લખીને પ્રેક્ટિસ કરીશ, જેથી હું આટલા લાંબા પેપરથી ગભરાતો ન હોઉં, અને હું ઝડપથી લખવાનો પ્રયાસ કરીશ. હું મારા હસ્તાક્ષરમાં સુધારો કરીશ.

પ્રધાનમંત્રી: મને તરત જ આત્મવિશ્વાસ મળ્યો. તમે હવે જુઓ છો, તમે પછીથી ભૂલો પકડશો નહીં.

વિદ્યાર્થી: બિલકુલ નહીં! કારણ કે મને ખબર પડી ગઈ છે કે મારી સમસ્યા શું છે. હું પેપર જોઈને ગભરાતો હતો, પણ હવે નહીં.

પ્રધાનમંત્રી: જુઓ, તમારી વાત સાચી છે. આપણે ખરેખર નબળા નથી. આપણે ઉતાવળમાં ભૂલો કરીએ છીએ.

વિદ્યાર્થી: હા, સર.

પ્રધાનમંત્રી: કોઈ ટેકનિક ઉપયોગી છે. ધારો કે આવો કોઈ પેપર છે. ૩૦ સેકન્ડ માટે શાંતિથી બેસો અને ઊંડો શ્વાસ લો. એવી રીતે શ્વાસ લો કે તમારી છાતી શક્ય તેટલી પહોળી થાય, અને પછી ધીમે ધીમે શ્વાસ બહાર કાઢો. તમારું મન તરત જ પોતાને અલગ કરી દેશે. પછી તેને જુઓ, અને તમને કંઈક નવું મળશે, યોગ્ય વસ્તુ. જો તમને તે કેવી રીતે કરવું તે ખબર ન હોય તો ભૂલો કરવી એ એક વાત છે, પરંતુ તે કરવી ઠીક છે, અને એવું ક્યારેય નથી કે તમે ભૂલો કરો.

વિદ્યાર્થી: નમસ્તે, સર! જય ગુરુ શંકર!

પ્રધાનમંત્રી: નમસ્તે!

વિદ્યાર્થી: મારું નામ નિદુમલ બર્મન છે. તો, સર, મારો પ્રશ્ન એ છે કે, નાના ઘરમાં, ઘોંઘાટ અને કામ વચ્ચે અભ્યાસ કરવો ઘણીવાર થોડું મુશ્કેલ બની જાય છે. જો માતાપિતા આપણા સપનાઓને ટેકો ન આપે અને તેમને ગંભીરતાથી ન લે, તો હવે આપણે શું કરી શકીએ?

પ્રધાનમંત્રી: જુઓ, હું તમને કહીશ. મેં સોશિયલ મીડિયા પર એક વીડિયો જોયો જે મારા હૃદયને સ્પર્શી ગયો. એક પિતા બળદગાડામાં મુસાફરી કરી રહ્યા હતા, પોતાનું ગુજરાન ચલાવવા માટે કંઈક સામાન લઈને. તેમનું બાળક સામાનની ઉપર ક્યાંક બેઠું હતું, પણ તે શું કરી રહ્યો હતો? તે પોતાનું પુસ્તક વાંચી રહ્યો હતો એટલે કે તેને આરામની ચિંતા નહોતી.

વિદ્યાર્થી: હા, સર.

 

