ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો ખ્યાલ ભૌતિક નેટવર્કથી આગળ વધીને ડિજિટલ જાહેર માળખા, સ્વચ્છ ઉર્જા પ્રણાલીઓ, સ્થિતિસ્થાપક પાણી વ્યવસ્થાપન અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર તકનીકોનો સમાવેશ કરી રહ્યો છે. કેન્દ્રીય નાણાં અને કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રી શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણ દ્વારા આજે સંસદમાં રજૂ કરાયેલ આર્થિક સર્વે 2025-26 અનુસાર, છેલ્લા 11 વર્ષ ફક્ત હાઇવે, રેલ્વે, બંદરો અને ઉર્જા પ્રણાલીઓ જેવા પરંપરાગત માળખાના ઝડપી વિસ્તરણ દ્વારા જ નહીં, પરંતુ ભવિષ્ય માટે તૈયાર ડિજિટલ જાહેર માળખા (DPI), ડેટા સિસ્ટમ્સ અને નવીનીકરણીય ઉર્જા સાથે જોડાયેલ સંપત્તિઓના વિસ્તરણ દ્વારા પણ દર્શાવવામાં આવ્યા છે.

ભવિષ્ય માટે તૈયાર ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર :

ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ:

ભારતના ટેલિકોમ ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર પરિવર્તન આવ્યું છે, જે ડિજિટલી સશક્ત રાષ્ટ્રની સરકારના વિઝનને પ્રતિબિંબિત કરે છે. પ્રયાસો એક એવી ટેલિકોમ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા પર કેન્દ્રિત છે જે સમાવિષ્ટ (સર્વવ્યાપી કનેક્ટિવિટી જે સમાવેશી વિકાસને પ્રોત્સાહન આપે છે), વિકસિત (પ્રદર્શન, સુધારા અને પરિવર્તનના ત્રિમૂર્તિ દ્વારા વિકસિત ભારત), ઝડપી (ત્વરિત વૃદ્ધિ અને ઝડપી ઉકેલો), અને સુરક્ષિત (સલામત અને સુરક્ષિત) હોય.

પરિણામે, છેલ્લા દાયકામાં ભારતનું ટેલિકોમ ક્ષેત્ર ઝડપથી વિકાસ પામ્યું છે, ટેલિડેન્સિટી 75.23 ટકાથી વધીને 86.76 ટકા થઈ છે અને ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારો વચ્ચે ડિજિટલ એક્સેસ ગેપ ઘટાડ્યો છે. વાયરલેસ ડેટાના ભાવમાં તીવ્ર ઘટાડો સરેરાશ માસિક ડેટા વપરાશમાં વિસ્ફોટક વધારા સાથે સંકળાયેલો હતો, જે વ્યાપક ડિજિટલ અપનાવવા માટે પોષણક્ષમતાની ભૂમિકાને પ્રકાશિત કરે છે. આર્થિક સર્વે 2025-26 મુજબ, ટેલિડેન્સિટી 86.76 ટકા સુધી પહોંચી ગઈ છે, અને દેશના 99.9 ટકા જિલ્લાઓમાં હવે 5G સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે.

માહિતી ટેકનોલોજી:

ભારતનું IT ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડિજિટલ ગવર્નન્સ, આર્થિક પ્રવૃત્તિ અને અદ્યતન ટેકનોલોજીના વિસ્તરણને ટેકો આપે છે. ઉદ્યોગના અંદાજ મુજબ, જૂન 2025 સુધીમાં, ભારતની સ્થાપિત ડેટા સેન્ટર ક્ષમતા આશરે 1,280 મેગાવોટ હતી, જેમાં આશરે 130 ખાનગી ડેટા સેન્ટર અને કેન્દ્ર અને રાજ્ય સ્તરે સરકારી એજન્સીઓ દ્વારા સંચાલિત 49 ડેટા સેન્ટરનો સમાવેશ થાય છે. ઝડપી ડિજિટાઇઝેશન અને ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, IoT અને 5G જેવી ટેકનોલોજીના અપનાવવાને કારણે, આર્થિક સર્વે 2025-26 અનુસાર, ડેટા સેન્ટરની ક્ષમતા 2030 સુધીમાં આશરે 4 GW સુધી વધવાનો અંદાજ છે.

સામાજિક અને ઉભરતા ક્ષેત્રનું માળખાગત બાંધકામ

ગ્રામીણ પીવાનું પાણી અને સ્વચ્છતા:

ભારતે જળ જીવન મિશન હેઠળ એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન હાંસલ કર્યું છે, જેમાં ઓક્ટોબર 2025 સુધીમાં 81 ટકાથી વધુ ગ્રામીણ ઘરોમાં સ્વચ્છ નળનું પાણી ઉપલબ્ધ થશે.

જળ સંસાધન વ્યવસ્થાપન ક્ષેત્ર:

જળ સંસાધન વ્યવસ્થાપનમાં મુખ્ય પહેલોમાં નમામી ગંગે કાર્યક્રમ, કમાન્ડ એરિયા ડેવલપમેન્ટનું આધુનિકીકરણ (M-CADWM), સી-ફ્લડ પ્લેટફોર્મ, નેશનલ રજિસ્ટર ઓફ ડેઝિગ્નેટેડ ડેમ્સ 2025, રિવર સિટીઝ એલાયન્સ (RCA) - એક્શન પ્લાન 2025 અને નેશનલ વોટર રિસોર્સિસ સેન્સસનો સમાવેશ થાય છે.

પ્રવાસન:

ભારત સરકારે સ્વદેશ દર્શન યોજનાને સ્વદેશ દર્શન 2.0 (SD 2.0) તરીકે પુનસંરચિત કરી છે, જેનો ઉદ્દેશ ટકાઉ અને જવાબદાર પ્રવાસન સ્થળો વિકસાવવાનો છે. રાષ્ટ્રીય યાત્રાધામ કાયાકલ્પ અને આધ્યાત્મિક વારસો સંવર્ધન અભિયાન (PRASHAD) ને કેન્દ્રીય ક્ષેત્ર યોજના તરીકે શરૂ કરવામાં આવ્યું છે જે પસંદગીના યાત્રાધામો અને વારસા સ્થળોના સંકલિત વિકાસને ટેકો આપે છે.

અંતરિક્ષ ક્ષેત્ર:

ભારત હાલમાં 56 સક્રિય અવકાશ સંપત્તિઓનું સંચાલન કરે છે, જેમાં 20 સંચાર ઉપગ્રહો, આઠ નેવિગેશન ઉપગ્રહો, ચાર વૈજ્ઞાનિક ઉપગ્રહો, 21 પૃથ્વી નિરીક્ષણ ઉપગ્રહો અને ત્રણ ટેકનોલોજી પ્રદર્શન મિશનનો સમાવેશ થાય છે. મજબૂત અવકાશ માળખા સાથે, ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમે 2025 માં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન હાંસલ કર્યું, સ્વાયત્ત ઉપગ્રહ ડોકીંગ (SpaDeX) પ્રાપ્ત કરનાર ચોથો દેશ બન્યો, જ્યારે સ્વદેશી મિશનનો વિસ્તાર પણ કર્યો અને ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી પણ વધારી. વધુમાં, સ્વદેશી ક્રાયોજેનિક સ્ટેજ સાથે GSLV-F15 એ 29 જાન્યુઆરી, 2025 ના રોજ NVS-02 ઉપગ્રહ લોન્ચ કર્યો, જે શ્રીહરિકોટાથી 100મી ઉડાન હતી.

SM/IJ/GP/DK/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com