ઉત્તર પ્રદેશના હૃદય સમા મોરાદાબાદ શહેરમાં, પેઢી દર પેઢીના કારીગરોએ પિગળાવેલી ધાતુમાંથી ઉત્કૃષ્ટ પિત્તળના વાસણોનું નિર્માણ કર્યું છે. દાયકાઓથી, આ કારીગરોએ પરિવાર સંચાલિત કાર્યશાળાઓમાં પોતાની કૌશલ્યને નિખારી હતી, મોટાભાગે પોતાના નગરોની બહારની દુનિયાથી અજાણ રહ્યા હતા.

2018ના વર્ષે એક નવા અધ્યાયનો પ્રારંભ કરાવ્યો હતો. રાજ્ય દ્વારા સંચાલિત એક નવીન પ્રયોગના ભાગરૂપે, મોરાદાબાદના પિત્તળના વાસણોને "એક જિલ્લો એક ઉત્પાદન (ઓડીઓપી)" નામની હિંમતભરી નવી પહેલ હેઠળ જિલ્લાના વિશિષ્ટ ઉત્પાદન તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા.

આ વિચાર સરળ છતાં ક્રાંતિકારી હતો - રાજ્યના દરેક જિલ્લામાં એક અનોખા ઉત્પાદનને ઓળખો, તેને બ્રાન્ડિંગ, બજારની પહોંચ, સંસ્થાકીય સહાય અને દૃશ્યમાનતા પ્રદાન કરો અને તેની પાછળના સમુદાયને સશક્ત કરો.આજે, આ હસ્તકલાઓ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપારી પ્રદર્શનોમાં પ્રદર્શિત થાય છે. સમુદાયનું ગૌરવ વધ્યું, કમાણી વધી, અને એક પ્રદેશ જે અગાઉ આર્થિક અનામીતામાં સંઘર્ષ કરી રહ્યો હતો તે સ્વતંત્ર સફળતાના એક ચમકતા ઉદાહરણમાં પરિવર્તિત થયો છે.

મોરાદાબાદ અપવાદ નહોતું; ઊલટાનું, તે એક ઘણી મોટી વાર્તાનો પહેલો અધ્યાય બન્યો છે. ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં, ODOP દેશભરમાં લાગુ કરવામાં આવ્યું છે અને 770 થી વધુ જિલ્લાઓમાં વિસ્તૃત કરવામાં આવ્યું છે, જેનાથી અસંખ્ય ઉદ્યોગસાહસિકો, કારીગરો અને ખેડૂતોને ફાયદો થયો છે.ઉત્તર પ્રદેશમાં શરૂ થયેલી આ પહેલ હવે સ્થાનિક આર્થિક પરિવર્તન માટે ભારતની સૌથી વધુ પ્રશંસનીય પહેલ બની ગઈ છે.

ઓડીઓપી (એક જિલ્લો એક ઉત્પાદન) નો ઉદ્દેશ્ય, દરેક જિલ્લામાંથી એક અનોખા ઉત્પાદનને ઓળખી તેને બ્રાન્ડ કરીને, સંતુલિત પ્રાદેશિક વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. સાથે જ, સંકલિત સંસ્થાકીય સહાય દ્વારા કારીગરો અને સ્થાનિક ઉત્પાદકો માટે બજારમાં પ્રવેશને મજબૂત બનાવે છે.આ પહેલે જિલ્લા-સ્તરની મૂલ્ય શૃંખલાઓ દ્વારા આવકમાં વધારો કરીને, બજાર સુલભતા વધારીને, અને આજીવિકાની તકોનું સર્જન કરીને મૂર્ત આર્થિક અસર પહોંચાડી છે.બ્રાન્ડિંગ, પ્રદર્શનો અને વૈશ્વિક મંચો દ્વારા, ODOP એ ભારતીય ઉત્પાદનોની વિશ્વવ્યાપી ઓળખ વધારી છે, અને તે સાથે ટકાઉ પ્રથાઓ અને સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાનને સમર્થન આપી રહ્યું છે.

ઉદ્યોગ અને આંતરિક વેપાર પ્રમોશન વિભાગ (DPIIT) દ્વારા શરૂ કરાયેલી વન ડિસ્ટ્રિક્ટ વન પ્રોડક્ટ (ODOP) પહેલનો હેતુ દરેક જિલ્લાની અનોખી આર્થિક ક્ષમતાને બહાર લાવવાનો, સંતુલિત પ્રાદેશિક વિકાસને વેગ આપવાનો અને સ્થાનિક કારીગરો અને ઉદ્યોગસાહસિકોને રાષ્ટ્રીય અને વૈશ્વિક બજારોમાં સ્પર્ધા કરવા સક્ષમ બનાવવાનો છે.