પ્રધાનમંત્રી: કેટલાક લોકો ઊંઘી શકતા નથી. તેઓ કેમ નથી કરી શકતા? રૂમમાં આવે છે. જો તમે તેમને ફાઇવ સ્ટાર હોટલમાં મુકો તો પણ તેઓ ઊંઘી શકશે નહીં. તો, આરામ ક્ષમતા લાવશે તે વિચાર સાચો નથી. આપણા દેશમાં બોર્ડ પરીક્ષામાં ઉચ્ચ સ્કોર કરનારા બાળકો કોણ છે? તેઓ નાના ગામડાઓમાંથી આવે છે. પહેલા શું થતું હતું? ફક્ત મોટા પરિવારો અને મોટી શાળાઓના બાળકો. હવે, એવું નથી. તેઓ નાના પરિવારોમાંથી આવ્યા હતા. હવે, ત્યાં કોઈ આરામ નથી. જુઓ, હું હમણાં જ બ્લાઇન્ડ ક્રિકેટ ટીમની છોકરીઓને મળ્યો, અને તેઓ હમણાં જ જીતી ગયા હતા. જ્યારે મેં તેમને વાત કરતા સાંભળ્યા, ત્યારે મારી આંખોમાં આંસુ આવી ગયા. તેમની પાસે ઘર નથી, તે અંધ છે, રમવાનું શીખી છે, અને અપંગ હોવા છતાં, તે આટલી દૂર પહોંચી છે. તો, તે ક્યાં જન્મી હતી કે ક્યાં રહેતી હતી તેનાથી કોઈ ફરક પડતો નથી. આપણો કમ્ફર્ટ ઝોન જ આપણું જીવન બનાવે છે. આપણે આ ભ્રમમાં ન રહેવું જોઈએ. જીવન આપણે જે રીતે જીવીએ છીએ તેનાથી બને છે.

વિદ્યાર્થી: જ્યારે મેં માનનીય પ્રધાનમંત્રીને જોયા, ત્યારે મને વિશ્વાસ નહોતો આવતો કે તેઓ આવી રહ્યા છે. તેઓ ભારતના નેતા છે, તેથી મને લાગ્યું કે તેઓ ખૂબ જ ગંભીર હશે, પરંતુ જ્યારે મેં તેમની સાથે વાત કરી, ત્યારે તેઓ મારા મિત્ર જેવા લાગ્યા. તેમણે આપેલી સલાહ સાંભળીને, મને લાગ્યું કે હા, હું આ કરી શકું છું. હવે હું તેનું પાલન કરીશ અને તેને મારા જીવનમાં અમલમાં મૂકવાનો પ્રયાસ કરીશ.

વિદ્યાર્થી: વનક્કમ સર!

પ્રધાનમંત્રી: વનક્કમ!

વિદ્યાર્થી: સર, મારું નામ નિખિલ સર છે! હું મંદિરોની ભૂમિ તમિલનાડુથી આવું છું. સર, ક્યારેક પરીક્ષા દરમિયાન અમારા ઘરે મહેમાનો આવે છે અને તેઓ અમારી તૈયારી વિશે પૂછે છે. કેટલીક વાતો અમે અમારા મનમાંથી કાઢી નાખીએ છીએ, ભૂલી જવા માંગીએ છીએ, ફક્ત તેના વિશે ફરીથી પૂછવા અને યાદ અપાવવા માટે. સર, અને અમારા માતાપિતા પણ તેના વિશે કંઈ કરી શકતા નથી. તો, સર, હું તમને પૂછવા માંગુ છું કે, આવી પરિસ્થિતિઓને આપણે કેવી રીતે સંભાળી શકીએ?

પ્રધાનમંત્રી: હું તમને એક યુક્તિ કહું. તમારે શું કરવું જોઈએ? જે આવ્યા હતા તેમને તમારે કહેવાનું છે કે, "અંકલજી, તમે ખૂબ જ સફળ વ્યક્તિ છો." મેં સાંભળ્યું, મને કહો, તમે બાળપણમાં કેવી રીતે અભ્યાસ કર્યો? શું તમને ક્યારેય ગુસ્સો આવ્યો હતો? શું તમારા શિક્ષકોએ તમને ક્યારેય માર માર્યો હતો? તમે તે કેવી રીતે કર્યું? તે પૂછે તે પહેલાં તેમને પૂછો. તમે જોશો, બધું બદલાઈ જશે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર.

