ભારત સરકારે કાર્બન ક્રેડિટ ટ્રેડિંગ સ્કીમ (CCTS) હેઠળ વધારાના કાર્બન-સઘન ક્ષેત્રો માટે ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જન તીવ્રતા (GEI) લક્ષ્યાંકો સૂચિત કર્યા છે. 13.01.2026ના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલ સૂચના, પેટ્રોલિયમ રિફાઇનરીઓ, પેટ્રોકેમિકલ્સ, ટેક્સટાઇલ્સ અને સેકન્ડરી એલ્યુમિનિયમને ઇન્ડિયન કાર્બન માર્કેટ (ICM) ની અનુપાલન પદ્ધતિ હેઠળ લાવે છે.

આ ક્ષેત્રોમાં કુલ 208 બાધ્ય સંસ્થાઓએ હવે નિર્દિષ્ટ ઉત્સર્જન તીવ્રતા ઘટાડાના લક્ષ્યાંકો પૂરા કરવાના રહેશે. આ વિસ્તરણ સાથે, ICM ની અનુપાલન પદ્ધતિ હવે ભારતના સૌથી વધુ ઉત્સર્જન-સઘન ઉદ્યોગોમાં 490 બાધ્ય સંસ્થાઓને આવરી લે છે. ભારત સરકારે પ્રથમ ઓક્ટોબર 2025માં એલ્યુમિનિયમ, સિમેન્ટ, ક્લોર-આલ્કલી અને પલ્પ અને પેપર ક્ષેત્રો માટે 282 બાધ્ય સંસ્થાઓને આવરી લેતા GEI લક્ષ્યાંકો સૂચિત કર્યા હતા.

2023 માં ભારત સરકાર દ્વારા સૂચિત CCTS એ ICM ની કામગીરી માટે એક એકંદર માળખું પૂરું પાડે છે. CCTS નો ઉદ્દેશ્ય કાર્બન ક્રેડિટ સર્ટિફિકેટ ટ્રેડિંગ મિકેનિઝમ દ્વારા ઉત્સર્જનની કિંમત નક્કી કરીને ભારતીય અર્થતંત્રના વિવિધ ક્ષેત્રોમાંથી ગ્રીનહાઉસ ગેસના ઉત્સર્જનને ઘટાડવાનો અથવા ટાળવાનો છે.

CCTS બે પદ્ધતિઓ દ્વારા કાર્ય કરે છે: અનુપાલન પદ્ધતિ અને ઓફસેટ પદ્ધતિ. અનુપાલન પદ્ધતિ હેઠળ, બાધ્ય સંસ્થાઓ તરીકે નિયુક્ત ઉત્સર્જન-સઘન ઉદ્યોગોએ નિર્ધારિત ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જન તીવ્રતા (GEI) લક્ષ્યાંકો પૂરા કરવાના હોય છે. બાધ્ય સંસ્થાઓ કે જેઓ તેમના લક્ષ્યાંકો કરતા વધુ સારું પ્રદર્શન કરે છે તેઓ કાર્બન ક્રેડિટ સર્ટિફિકેટ મેળવવા માટે પાત્ર છે જે તેઓ એવી બાધ્ય સંસ્થાઓ સાથે વેપાર કરી શકે છે જેઓ તેમના લક્ષ્યાંકો પૂરા કરવામાં અસમર્થ છે.

આ પ્રગતિ ઉદ્યોગ સાથેના વર્ષોના સતત જોડાણ, સખત તકનીકી મૂલ્યાંકન અને સંસ્થાઓ તથા હિતધારકો વચ્ચેના સંકલિત પ્રયાસોને પ્રતિબિંબિત કરે છે. જેમ જેમ ક્ષેત્રીય વ્યાપ ઊંડો થશે અને અનુપાલન પદ્ધતિ પરિપક્વ થશે, તેમ ICM ઔદ્યોગિક વિકાસને ભારતના લાંબા ગાળાના આબોહવા ઉદ્દેશ્યો અને નેટ-ઝીરો પાથવે સાથે જોડવામાં કેન્દ્રીય ભૂમિકા ભજવવા માટે તૈયાર છે.

SM/DK/GP/JD