સાંસ્કૃતિક વારસાને ભારતની સર્વાંગી વિકાસ પ્રાથમિકતાઓ સાથે સુમેળ સાધવાથી, પરંપરાગત કૌશલ્યો આર્થિક વિકાસના ટકાઉ માધ્યમમાં રૂપાંતરિત થાય છે.

આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય નીચે મુજબ છે:

ODOP ની સફળતાનો આધાર તેના લવચીક છતાં સંરચિત શાસન મોડેલ પર છે.કેન્દ્રીય મંત્રાલયો, રાજ્ય સરકારો અને જિલ્લા પ્રશાસનોના સહિયારા પ્રયાસો દ્વારા તેનો અમલ થાય છે.

ઓડીઓપી (વન ડિસ્ટ્રિક્ટ વન પ્રોડક્ટ) પહેલ હેઠળ, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા સ્થાનિક કક્ષાએ ઉપલબ્ધ હાલની ઇકોસિસ્ટમના આધારે ઉત્પાદનોની પસંદગી કરવામાં આવે છે, અને અંતિમ સૂચિ ઉદ્યોગ અને આંતરિક વેપાર પ્રોત્સાહન વિભાગ (ડીપીઆઈઆઈટી) ને જાણ કરવામાં આવે છે.

ઉદ્યોગ અને આંતરિક વેપાર પ્રોત્સાહન વિભાગ (DPIIT) ના ડિજિટલ પોર્ટલ પર એક જિલ્લો એક ઉત્પાદન (ODOP) ના 1,200 થી વધુ ઉત્પાદનો સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવ્યા છે, જે કાપડ અને ખાદ્યપદાર્થોથી લઈને હસ્તકલા અને ખનિજો જેવા ક્ષેત્રોને આવરી લે છે.

સરકારી ઈ-માર્કેટપ્લેસ (જેમ)-એક જિલ્લો એક ઉત્પાદન (ODOP) બજાર જેવી ઈ-કોમર્સ પહેલ દ્વારા ભારતના શ્રેષ્ઠ ODOP ઉત્પાદનોને વ્યાપક બજારો સમક્ષ પ્રદર્શિત કરવામાં આવી રહ્યા છે, જે કારીગરોને સશક્ત બનાવે છે અને બજારની પહોંચ વિસ્તૃત કરે છે.

ઓડીઓપી (એક જિલ્લો, એક ઉત્પાદન) પહેલના પ્રણેતા રાજ્ય ઉત્તર પ્રદેશે આ કાર્યક્રમ હેઠળ નોંધપાત્ર આર્થિક પરિવર્તનનો અનુભવ કર્યો છે.ઉત્તર પ્રદેશ ઇન્ટરનેશનલ ટ્રેડ શો (યુપીઆઇટીએસ) 2025 દરમિયાન ઓડીઓપી (એક જિલ્લો, એક ઉત્પાદન) પહેલે રાષ્ટ્રીય અને વૈશ્વિક સ્તરે અભૂતપૂર્વ પ્રસિદ્ધિ મેળવી હતી, જ્યારે પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આ પહેલે ઉત્તર પ્રદેશના જિલ્લા-વિશિષ્ટ ઉત્પાદનોને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો સુધી પહોંચાડવામાં કેવી રીતે મદદ કરી છે તે પ્રકાશિત કર્યું હતું. UPITS 2025 ખાતે ODOP પેવેલિયનમાં 466 સ્ટોલ પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યા હતા. જેના કારણે ₹20.77 કરોડના વ્યવસાયિક તકો અને વ્યવહારો થયા હતા.

તેવી જ રીતે, પ્રયાગરાજમાં 2025ના મહાકુંભ દરમિયાન, એક જિલ્લો એક ઉત્પાદન (ODOP) પરંપરાગત કારીગરી માટે એક અગ્રણી મંચ તરીકે ઉભરી આવ્યું. 6,000 ચોરસ મીટરના સમર્પિત પ્રદર્શન ક્ષેત્રમાં દેશભરના કારીગરોને એકઠા કરવામાં આવ્યા હતા. તેમણે બનારસી બ્રોકેડ, કુશીનગર કાર્પેટ, ફિરોઝાબાદ કાચના વાસણો, વારાણસી લાકડાના રમકડાં અને ધાતુના હસ્તકલા સહિતની હસ્તકલા પ્રદર્શિત કરી હતી. ઉત્તર પ્રદેશના 75 GI-ટેગવાળા ઉત્પાદનોનો વિશાળ સંગ્રહ પણ હતો. આ સંગ્રહમાં કાશી ક્ષેત્રના 34 ઉત્પાદનોનો સમાવેશ થતો હતો.