પ્રધાનમંત્રી: જ્યારે તે આવ્યો, ત્યારે હું સંપૂર્ણપણે આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયો. મેં તેને ફક્ત ટીવી પર જ જોયો છે. હું તેને વાસ્તવિક જીવનમાં જીવંત જોવા મળી રહ્યો છું, અને તેણે ખૂબ જ સર્જનાત્મક જવાબ આપ્યો. મેં તેની અપેક્ષા નહોતી રાખી. તેણે કહ્યું કે તે બદલાઈ જશે. આપણે જઈને તેને પૂછવું જોઈએ, તેણે તે કેવી રીતે કર્યું? તમે તમારા જીવનમાં આ તબક્કાને કેવી રીતે પાર કર્યો?

વિદ્યાર્થી: જુલેય, સર! મારું નામ પદ્મ છે. હું લદ્દાખથી છું. તો મારો પ્રશ્ન એ છે કે, શું અમારા જેવા બાળકો, અમારી ઉંમરના, મોટા સપના જોવા જોઈએ? અને આપણે તે ક્યાંથી શરૂ કરવા જોઈએ, સર?

પ્રધાનમંત્રી: સપના ન જોવા એ ગુનો છે. આપણે સપના જોવા જોઈએ, પણ ફક્ત સપના જોવાથી ક્યારેય ફાયદો થતો નથી. તેથી, જીવનમાં ક્રિયાઓ સર્વોપરી હોવી જોઈએ. હું જ્યાં છું ત્યાં સફળ થવા માંગુ છું, તો જ હું આગળ વધીશ. મારે જોતા રહેવું જોઈએ, અને જો મારે ઝાડ પર ચઢવું પડે, તો મારે કેરીઓ જોતા રહેવું જોઈએ. જો હું જોતો રહીશ, તો હું તેમને પકડી શકીશ નહીં. હવે, ધારો કે આપણે નક્કી કરીએ કે આપણે અવકાશયાત્રી બનવા માંગીએ છીએ અને ચંદ્ર પર જવા માંગીએ છીએ, પછી આપણે અવકાશયાત્રીઓ કોણ હતા, તેમના જીવનચરિત્ર શું હતા તે વાંચવું જોઈએ? અવકાશ શું છે? ધીમે ધીમે, આપણે તેમાં આપણી રુચિ કેળવવી જોઈએ. પછી, જો ટીવી પર કોઈ કાર્યક્રમ આવે, તો આપણે તેને ખાસ જોવો જોઈએ. આ તમને પોષણ આપશે. તમને જરૂરી ખાતર મળતું રહેશે, અને તમારા વિચારનો વિકાસ થશે. બીજાને કહેવાથી કોઈ ફાયદો થશે નહીં. ક્યારેક, આપણે તેમને કહીશું, પરંતુ તેઓ તેને હસાવશે. "હું અવકાશયાત્રી બનવાનો છું." તેથી, આપણા સપના જાહેર ન કરવા જોઈએ, પરંતુ તે લખી લેવા જોઈએ.

વિદ્યાર્થી: હું ખૂબ જ ગભરાઈ ગયો હતો કારણ કે આ મારા જીવનનો પહેલો અનુભવ હતો, "પરીક્ષા પે ચર્ચા" પર, પરંતુ પ્રધાનમંત્રી મારી સામે આવતાની સાથે જ, મારી બધી ગભરાટ ઉત્સાહમાં ફેરવાઈ ગઈ.

વિદ્યાર્થી: સર, મારો એક પ્રશ્ન છે: આપણે જે મોટા સપના જોતા હોઈએ છીએ તેને પ્રાપ્ત કરવા માટે આપણે દરરોજ કઈ નાની આદત કે ટેવ અપનાવવી જોઈએ, જેથી આપણે આપણા સપનાઓની નજીક જઈ શકીએ?

