આધાર એ વિશ્વની સૌથી મોટી બાયોમેટ્રિક ઓળખ સિસ્ટમ છે જેમાં આશરે 134 કરોડ જીવંત આધાર ધારકો છે.

મૃતક વ્યક્તિના આધાર નંબરને નિષ્ક્રિય કરવા.

આધાર ડેટાબેઝની સતત સચોટતા અને અખંડિતતા જાળવવા માટે રાષ્ટ્રવ્યાપી શુદ્ધિકરણ પ્રયાસના ભાગરૂપે, યુનિક આઈડેન્ટિફિકેશન ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (UIDAI) એ અત્યાર સુધીમાં મૃત વ્યક્તિઓના 2.5 કરોડ થી વધુ આધાર નંબર નિષ્ક્રિય કર્યા છે.

વ્યક્તિના મૃત્યુના કિસ્સામાં, ઓળખની સંભવિત છેતરપિંડી અથવા કલ્યાણકારી લાભો મેળવવા માટે આવા આધાર નંબરના અનધિકૃત ઉપયોગને રોકવા માટે તેનો આધાર નંબર નિષ્ક્રિય કરવામાં આવે તે આવશ્યક છે.

આધાર ડેટાબેઝમાં આધાર નંબર ધારકના સરનામામાં ઉલ્લેખિત રાજ્ય / કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ (UT), જ્યાં મૃત્યુની નોંધણી કરવામાં આવી હતી તે રાજ્ય / કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશથી અલગ હોઈ શકે છે.

સંભવિત ઓળખ છેતરપિંડી રોકવા માટેના પગલાં

ઓળખની છેતરપિંડીના જોખમને ઘટાડવા અને દેશમાં લાભોની લીક-પ્રૂફ ડિલિવરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે ઘણા પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. મુખ્ય પગલાંઓમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

• બાયોમેટ્રિક લોક/અનલોક સુવિધા: આધાર નંબર ધારકને તેના બાયોમેટ્રિક્સને "લોક" કરવા સક્ષમ બનાવે છે, જે કોઈપણ અનધિકૃત પ્રમાણીકરણ પ્રયાસોને અટકાવે છે.
• આધાર નંબર ધારક માટે આધાર લોક/અનલોક સુવિધા.
• છેતરપિંડી રોકવા અને ટ્રાન્ઝેક્શન દરમિયાન લાભાર્થીની ભૌતિક હાજરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે ‘લાઈવનેસ ડિટેક્શન ફીચર’ ધરાવતા ફેસ ઓથેન્ટિકેશન નો ઉપયોગ.
• ઓફલાઇન વેરિફિકેશન: ઓફલાઇન ઓળખ ચકાસણી માટે આધાર સિક્યોર ક્યુઆર કોડ, આધાર પેપરલેસ ઓફલાઇન e-KYC, ઈ-આધાર અને આધાર વેરિફાયેબલ ક્રેડેન્શિયલ્સનો પ્રચાર.
• UIDAI દ્વારા કોઈપણ રીતે આધાર નંબર ધારકોની કોર બાયોમેટ્રિક માહિતી શેર કરવામાં આવતી નથી.
• સિક્યોર ડેટા સ્ટોરેજ: આધાર નંબરોને એન્ક્રિપ્ટેડ ફોર્મેટમાં સ્ટોર કરવા માટે તમામ વિનંતી કરતી સંસ્થાઓ દ્વારા આધાર ડેટા વોલ્ટનો ફરજિયાત ઉપયોગ.
• ડેટાબેઝ સેનિટાઈઝેશન: મૃત વ્યક્તિઓના આધાર નંબરોનું નિયમિત ડી-ડુપ્લિકેશન અને નિષ્ક્રિયકરણ.
• આધાર નંબર ધારકની ડેમોગ્રાફિક વિગતોને અપડેટ કરવાની મંજૂરી માત્ર UIDAI દ્વારા સૂચિબદ્ધ દસ્તાવેજો મુજબ જ આપવામાં આવે છે.
• UIDAI એ એક નવી આધાર એપ લોન્ચ કરી છે જે આધાર નંબર ધારક દ્વારા ઓફલાઇન વેરિફિકેશન સીકિંગ એન્ટિટીઝ (OVSE) સાથે સુરક્ષિત અને સીમલેસ રીતે વેરિફાઇડ ક્રેડેન્શિયલ્સ શેર કરવાની સુવિધા આપે છે.

આ માહિતી કેન્દ્રીય ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી રાજ્ય મંત્રી શ્રી જીતિન પ્રસાદ દ્વારા 04.02.2026ના રોજ લોકસભામાં આપવામાં આવી હતી.

SM/BS/GP/JD

 

(રીલીઝ આઈડી: 2223086) મુલાકાતી સંખ્યા : 16