નેશનલ સ્કૂલ ઓફ ડ્રામા (NSD) 27 જાન્યુઆરીથી 20 ફેબ્રુઆરી 2026 દરમિયાન વિશ્વના સૌથી મોટા આંતરરાષ્ટ્રીય થિયેટર ફેસ્ટિવલ, ભારત રંગ મહોત્સવ (BRM) ની 25મી આવૃત્તિનું આયોજન તેની અત્યાર સુધીની સૌથી વિસ્તૃત અને સર્વસમાવેશક આવૃત્તિમાં કરશે.

એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ ચિહ્નિત કરતા, BRM 2026 દેશભરમાં 40 સ્થળોએ મંચિત કરવામાં આવશે, તેની સાથે સાતેય ખંડોમાંના દરેકના એક દેશમાંથી ઓછામાં ઓછું એક પ્રોડક્શન હશે, જે ઉત્સવની વૈશ્વિક પહોંચ અને સાંસ્કૃતિક પડઘાને મજબૂત બનાવશે.

તહેવાર દરમિયાન કુલ 277 ભારતીય પ્રોડક્શન્સ, જેમાં 136 પસંદ કરેલા નાટકો અને આમંત્રિત પ્રોડક્શન્સનો સમાવેશ થાય છે, તેની સાથે 12 આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રોડક્શન્સ રજૂ કરવામાં આવશે. આ પ્રોડક્શન્સમાં 228 ભારતીય અને વિદેશી ભાષાઓ અને બોલીઓમાં પ્રદર્શનનો સમાવેશ થાય છે, જે ભારત રંગ મહોત્સવને ભાષાકીય વિવિધતાની દ્રષ્ટિએ વિશ્વનો સૌથી મોટો થિયેટર ફેસ્ટિવલ બનાવે છે.

પસંદ કરાયેલા નાટકો 817 રાષ્ટ્રીય અને 34 આંતરરાષ્ટ્રીય અરજીઓની કડક સ્ક્રીનિંગ પ્રક્રિયામાંથી બહાર આવ્યા છે. વધુમાં, આ ફેસ્ટિવલમાં વિવિધ કેન્દ્રો પર 19 યુનિવર્સિટી પ્રોડક્શન્સ અને 14 સ્થાનિક પ્રોડક્શન્સ રજૂ કરવામાં આવશે.

આ પ્રસંગે બોલતા, NSDના વાઈસ ચેરમેન પ્રો. ભરત ગુપ્તે કહ્યું: “ભારત રંગ મહોત્સવ 2026 થિયેટરના લોકશાહીકરણ અને સાર્વત્રિકીકરણના પ્રતીક તરીકે ઉભું છે - માત્ર તેના હેતુમાં જ નહીં પણ તેના વ્યાપમાં પણ. આ ઉત્સવ વિવિધ સમુદાયો અને વય જૂથોની વિવિધ ભાષાઓ, શૈલીઓ અને નાટ્ય અભિવ્યક્તિઓના સમાવેશ દ્વારા ભારતની સહિયારી સર્જનાત્મક સાતત્યની નૈતિકતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.”

આ આવૃત્તિ મૈથિલી, ભોજપુરી, તુલુ, ઉર્દૂ, સંસ્કૃત, તાઈ ખામ્તી, ન્યીશીની સાથે લગભગ તમામ મુખ્ય ભારતીય ભાષાઓ અને અનેક આદિવાસી અને લુપ્તપ્રાય ભાષાઓમાં પ્રદર્શન સાથે તેના ભાષાકીય અને સાંસ્કૃતિક કેનવાસને નોંધપાત્ર રીતે વિસ્તૃત કરે છે.

પ્રથમ વખત, લદ્દાખ, આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ, લક્ષદ્વીપ, દમણ અને દીવ, આઈઝોલ (મિઝોરમ), તુરા (મેઘાલય), નાગાંવ (આસામ), મંડી (હિમાચલ પ્રદેશ) અને રોહતક (હરિયાણા) સહિત અનેક નવા કેન્દ્રો ઉમેરવામાં આવ્યા છે.

આ મહોત્સવની ભાવના પર પ્રકાશ પાડતા, NSDના ડાયરેક્ટર શ્રી ચિત્તરંજન ત્રિપાઠીએ જણાવ્યું હતું કે: "25મો ભારત રંગ મહોત્સવ એ લોકોના, લોકો દ્વારા અને લોકો માટે નાટ્યનો મહાકુંભ છે. આ એક સર્વસમાવેશક, બિન-ભદ્ર આંતરરાષ્ટ્રીય નાટ્ય મહોત્સવ છે જ્યાં ભાષાઓ, પ્રદેશો, સૌંદર્ય શાસ્ત્ર અને વિચારધારાઓ વિવિધ નાટ્ય સ્વરૂપો દ્વારા એક થાય છે."

તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું: “એ ગર્વની વાત છે કે આ ઉત્સવ દેશના કેટલાક સૌથી દૂરના ખૂણાઓ સુધી પહોંચે છે, જે એવા પ્રદેશોમાં થિયેટરની પહોંચ પ્રદાન કરે છે જ્યાં આવી તકો અત્યંત મર્યાદિત છે. BRM સમૃદ્ધ મૌખિક અને લેખિત પરંપરાઓ ધરાવતી ઓછી પ્રતિનિધિત્વ ધરાવતી ભાષાઓને મંચ પણ પૂરો પાડે છે.”