પ્રધાનમંત્રી: પ્રથમ, મને લાગે છે કે આપણે બધા મોટા લોકો વિશેના જીવનચરિત્ર વાંચવા જોઈએ. ક્યારેક, આપણે તેમને ફક્ત મોટા જ જોઈએ છીએ, પરંતુ તેઓ એક સમયે નાના પણ હતા. તમે આજે પ્રધાનમંત્રીને મળ્યા જ હશો, તે પ્રધાનમંત્રી એક સમયે નાના હશે, ખરું ને? તેથી, જ્યારે આપણે જીવનચરિત્ર વાંચીએ છીએ, ત્યારે આપણે વિચારીએ છીએ, "ના, ભાઈ, તે મોટા હતા, પણ તે પહેલા અહીં હતા." પછી તમે તેમને એ હકીકત સાથે સાંકળશો કે, "સર, હું પણ એવો જ છું, હું પણ આવું કરું છું. તમે એકલા નથી જે આ કરે છે." પછી તમારો આત્મવિશ્વાસ વધશે. હા, આપણે અહીંથી શરૂઆત કરી શકીએ છીએ. આ પહેલું પગલું છે. તેણે આ કર્યું, આ બીજું પગલું છે. તેણીએ તે કર્યું, આ ત્રીજું પગલું છે. તેથી તમે તમારી જાતે શક્તિથી આગળ વધી શકો છો.

 

વિદ્યાર્થી: તેમની સલાહ સાંભળ્યા પછી, મને લાગ્યું કે મારે મારા રોલ મોડેલને જોવું જોઈએ અને તેમના વિશેની બધી માહિતી એકત્રિત કરવી જોઈએ અને જોવું જોઈએ કે તેઓ કયા પૃષ્ઠભૂમિમાંથી આવ્યા હતા. તેમણે કયા પડકારોનો સામનો કર્યો? તેમણે શું સામનો કર્યો? તો, તેમને જાણીને, શું હું એક નાનું પગલું ભરીને તેના પર કામ કરી શકું? અને એકવાર પહેલું પગલું પૂર્ણ થઈ જાય, પછી આપણે બીજા પગલા પર આગળ વધી શકીએ છીએ.

વિદ્યાર્થી: સર, હું તમારા માટે એક કવિતા વાંચવા માંગુ છું.

પ્રધાનમંત્રી: કવિતા સંભળાવી છે, સંભળાવો

વિદ્યાર્થી: તમે આપણા બધાના સ્વપ્ન છો. તમે ભારતનું ગૌરવ છો. તમે ભારતના નાવિક છો. તમે માનવતાના સેવક છો. હું ખૂબ દૂરથી આવ્યો છું. હું મારી સાથે કેટલાક પ્રશ્નો લઈને આવ્યો છું. મેં પરીક્ષાઓની ચર્ચા કરવાની ભેટ લીધી છે. અને છતાં આપણે બધાને આ તક મળી છે. તમે મમતાના પડછાયા છો. તમે વંચિતોના સાથી છો. તમે દેશને પ્રથમ સ્થાન આપો છો. તમે ભારત માતા કી જય કહો છો. તો, હું પણ આ કહું છું, હું મારા વિચારો વ્યક્ત કરું છું. તમે ભક્તિભાવના માણસ અને યોગી છો. તમે ભારતના સપનાના મોદી છો. આટલું કહીને, હું થોભી ગયો અને ફરીથી તમને નમન કર્યું.

પ્રધાનમંત્રી: વાહ! વાહ! તમે અદ્ભુત કવિતા લખો છો.

વિદ્યાર્થી: જ્યારે તેઓ મને મળ્યા, જ્યારે હું કવિતા વાંચી રહ્યો હતો જ્યારે તેઓ મારી સાથે વાત કરી રહ્યા હતા અને જેમ જેમ તેઓ નજીક આવ્યા, ત્યારે એવું લાગ્યું કે મને ચક્કર આવશે અને હું અહીં જ પડી જઈશ.

પ્રધાનમંત્રી: સારું થયું. તમે બધાએ તમારા વિચારો લખ્યા.

વિદ્યાર્થી: આભાર, સર!

પ્રધાનમંત્રી: આવો!