પ્રધાનમંત્રી એકતા મોલ્સ (એકતા મોલ્સ) ને એક જિલ્લો એક ઉત્પાદન, ભૌગોલિક સંકેત અને હસ્તકલા ઉત્પાદનોના પ્રચાર અને વેચાણ માટે સમર્પિત છૂટક અને પ્રદર્શન કેન્દ્રો તરીકે કલ્પના કરવામાં આવી છે.દરેક મોલમાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને તેમના ઉત્પાદનો પ્રદર્શિત કરવા માટે નિર્ધારિત જગ્યા પૂરી પાડવાની યોજના છે, જે જિલ્લા-સ્તરની વિશેષતાઓ માટે બજારમાં વ્યાપક પહોંચ, વધુ સારી દૃશ્યતા અને ગ્રાહકોનો સુધારેલો સંપર્ક સુનિશ્ચિત કરશે.

આ અગ્રણી કેન્દ્રો માત્ર બજાર નથી, પણ કારીગરીના મંદિરો છે; એવી જગ્યાઓ જ્યાં ગ્રામીણ કારીગરોના સપનાને પાંખો ફૂટે છે, જ્યાં દરેક ઉત્પાદન વારસાની એક ગાથા કહે છે, અને આત્મનિર્ભર તથા સાંસ્કૃતિક રીતે આત્મવિશ્વાસુ ભારતના દ્રષ્ટિકોણને એક મૂર્ત, ગતિશીલ અભિવ્યક્તિ મળે છે.

ઓડીઓપીની વાર્તા એ ભારતની ગાથા છે: સ્થિતિસ્થાપકતાથી ટકી રહેલા હસ્તકલા, પરંપરાઓને જીવંત રાખનારા કારીગરો, અને આખરે તેમને વૈશ્વિક મંચ પર સન્માન સાથે સ્થાપિત કરનાર રાષ્ટ્રની.મોરાદાબાદના ચમકતા પિત્તળથી લઈને પીએમ એકતા મોલ્સની છાજલીઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ગિફ્ટ હેમ્પર્સ સુધી, ઓડીઓપીએ સ્થાનિક કુશળતાને રાષ્ટ્રીય ગૌરવ અને વૈશ્વિક તકમાં રૂપાંતરિત કરી છે.“એક જિલ્લો, એક ઉત્પાદન” પૂરતું સીમિત ન રહેતા, તે હવે લાખો આકાંક્ષાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે પોતાના ગામડાઓની સીમાઓ ઓળંગીને દૂર દૂર સુધી ઓળખ સ્થાપિત કરી રહી છે.નવા બજારો ખુલતા અને પીએમ એકતા મોલ્સનો ઉદય થતા, ભારતના સ્થાનિક બજારો વિશ્વ સ્તરે પોતાની સાર્થક ઉપસ્થિતિ નોંધાવી રહ્યા છે, અને દરેક કારીગર તેમની હસ્તકળાને હંમેશા જે ચમક અને પ્રસિદ્ધિ લાયક હતી તે હવે પ્રાપ્ત થતી જોઈ રહ્યા છે.

સંદર્ભો

Ministry of Electronics and Information Technology

• https://www.cert-in.org.in/
• https://www.cert-in.org.in/- Annual Report 2024
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2203387&reg=3&lang=1
• https://www.csk.gov.in/about.html
• https://www.cert-in.org.in/CSIRT.jsp
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2148943&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2109192&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2026677&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2115416&reg=3&lang=2
• UPI: https://www.npci.org.in/product/upi/product-statistics
• IMPS: https://www.npci.org.in/product/imps/product-statistics
• NETC: https://www.npci.org.in/product/netc/product-statistics
• DigiLocker: https://www.digilocker.gov.in/web/statistics
• https://www.cert-in.org.in/PDF/Guidelines_for_Smart_City_Infrastructure.pdf
• https://www.cert-in.org.in/PDF/RANSOMWARE_Report_2024.pdf
• https://www.cert-in.org.in/PDF/Digital_Threat_Report_2024.pdf
• https://www.cert-in.org.in/PDF/CIWP-2025-0001.pdf
• https://www.cert-in.org.in/PDF/TechnicalGuidelines-on-SBOM,QBOM&CBOM,AIBOM_and_HBOM_ver2.0.pdf
• https://www.cert-in.org.in/ (Guidelines)
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2144023&reg=3&lang=2
• https://www.cert-in.org.in/PDF/Elemental_Cyber_Defense_Controls_for_MSME.pdf

Ministry of Communications

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2057035&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2198285&reg=3&lang=2

Ministry of Home Affairs

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2197529&reg=3&lang=2

PIB Headquarters:

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2176146&reg=3&lang=2
• https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=156294&ModuleId=3&reg=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?ModuleId=3&NoteId=154788&reg=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154912&ModuleId=3&reg=3&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2206477&reg=3&lang=1

the420.in

• https://the420.in/cert-in-ai-praised-world-economic-forum-cyber-fraud-report

click here to see pdf 

SM/IJ/GP/JD