કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવે સોમવારે જણાવ્યું હતું કે વેટલેન્ડ્સ માત્ર ઇકોસિસ્ટમનું જ નહીં, પરંતુ સમુદાયો, સંસ્કૃતિ અને આજીવિકાનું પણ પોષણ કરે છે. વિશ્વ વેટલેન્ડ્સ દિવસ 2026 ના અવસરે, મંત્રીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'X' પર એક પોસ્ટમાં જણાવ્યું હતું કે પાણી એ જીવન છે અને વેટલેન્ડ્સ પૃથ્વીની જીવનરેખા છે.

 

Water is life. And wetlands — the lifelines of our planet. They nurture not just ecosystems, but communities, culture, and livelihoods.

As we mark World Wetlands Day today on the theme ‘Wetlands and traditional knowledge: Celebrating cultural heritage’, India is proud that it… pic.twitter.com/zFoMoW06fR

— Bhupender Yadav (@byadavbjp) February 2, 2026

શ્રી યાદવે કહ્યું કે ભારતે વેટલેન્ડ સંરક્ષણ પ્રત્યેના તેના અભિગમમાં સમુદાયો અને સંસ્કૃતિને કેન્દ્રમાં રાખ્યા છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના પર્યાવરણ પ્રત્યે સભાન નેતૃત્વ હેઠળ, ભારતનું રામસર નેટવર્ક 2014 માં 26 થી વધીને 98 સાઇટ્સ સુધી વિસ્તર્યું છે.

આ વર્ષના વિશ્વ વેટલેન્ડ્સ દિવસની ઉજવણી માટે, મંત્રાલય દ્વારા અસોલા ભટ્ટી વન્યજીવ અભયારણ્ય ખાતે ‘વેટલેન્ડ્સ અને પરંપરાગત જ્ઞાન: સાંસ્કૃતિક વારસાની ઉજવણી’ થીમ પર એક કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમ વેટલેન્ડ્સના મહત્વ અને તેમના સંરક્ષણમાં પરંપરાગત જ્ઞાન અને સમુદાયોની ભૂમિકા પર કેન્દ્રિત હતો.

કાર્યક્રમને સંબોધતા, કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન રાજ્ય મંત્રી શ્રી કીર્તિ વર્ધન સિંઘે જણાવ્યું હતું કે વેટલેન્ડ્સ માત્ર જળ સંસાધન નથી પરંતુ લોકોના રોજિંદા સામાજિક જીવનમાં પણ નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે. તેમણે કહ્યું કે વેટલેન્ડ્સ સંસ્કૃતિ, તહેવારો અને ધાર્મિક લાગણીઓ સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલા છે અને પરંપરાગત રીતે એવી જગ્યાઓ હતી જ્યાં બાળકો સહિત લોકો ભેગા થતા અને વાર્તાલાપ કરતા.

મંત્રીએ વેટલેન્ડ સંરક્ષણમાં યુવા પેઢીની વધતી જતી સંડોવણી બદલ ખુશી વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે પર્યાવરણને માત્ર નિયમો અને કાયદાઓ દ્વારા સુરક્ષિત કરી શકાતું નથી, અને સંરક્ષણ એક લોક ચળવળ બનવું જોઈએ.

શ્રી સિંઘે અગાઉ 'X' પરની એક પોસ્ટમાં, ઉત્તર પ્રદેશના ગોંડામાં આવેલા પાર્વતી અરગા પક્ષી અભયારણ્યના પર્યાવરણીય અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જે વૈશ્વિક મહત્વ ધરાવતી ભારતની 98 રામસર સાઇટ્સમાંની એક છે. મંત્રીએ કહ્યું કે આ વેટલેન્ડ અગણિત સ્થાનિક અને પ્રવાસી પક્ષીઓને ટેકો આપે છે અને સ્થાનિક સમુદાયો માટે ઊંડા વ્યક્તિગત અને સાંસ્કૃતિક મૂલ્ય ધરાવે છે.

આ કાર્યક્રમ દરમિયાન પાર્વતી અર્ગા પક્ષી અભયારણ્ય પર એક વિડિઓ ટીઝર પણ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ટીઝર ઉત્તર પ્રદેશના ગોંડા જિલ્લામાં પક્ષી અભયારણ્યના નાજુક ઇકોલોજીકલ સંતુલન અને તે ટેકો આપતા જીવનના એકબીજા સાથે જોડાયેલા નેટવર્કની ટૂંકી ઝલક આપે છે.

🌿🦆 In the heart of wetlands, life takes flight.
Shimmering waters cradle countless wings at Parvati Arga Bird Sanctuary, Gonda - one of India’s 98 #RamsarSites of global importance.