પ્રધાનમંત્રી: ઠીક છે, ભાઈ, હું તમને થોડા પ્રશ્નો પૂછવા માંગુ છું. તમે મને ઘણા પ્રશ્નો પૂછ્યા છે. હું ભારતમાં વિકસિત ભારત વિશે વાત કરું છું. વિકસિત ભારત માટે મારે કયા વર્ષને કહેવું જોઈએ?

વિદ્યાર્થી: 2047

પ્રધાનમંત્રી: 2047

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: મારે એવું કેમ કહેવું જોઈએ?

વિદ્યાર્થી: કારણ કે આ 100 વર્ષનો સદીનો ધ્યેય છે.

પ્રધાનમંત્રી: સ્વતંત્રતાના 100 વર્ષ. જ્યારે ભારત તેની સ્વતંત્રતાના 100મા વર્ષની ઉજવણી કરશે, ત્યારે તમારી ઉંમર કેટલી હશે?

વિદ્યાર્થી: 39

વિદ્યાર્થી: 40

પ્રધાનમંત્રી: 39-40-35-45, આ યુગ તમારા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હશે, તમારા માટે ઘણી બધી વસ્તુઓ તૈયાર હશે? તો, હું આટલી બધી મહેનત કોના માટે કરી રહ્યો છું?

વિદ્યાર્થી: અમારા માટે!

પ્રધાનમંત્રી: શું આપણે બધાએ તે હમણાં કરવું જોઈએ કે નહીં?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: હવે જુઓ, મહાત્મા ગાંધી 1915માં આફ્રિકાથી પાછા ફર્યા અને સ્વતંત્રતા ચળવળ શરૂ કરી. શું 1915 થી 1947 સુધી સ્વત્રંતતા માટે પ્રયત્નશીલ રહ્યા કે નહીં?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: સ્વતંત્રતા મળી કે નહીં?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: ભગતસિંહજી, ફાંસીના માંચડા પર ચઢી ગયા.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તેમને નાની ઉંમરે ફાંસી આપવામાં આવી હતી, પણ શું તેઓ સ્વતંત્રતાનું સ્વપ્ન વાવ્યા પછી ગયા ન હતા?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: શું તેમણે દરેક યુવાનને તેમના હૃદયમાં સ્વતંત્રતા માટે જીવવાનું શીખવ્યું ન હતું?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

 

પ્રધાનમંત્રી: જો સ્વતંત્રતાના 25 વર્ષ પહેલા, સ્વતંત્રતાના 30 વર્ષ પહેલા જે સપના જોયા હતા, જેના માટે તેમણે મુશ્કેલીઓ સહન કરી, ત્યાગ કર્યો, અને બલિદાન આપ્યું, તો શું તેમને સ્વતંત્રતા મળી કે નહીં?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: જો આટલી મોટી સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત કરી શકાય છે, તો શું આપણા બધાના પ્રયત્નો દ્વારા વિકસિત ભારત પ્રાપ્ત થઈ શકે છે, કે નહીં?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: શું તમે તેમાં વિશ્વાસ કરો છો?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: અને તેથી જ તમારે આ સ્વપ્ન ક્યારેય ભૂલવું જોઈએ નહીં. તમારે ઘરે જઈને તેને લખી લેવું જોઈએ. વિકસિત ભારત માટે મારે આ કરવાનું છે. હવે, વિકસિત ભારત માટે મારે કયા પાંચ કામ કરવા જોઈએ?

વિદ્યાર્થી: સર, આપણે આપણી અંદર કૌશલ્ય વિકસાવીશું.

વિદ્યાર્થી: સર, આપણે આપણી જાત પર વિશ્વાસ કરીને આગળ વધીશું.

પ્રધાનમંત્રી: આપણે આપણી જાત પર વિશ્વાસ રાખીશું.

વિદ્યાર્થી: આપણે વધુ સ્વદેશી ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ કરીશું.