BRM 2026 વિવિધ પ્રકારના ક્યુરેટેડ અને સંલગ્ન થિયેટર ફેસ્ટિવલ રજૂ કરશે, જેમાં આદિરંગ મહોત્સવ (આદિવાસી થિયેટર, નૃત્ય અને હસ્તકલા), જશ્ન-એ-બચપન (બાળકોનું થિયેટર), બાલ સંગમ (બાળકો દ્વારા લોકનૃત્ય અને નાટક), પૂર્વોત્તર નાટ્ય સમારોહ (ઉત્તર-પૂર્વીય થિયેટર), પપેટ થિયેટર ફેસ્ટિવલ, ડાન્સ ડ્રામા ફેસ્ટિવલ, ક્લાસિકલ સંસ્કૃત ડ્રામા ફેસ્ટિવલ અને માઇક્રો ડ્રામા ફેસ્ટિવલનો સમાવેશ થાય છે.

પ્રથમ વખત ટ્રાન્સજેન્ડર સમુદાયો, સેક્સ વર્કર્સ, વરિષ્ઠ નાગરિકો અને અન્ય ઓછું પ્રતિનિધિત્વ ધરાવતા જૂથોના પ્રોડક્શન્સ રજૂ કરવામાં આવશે.

આ મહોત્સવ ભગવાન બિરસા મુંડા, લોક માતા અહિલ્યા બાઈ અને ડૉ. શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જી જેવી પ્રતિષ્ઠિત ઐતિહાસિક હસ્તીઓની સ્મૃતિમાં ઉજવવામાં આવશે, જ્યારે થિયેટરના દિગ્ગજો રતન થિયમ, દયા પ્રકાશ સિંહા, બંસી કૌલ અને આલોક ચેટર્જીને શ્રદ્ધાંજલિ આપવામાં આવશે. ઇબ્રાહિમ અલ્કાઝીના સન્માનમાં NSD દિલ્હી કેમ્પસમાં એક વિશેષ સેમિનારનું આયોજન કરવામાં આવશે. કેન્સર સર્વાઈવર અને NSD ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી દ્વારા લખાયેલ અને પ્રસ્તુત એક અનોખું નાટ્ય પ્રદર્શન પણ મંચિત કરવામાં આવશે.

લોકકલા પ્રદર્શન, શેરી નાટક, સેમિનાર, માસ્ટર ક્લાસ અને વર્કશોપ આ ઉત્સવનો અભિન્ન ભાગ બનશે. NSD સ્ટુડન્ટ્સ યુનિયનની આગેવાની હેઠળનો અદ્વિતીય વિભાગ NSD કેમ્પસમાં ઇન્ટરેક્ટિવ સત્રો અને નુક્કડ નાટક પ્રદર્શનનું આયોજન કરશે.

આ ઉત્સવમાં થિયેટર બજાર હશે, જે નવા લખાયેલા નાટકોને પ્રોત્સાહન આપશે, જેમાં પસંદ કરેલી કૃતિઓને પુરસ્કૃત અને પ્રકાશિત કરવામાં આવશે. 'શ્રુતિ' પહેલ હેઠળ 17 પુસ્તકો લોન્ચ કરવામાં આવશે. ખાસ કરીને, મહિલાઓ દ્વારા નિર્દેશિત 33 પ્રોડક્શન્સ પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે. સ્વતંત્રતા સેનાનીઓ, સમાજ સુધારકો અને પ્રતિષ્ઠિત થિયેટર પ્રતિપાદકોના સન્માનમાં વિશેષ પ્રદર્શન પણ રજૂ કરવામાં આવશે.

ભારતની વિવિધ રાંધણ પરંપરાઓ અને પરંપરાગત હસ્તકલા દર્શાવતા ખાસ કાઉન્ટરો ઉત્સવના સાંસ્કૃતિક અનુભવમાં વધારો કરશે.

ભારત રંગ મહોત્સવ 2026ના આ ભવ્ય સ્તરને મૈથિલી-ભોજપુરી એકેડમી, હિન્દી એકેડમી, ગઢવાલી-કુમાઉની-જૌનસારી એકેડમી અને ઉર્દૂ એકેડમી (દિલ્હીની NCT સરકાર) સહિતની અગ્રણી રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સાંસ્કૃતિક અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સાથેના સહયોગ દ્વારા સમર્થન પ્રાપ્ત છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગીઓમાં નેશનલ પોલિશ થિયેટર એકેડમી (વોર્સો), નેશનલ એકેડમી ઓફ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ આર્ટસ (મેડ્રિડ) અને રશિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ થિયેટર આર્ટસ - GITIS (મોસ્કો) નો સમાવેશ થાય છે, સાથે અનેક ભારતીય રાજ્યો અને સાંસ્કૃતિક સંસ્થાઓનો ટેકો પણ સામેલ છે.

SM/BS/GP/JD