U Myntri Rangbahduh u la ai jingkren mynta ka sngi ha ka jingïalang kaba lai jong ka G20 Summit halor "A Fair and a Just Future for All - Critical Minerals; Decent Work; Artificial Intelligence” U Myntri Rangbahduh u la ong ba ka dei ban don ka jingkylla kaba kongsan ha ka rukom kyntiew ia ki teknoloji kiba kongsan. U la ong ba kum kine ki jingpyndonkam ia ka teknoloji ki dei ban long ‘kiba pynshong nongrim ha ki briew’ ym ‘kiba pynshong nongrim ha ka pisa tyngka’, ‘kiba pynshong nongrim ha ka pyrthei’ ym ha ka ‘ri’, bad kiba pynshong nongrim ha ka ‘jinglong ia baroh’ ym ha ki ‘model ba kyrpang’. U la batai bniah ba ïa kane ka jingïohi jngai la pynïasoh lang ha ka jinglong jingman teknoloji jong ka India bad ka la wanrah ïa ki jingmyntoi kiba khraw, la ka long ha ki jingpyndonkam ha kaba iadei bad ka haw haw, ka AI ne ki jingsiew digital ha kaba ka India ka long ka nongïalam ha ka pyrthei.

Haba kren shaphang ka Artificial Intelligence, u Myntri Rangbahduh u la batai ia ka rukom treikam jong ka India kaba pynshong nongrim ha ka bor ban ioh ia ka jingiaryntih, ka jingtbit katkum ka jingbun briew, bad ka jingpyntreikam kaba don ka jingkitkhlieh. U la ong ba hapoh ka India-AI Mission, la tei ia ka bor ban pyndonkam ia ki teknoloji da ka jingthmu ban pynthikna ba ki jingmyntoi jong ka AI kin poi sha baroh ha ka ri. Da kaba ong ba ka AI ka dei ban long ka jingbha ia ka pyrthei, u Myntri Rangbahduh u la kyntu ba dei ban don ka jingïateh kular ha ka pyrthei kaba pynshong nongrim ha ka jingshai, ka jingpeit bniah da u briew, ka jingshngaiñ ha ka rukom shna bad ka jingïada na ka jingpyndonkam bakla. U la ban jur ba watla ka AI ka dei ban pyniar ia ka bor jong u briew, hynrei ia ka rai kaba kut dei ban shim da ki briew hi. U Myntri Rangbahduh u la pynpaw ba ka India kan pynlong ïa ka AI Impact Summit ha u bnai Rymphang 2026 hapoh ka phang pdeng ‘Sarvajanam Hitaya, Sarvajanam Sukhaya’ [Ka bha ka miat na ka bynta baroh, ka jingkmen na ka bynta baroh], bad u la khot sngewbha ïa baroh ki ri G20 ban ïasnohkti lang ha kane ka kam.

U Myntri Rangbahduh u la ban jur ba ha ka juk jong ka AI, la donkam ban pynkylla stet ïa ka rukom treikam jong ngi na ‘Ki Kam Mynta’ sha ‘Ki Bor Treikam Lashai’. Haba pynkynmaw shaphang ka jingkiew ha ka jingpynkylla ia ki sap ha ka jingialang jong ka G20 ha New Delhi, u la ong ba kane ka kynhun ka dei ban thaw ia ka Global Framework for Talent Mobility ha ki snem ban wan.

U Myntri Rangbahduh u la pynkut da kaba ai ia ka khubor bad ka jingkular jong ka India na ka bynta ka bha ka miat ha ka pyrthei– ka nongrim ha kaba ka ieng – ka roi ka par kaba iaineh, ka khaii pateng kaba lah ban shaniah, ka pisa tyngka kaba hok, bad ka roi ka par ha kaba baroh ki kiew shaphrang. Lah ban iohi ia ka jingkren ba pura jong u Myntri Rangbahduh [hangne].

***