પ્રધાનમંત્રી: હવે, જો આપણે આ સ્વદેશી કામ કેવી રીતે કરીશું? તો પહેલા આપણે આપણા મનને તૈયાર કરવું પડશે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: સ્વદેશી વસ્તુઓ પછીની વાત છે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: આપણે ગુલામ માનસિકતામાં રહીએ છીએ. જો કોઈ મિત્ર વિદેશી જેકેટ પહેરીને શાળામાં આવે અને કહે, "આ ફલાણા દેશનું છે," તો આપણે કેવી રીતે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીશું? ઠીક છે, ઠીક છે, એવું થાય છે કે નહીં?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: સર, તમે લોકો એક કામ કરશો.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: સવારે દાંત સાફ કરવાથી લઈને બીજા દિવસે સવારે દાંત સાફ કરવા સુધી, આપણે જે વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરીએ છીએ તેની યાદી બનાવો. તમને કદાચ ખબર પણ નહીં હોય, કાંસકો પણ વિદેશી હોઈ શકે છે. તમને કદાચ ખબર પણ નહીં હોય. જૂતા પણ વિદેશી હોઈ શકે છે, પણ તમને કદાચ ખબર નહીં હોય. તમારે તે એક વાર લખી લેવી જોઈએ. ચાલો ભાઈ, આ મહિને આ 10 વસ્તુઓ જૂની થઈ જશે, તેથી આપણે નવી ભારતીય વસ્તુઓ ખરીદીશું. આવતા મહિને, આ 10 વસ્તુઓ ખતમ થઈ જશે, અને આપણે ભારતીય વસ્તુઓ ખરીદીશું. તો, એક વર્ષની અંદર, બધી વિદેશી વસ્તુઓ ગાયબ થઈ જશે અને ભારતીય વસ્તુઓ ઘરમાં આવશે. તેથી આપણે નક્કી કરવું જોઈએ કે, મારા શરીર પર, મારા પરિવારમાં, મારા જીવનમાં ગમે તે થાય, હું પહેલા જોવાનો પ્રયાસ કરીશ કે તે ભારતીય છે કે નહીં, અને પછી આપણે તે કરીશું.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: જો આપણે આપણા દેશની વસ્તુઓ પર ગર્વ નહીં કરીએ, તો દુનિયા શું કરશે?

વિદ્યાર્થી: ના, સર!

પ્રધાનમંત્રી: હવે, જ્યારે આપણે મોડા પડીએ છીએ, ત્યારે આપણે શું કહીએ છીએ? આપણે કહીએ છીએ, "આ ભારતીય સમય છે." શું આપણે એમ કહીએ છીએ કે નહીં?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: એનો અર્થ એ કે આપણે મોડા પડ્યા. આપણે કાર્યક્રમ મોડા શરૂ કર્યો, અને આપણે કોને ગાળો આપી?

વિદ્યાર્થી: ભારત.

પ્રધાનમંત્રી: ભારત. બીજું, આપણા કર્તવ્યનું પાલન કરવું. પ્રથમ, તમારી જીવનશૈલી બદલો. સ્વચ્છતાથી શરૂઆત કરો, આપણે કચરો નહીં ફેંકીએ. જ્યારે આપણે વિશ્વભરના દેશોના ચિત્રો જોઈએ છીએ, ત્યારે તે સ્વચ્છ દેખાય છે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: કેમ સ્વચ્છ છે? તે સફાઈ કામદારોને કારણે સ્વચ્છ છે; તે સ્વચ્છ છે કારણ કે લોકોએ ગંદકી નથી કરી.

વિદ્યાર્થી: લોકોએ ગંદકી નથી ફેલાવી એટલા માટે!

 

પ્રધાનમંત્રી: તો, જો આપણે વિકસિત ભારત બનાવવા માંગતા હોઈએ, તો ચાલો આપણે ગંદગી ન ફેલાવાનો સંકલ્પ કરીએ અને સ્વચ્છતા સાથે સમાધાન ન કરીએ, આપણા પરિવારોમાં, બહાર, આપણા પડોશમાં, દરેક જગ્યાએ. જો કોઈ કંઈક ફેંકે છે, તો આપણે તેમની સાથે લડીશું નહીં; આપણે તેને ઉપાડીશું, અને જ્યારે તેઓ તેને જોશે, ત્યારે તેઓ શરમ અનુભવશે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

વિદ્યાર્થી: તેણે મારો કચરો ઉપાડ્યો.

