કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે કહ્યું, 'વંદે માતરમ' એ સ્વતંત્રતાનું ગીત, અટલ સંકલ્પની ભાવના અને ભારતની જાગૃતિનો પ્રથમ મંત્ર છે

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકાર મંત્રી શ્રી અમિત શાહે બંકિમ ચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાય દ્વારા રચિત રાષ્ટ્રીય ગીત 'વંદે માતરમ'ની 150મી વર્ષગાંઠ પર એક બ્લોગમાં જણાવ્યું હતું કે 'વંદે માતરમ' માત્ર ભારતનું રાષ્ટ્રીય ગીત નથી, માત્ર સ્વતંત્રતા ચળવળનો આત્મા નથી પણ 'સાંસ્કૃતિક રાષ્ટ્રવાદ' ની પ્રથમ ઘોષણા પણ છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ તેમના લેખમાં જણાવ્યું હતું કે આપણા દેશના ઇતિહાસમાં ઘણી મહત્વપૂર્ણ ક્ષણો આવી છે જ્યારે ગીતો અને કલા, વિવિધ સ્વરૂપોમાં, જાહેર લાગણીઓને સાચવીને ચળવળોને આકાર આપવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. છત્રપતિ શિવાજી મહારાજની સેનાના યુદ્ધ ગીતો હોય, સ્વતંત્રતા સેનાનીઓના ગીતો હોય કે કટોકટી સામે યુવાનોના સામૂહિક ગીતો હોય, આ ગીતોએ આત્મસન્માન અને એકતાવાળા ભારતીય સમાજને પ્રેરણા આપી હતી.

આવું જ ભારતનું રાષ્ટ્રીય ગીત, "વંદે માતરમ" છે, જેનો ઇતિહાસ યુદ્ધના મેદાનમાં નહીં, પરંતુ એક વિદ્વાન, બંકિમ ચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાયના શાંત પણ અટલ સંકલ્પથી શરૂ થાય છે.1875, જગધાત્રી પૂજા (કાર્તિક શુક્લ નવમી અથવા અક્ષય નવમી)ના દિવસે, તેમણે એક સ્તોત્ર રચ્યું જે ભારતની સ્વતંત્રતાનું શાશ્વત ગીત બન્યું. 'વંદે માતરમ' માત્ર ભારતનું રાષ્ટ્રીય ગીત નથી, માત્ર સ્વતંત્રતા ચળવળનો આત્મા નથી, પરંતુ બંકિમ ચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાયની 'સાંસ્કૃતિક રાષ્ટ્રવાદ' ની પહેલી ઘોષણા પણ છે. તેણે આપણને યાદ અપાવ્યું કે ભારત માત્ર ભૂમિનો ટુકડો નથી, પરંતુ એક ભૂ-સાંસ્કૃતિક રાષ્ટ્ર છે - જેની એકતા તેની સંસ્કૃતિ અને સભ્યતામાંથી આવે છે.

જેમ મહર્ષિ અરવિંદોએ તેનું વર્ણન કર્યું હતું, બંકિમ આધુનિક ભારતના ઋષિ હતા, જેમણે તેમના શબ્દો દ્વારા રાષ્ટ્રના આત્માને પુનર્જીવિત કર્યો. તેમના એક પત્રમાં, બંકિમ બાબુએ લખ્યું: "મને કોઈ વાંધો નથી કે મારી બધી કૃતિઓ ગંગામાં ધોવાઈ જાય. આ એકલું જ સ્તોત્ર કાયમ માટે જીવંત રહેશે. તે એક મહાન રાષ્ટ્રગીત હશે અને લોકોના હૃદય જીતી લેશે." વસાહતી ભારતના સૌથી અંધકારમય સમયગાળા દરમિયાન લખાયેલું, 'વંદે માતરમ' જાગૃતિનું ઉદય ગીત બન્યું.

1896માં, રવીન્દ્રનાથ ટાગોરે 'વંદે માતરમ' ને સૂર આપ્યો, તેને અવાજ અને અમરત્વ આપ્યું. આ ગીત ભાષા અને પ્રાદેશિક સીમાઓ પાર કરીને સમગ્ર દેશમાં ગુંજી ઉઠ્યું. તમિલનાડુમાં, સુબ્રમણ્યમ ભારતીએ તેનું તમિલમાં ભાષાંતર કર્યું, અને પંજાબના ક્રાંતિકારીઓએ તેને ગાયું, બ્રિટિશ રાજને ખુલ્લેઆમ પડકાર્યો. 1905માં, બંગાળના ભાગલા ચળવળ દરમિયાન, 'વંદે માતરમ' ના જાહેર પાઠ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. છતાં, 14 એપ્રિલ, 1906ના રોજ, બારીસાલમાં, હજારો લોકોએ આ આદેશનો વિરોધ કર્યો હતો. જ્યારે પોલીસે શાંતિપૂર્ણ મેળાવડા પર લાઠીચાર્જ કર્યો, ત્યારે પુરુષો અને સ્ત્રીઓ 'વંદે માતરમ' ના નારા લગાવતા શેરીઓમાં લોહીલુહાણ થઈને દોડી ગયા હતા.