I grew up watching native & migratory birds here, a landscape of beauty & memory. Protecting… pic.twitter.com/WkaVXEz71Q

— Kirti Vardhan Singh (@KVSinghMPGonda) February 2, 2026

દિલ્હીના પર્યાવરણ મંત્રી સરદાર મનજિંદર સિંહ સિરસાએ જણાવ્યું હતું કે વેટલેન્ડ્સ રોજિંદા જીવનમાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે, પરંતુ ઝડપી શહેરીકરણ, અતિક્રમણ અને માનવશાસ્ત્રીય પ્રવૃત્તિઓએ તેમના પર ભારે અસર કરી છે. તેમણે કહ્યું કે દિલ્હી સરકારે આગામી બે વર્ષમાં તેના જળાશયોને પુનર્જીવિત કરવાનો લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે.

 

સચિવ (EFCC) શ્રી તન્મય કુમારે જણાવ્યું હતું કે સામુદાયિક સમર્થન વગર પર્યાવરણીય સુરક્ષા શક્ય નથી. તેમણે કહ્યું કે કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રીના નેતૃત્વ હેઠળ, 'વેટલેન્ડ મિત્રો' વેટલેન્ડ્સના સંરક્ષણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે, જે આસપાસના પર્યાવરણ, સંસ્કૃતિ અને લોકોની આજીવિકા પર સીધી અસર કરે છે. 2014 થી રામસર સાઇટ્સની સંખ્યામાં થયેલા વધારાનો ઉલ્લેખ કરતા શ્રી કુમારે જણાવ્યું હતું કે આ વેટલેન્ડ્સના મહત્વ અને તેમના સંરક્ષણમાં સમુદાયોની ભૂમિકા વિશે વધતી જતી જાહેર જાગૃતિ દર્શાવે છે.

કાર્યક્રમની શરૂઆત મહાનુભાવો દ્વારા વેટલેન્ડ્સ, જૈવવિવિધતા અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ પર કામ કરતી સંસ્થાઓ અને સંગઠનોના પ્રદર્શનના ઉદ્ઘાટન સાથે થઈ હતી. આ કાર્યક્રમમાં નવી નિયુક્ત રામસર સાઇટ્સ માટે રાજ્યોનું સન્માન પણ કરવામાં આવ્યું હતું.

કાર્યક્રમ દરમિયાન, મંત્રાલયે ‘કલ્ચરલ વન્ડર્સ ઓફ રામસર સાઇટ્સ’ દસ્તાવેજ પણ બહાર પાડ્યો હતો, જે રામસર સાઇટ્સના ઓછા જાણીતા સાંસ્કૃતિક મહત્વ અને વેટલેન્ડ્સ સાથે જોડાયેલા અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસાને જાળવવામાં તેમની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડે છે.

સ્વચ્છતા પખવાડિયા 2025 ના એવોર્ડ્સ નેશનલ મ્યુઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટ્રી, નવી દિલ્હી; બોટનિકલ સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા, કોલકાતા; અને ઝૂલોજિકલ સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા, કોલકાતાને સ્વચ્છતા પખવાડિયા 2025 દરમિયાન તેમના અનુકરણીય પ્રદર્શનની માન્યતામાં એનાયત કરવામાં આવ્યા હતા.

મંત્રીઓએ વેટલેન્ડ સંરક્ષણમાં જાગૃતિ લાવવા અને જાહેર ભાગીદારીને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે 'વેટલેન્ડ મિત્રો' અને શાળાના બાળકો સાથે વાર્તાલાપ કર્યો હતો. કાર્યક્રમનું સમાપન ‘એક પેડ મા કે નામ’ પહેલ હેઠળ વૃક્ષારોપણ અભિયાન સાથે થયું હતું, જે પર્યાવરણીય જવાબદારીનો સંદેશ આપે છે.

વિશ્વ વેટલેન્ડ્સ દિવસ દર વર્ષે 2 February ના રોજ મનાવવામાં આવે છે. આ દિવસ 2nd February 1971 ના રોજ ઈરાનના રામસર ખાતે વેટલેન્ડ્સ પરના કન્વેન્શન અથવા રામસર કન્વેન્શનના સ્વીકારની યાદ અપાવે છે. ભારત 1st February 1982 ના રોજ આ કન્વેન્શનનું સહીકર્તા બન્યું હતું. દેશ હવે આંતરરાષ્ટ્રીય મહત્વની 98 વેટલેન્ડ્સ સાથે રામસર સાઇટ્સની સંખ્યામાં એશિયામાં મોખરે છે.

SM/NP/GP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2222385) મુલાકાતી સંખ્યા : 15