પ્રધાનમંત્રી: અને તેથી, આપણે નાગરિક તરીકે આપણી ફરજો નિભાવવી જોઈએ. સ્વસ્થ રહેવું પણ એક ફરજ છે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તો, જો આપણે આટલી પણ આપણી ફરજો નિભાવીએ, તો દુનિયાની કોઈ શક્તિ ભારતને વિકસિત દેશ બનતા રોકી શકશે નહીં, અને જ્યારે તમે 35-40 વર્ષના થશો, ત્યારે તમને તેનો સંપૂર્ણ આનંદ માણવાની તક મળશે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: હવે મને કહો, તમારે એવું કામ કરવું જોઈએ જેના માટે તમને ફળ મળે?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તમારે મહત્તમ કરવું જોઈએ કે નહીં?

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: હું તમને એક પ્રશ્ન પૂછું છું. તમે એ પેઢીના છો, તમારી પાસે આટલું ખુલ્લું આકાશ છે. આટલું વિશાળ કેનવાસ. શું તમે વિચારો છો કે આજે આપણે શું કરી શકીએ છીએ?

વિદ્યાર્થી: આજકાલ, આખો જમાનો એઆઈનો  છે. એઆઈ સાથે ઘણી બધી વસ્તુઓ થાય છે.

પ્રધાનમંત્રી: જુઓ, તમે લોકો ભાગ્યશાળી છો. ટેકનોલોજી સાથે તમારી પાસે ઘણી તકો છે, જે મારા સમયમાં નહોતી. આ શાણપણ વિકસાવવા માટે આપણે તેનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવાની જરૂર છે. એઆઈએ તમારી શક્તિઓને વધારવી જોઈએ. એઆઈનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો? એક રીત એ છે કે જો હું એઆઈને કહું, "ફલાણા માણસનું જીવનચરિત્ર છે. મને તેના મુખ્ય મુદ્દાઓ જણાવો." એઆઈ મને 10 મુદ્દા કહેશે, અને મને લાગે છે કે મેં ઘણું જ્ઞાન મેળવ્યું છે. કામ થઈ જશે.  મારા મિત્રોને કહું છું, "અમે ફક્ત વાત કરવા માંગીએ છીએ," અને તેઓ હસે છે અને કહે છે, "તમે એઆઈનો ઉપયોગ કર્યો." પણ શું તેનાથી તમને ફાયદો થયો? ના. પણ જો હું એઆઈને પૂછું, "હું આ ઉંમરનો છું, મને આ વિષયોમાં રસ છે. મને કહો કે મારે કયા 10 સારા જીવનચરિત્ર વાંચવા જોઈએ." તો, AI તમને 10 જીવનચરિત્રો શોધીને બતાવશે, પછી બજારમાં જઈને તેમની પાસેથી એક પુસ્તક ખરીદશે. તો, AI તમારા માટે ઉપયોગી રહ્યું છે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તમારો વિકાસ થયો છે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: તમને ફાયદો થયો છે.

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

વિદ્યાર્થી: મારો ફેવરેટ પાર્ટ એ હતો જ્યારે તેમણે AI વિશે કહ્યું, "તેનો ઉપયોગ કરો. AI એક મદદ છે. પરંતુ તેનો ઉપયોગ ભવિષ્યમાં પણ થઈ શકે છે. જોકે, તે આપણને સીધા આપણા લક્ષ્યો સુધી લઈ જઈ શકતું નથી." હું તેનો ઉપયોગ આ રીતે પણ કરું છું, ટેકનોલોજી સંબંધિત એપ્લિકેશનો બનાવીને, તેથી મને ગમ્યું કે તેમણે કહ્યું, "AI નો ઉપયોગ એવી રીતે કરો કે તે દરેક માટે ઉપયોગી બને."