ત્યાંથી, ગદર પાર્ટીના ક્રાંતિકારીઓ સાથે 'વંદે માતરમ'નો નારો કેલિફોર્નિયા પહોંચ્યો, જે સિંગાપોરથી નેતાજીના સૈનિકોની કૂચ દરમિયાન આઝાદ હિંદ ફોજમાં ગુંજ્યો, અને 1946ના રોયલ ઇન્ડિયન નેવી બળવામાં પણ ગુંજ્યો, જ્યારે ભારતીય ખલાસીઓએ બ્રિટિશ યુદ્ધ જહાજો પર ત્રિરંગો લહેરાવ્યો. ખુદીરામ બોઝથી લઈને અશફાકુલ્લા ખાન સુધી, ચંદ્રશેખર આઝાદથી લઈને તિરુપુર કુમારન સુધી, નારો એક જ હતા. તે હવે માત્ર એક ગીત નહોતું; તે ભારતના સામૂહિક આત્માનો અવાજ બની ગયું હતું. મહાત્મા ગાંધીએ પોતે સ્વીકાર્યું હતું કે 'વંદે માતરમ'માં "સૌથી સુસ્ત રક્તને પણ જાગૃત કરવાની જાદુઈ શક્તિ" છે. તેથી મહર્ષિ અરવિંદજીએ તેને "ભારતના પુનર્જન્મનો મંત્ર" કહ્યો હતો.

26 ઓક્ટોબરના રોજ, તેમના "મન કી બાત" કાર્યક્રમ દરમિયાન, પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ફરી એકવાર દેશવાસીઓને "વંદે માતરમ" ગીતના ઇતિહાસની યાદ અપાવી. ભારત સરકારે જાહેરાત કરી છે કે તે રાષ્ટ્રીય ગીત "વંદે માતરમ" ની 150મી વર્ષગાંઠની ઉજવણી માટે આગામી એક વર્ષ માટે 7 નવેમ્બરથી શરૂ થતા વિવિધ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરશે. આ કાર્યક્રમો સુનિશ્ચિત કરશે કે "વંદે માતરમ" દેશભરમાં સંપૂર્ણ રીતે ગવાય, જેનાથી યુવા પેઢી "સાંસ્કૃતિક રાષ્ટ્રવાદ"ના વિચારને આત્મસાત કરી શકે.

આજે, જ્યારે આપણે ભારત પર્વ ઉજવીએ છીએ અને સરદાર પટેલને તેમની જન્મજયંતી પર આદરપૂર્વક યાદ કરીએ છીએ, ત્યારે આપણે એ પણ યાદ કરીએ છીએ કે કેવી રીતે સરદાર પટેલે "એક ભારત" બનાવીને "વંદે માતરમ" ની ભાવનાને મૂર્તિમંત કરી હતી. "વંદે માતરમ" 2047 માં વિકસિત ભારત માટે આપણા સંકલ્પને પ્રેરણા આપે છે. હવે, આ ભાવનાને આત્મનિર્ભર અને શ્રેષ્ઠ ભારતમાં પરિવર્તિત કરવાની આપણી જવાબદારી છે.

"વંદે માતરમ" એ સ્વતંત્રતાનું ગીત છે, અટલ સંકલ્પની ભાવના છે અને ભારતના જાગૃતિનો પ્રથમ મંત્ર છે. રાષ્ટ્રના આત્મામાંથી જન્મેલા શબ્દો ક્યારેય મરતા નથી; તેઓ કાયમ માટે જીવંત રહે છે, પેઢીઓ સુધી ગુંજતા રહે છે. સમય આવી ગયો છે કે આપણે આપણા ઇતિહાસ, આપણી સંસ્કૃતિ, આપણી માન્યતાઓ અને આપણી પરંપરાઓને ભારતીયતાના ચશ્માથી જોઈએ.

વંદે માતરમ!

બ્લોગ-

https://amitshah.co.in/hi/myview/blog/%E0%A4%B5%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%87-%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A6-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A5%E0%A4%AE-%E0%A4%89%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%98%E0%A5%8B%E0%A4%B7%E0%A4%A3%E0%A4%BE-2025

IJ/GP/JD