વિદ્યાર્થી: સર, હું તમારા માટે વાંસળી વગાડવા માંગુ છું. હું કર્ણાટક શાસ્ત્રીય સંગીતનો અભ્યાસ કરી રહ્યો છું, તેથી આજે હું એક સંસ્કૃત રચના વગાડી રહ્યો છું.

પ્રધાનમંત્રી: હા, તે વગાડો!

પ્રધાનમંત્રી: વાહ! ઠીક છે, ખૂબ ખૂબ આભાર!

વિદ્યાર્થી: સર, મેં તમારો સ્કેચ બનાવ્યા છે. શું હું તમને તે બતાવી શકું?

પ્રધાનમંત્રી: અચ્છા! તે ક્યાં છે?

વિદ્યાર્થી: સર, મેં આ તમારા માટે બનાવ્યું છે.

પ્રધાનમંત્રી: તમે શું બનાવ્યું છે, દીકરા?

વિદ્યાર્થી: સર, મેં હાથથી બનાવેલો ગુલદસ્તો બનાવ્યો છે.

પ્રધાનમંત્રી: અચ્છા!

વિદ્યાર્થી: આ ઉત્તરાખંડના પર્વતોનું પરંપરાગત છે. તે એક ટોપલી છે. જ્યારે વસંત પંચમી આવે છે, ત્યારે અમે સવારે ઉઠીએ છીએ અને તેમાં ફૂલો લઈએ છીએ, પછી લોકોને ઘરે-ઘરે વહેંચીએ છીએ.

 

વિદ્યાર્થી: ત્રિપુરાથી પ્રખ્યાત!

પ્રધાનમંત્રી: ત્રિપુરા સુંદરી!

વિદ્યાર્થી: It was made by face coconut shell..

વિદ્યાર્થી: અને સર, આ ચા છે

પ્રધાનમંત્રી: વાહ, ચા વેચનાર માટે ચા!

વિદ્યાર્થી: સર, તે ઓર્ગેનિક ચા છે.

પ્રધાનમંત્રી: ઓર્ગેનિક ચા. [તમે ખૂબ સારી કવિતા લખો છો] લખતા રહો!

વિદ્યાર્થી: હા, સર!

પ્રધાનમંત્રી: સરસ આસામી ગમોછા. શાબાશ! ઠીક છે, ખૂબ ખૂબ આભાર, બધા! શુભકામનાઓ!

વિદ્યાર્થી: આભાર, સર! બાય, સર! બાય!

પ્રધાનમંત્રી: આભાર, સૌનો!

વિદ્યાર્થી: આભાર, સર!

પ્રધાનમંત્રી: ઘણા વિદ્યાર્થીઓએ મને સૂચન મોકલ્યું છે કે પરીક્ષા પે ચર્ચા દેશના વિવિધ ભાગોમાં થવી જોઈએ. આ ખાસ એપિસોડમાં તમે આ જોવાના છો. જો પરિવારમાં કોઈના સારા ગુણો વિશે ચર્ચા થાય છે, તો આપણે તે ભાઈ કે બહેન પાસેથી શીખવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. જો કોઈ મહાન બન્યું હોય, તો મહાન બનવાની ઇચ્છા રાખવી ખરાબ નથી. પરંતુ તે મહાન બન્યો હોય, તો પોતાને બીજી કોઈ વસ્તુ સાથે જોડશો નહીં. જીવનમાં શિક્ષણ જરૂરી છે, અને તે સમાજમાં જરૂરી છે. પરંતુ જીવનમાં રમત પણ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તેથી, જો તમારામાંથી કોઈ કંઈક વિશે વાત કરવા માંગે છે, તો તમારા વિચારો શેર કરો, અને હું સાંભળવા માંગુ છું. કોણ શરૂઆત કરશે?

SM/BS/GP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2224470) મુલાકાતી સંખ્યા : 10