पत्र सूचना कार्यालय

য’ত প্ৰতিটো ক্ৰয়েই GeM লাভ কৰে

ডিজিটেল শাসনৰ জৰিয়তে ৰাজহুৱা ক্ৰয় ব্যৱস্থাৰ ৰূপান্তৰ

ডিজিটেল যুগত ৰাজহুৱা ক্ৰয়

প্ৰতি বছৰে চৰকাৰসমূহে বিভিন্ন খণ্ডত হাজাৰ হাজাৰ কোটি টকাৰ সামগ্ৰী আৰু সেৱা ক্ৰয় কৰে। চিকিৎসা সঁজুলি আৰু শ্ৰেণীকোঠাৰ আচবাবৰ পৰা পৰিবহণ আন্তঃগাঁথনি আৰু ডিজিটেল সমাধানলৈকে, ক্ৰয়ে ৰাজহুৱা প্ৰশাসনৰ প্ৰায় প্ৰতিটো দিশকে সমৰ্থন কৰে।

পৰম্পৰাগত ক্ৰয় ব্যৱস্থাত প্ৰায়ে কাগজ-পত্ৰ, একাধিক অনুমোদন আৰু দীঘলীয়া নিবিদা প্ৰক্ৰিয়া জড়িত হৈ আছিল, যিয়ে দক্ষতা আৰু স্বচ্ছতাক সীমিত কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাক ৰূপান্তৰিত কৰিবলৈ চৰকাৰে ৯ আগষ্ট ২০১৬ তাৰিখে চৰকাৰী ই-মাৰ্কেটপ্লেচ (GeM) মুকলি কৰে।

পৰম্পৰাগত ক্ৰয়ৰ পৰা ডিজিটেল বজাৰলৈ

ৰাজহুৱা ক্ৰয় ব্যৱস্থাত এক ৰূপান্তৰকাৰী সংস্কাৰ হিচাপে পৰিকল্পিত GeM হৈছে এক একত্ৰিত, আৰম্ভণিৰ পৰা শেষলৈকে সম্পূৰ্ণ ডিজিটেল মঞ্চ। ই চৰকাৰী ক্ৰেতাসকলক এক সুৰক্ষিত, কাগজবিহীন, নগদবিহীন আৰু সংস্পৰ্শবিহীন পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ জৰিয়তে সামগ্ৰী আৰু সেৱা ক্ৰয় কৰিবলৈ সক্ষম কৰে। ই ক্ৰেতা আৰু বিক্ৰেতাসকলক এক উমৈহতীয়া অনলাইন বজাৰত একত্ৰিত কৰে, যাৰ ফলত ক্ৰয় ব্যৱস্থা অধিক স্বচ্ছ, দক্ষ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক হৈ পৰে।

এই মঞ্চটো আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু দক্ষিণ কোৰিয়াৰ দৰে দেশৰ আগশাৰীৰ ৰাজহুৱা ক্ৰয় ব্যৱস্থাকে ধৰি বিশ্বৰ উত্তম পদ্ধতিসমূহ অধ্যয়ন কৰাৰ পিছত বিকশিত কৰা হৈছিল। ই ক্ৰয় প্ৰক্ৰিয়াক সৰল আৰু মান্যকৃত কৰিবলৈ ডিজিটেল প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ কৰে। সাধাৰণ বিত্তীয় নিয়মসমূহত কৰা সংশোধনৰ জৰিয়তে ইয়াৰ ৰূপায়ণ অধিক শক্তিশালী কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত চৰকাৰী সংস্থাসমূহে এই মঞ্চৰ জৰিয়তে ক্ৰয় কৰিব পৰাৰ সুবিধা লাভ কৰে।

GeM-এ কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক মন্ত্ৰালয়, বিভাগ, ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ (PSUs), স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা, স্থানীয় সংস্থা, পঞ্চায়ত আৰু সমবায়কে ধৰি বিস্তৃত পৰিসৰৰ চৰকাৰী ক্ৰেতাক সেৱা আগবঢ়ায়। এই মঞ্চই বিক্ৰেতাৰ পঞ্জীয়ন আৰু সামগ্ৰী তালিকাভুক্ত কৰাৰ পৰা নিবিদা, চুক্তি প্ৰদান, অৰ্ডাৰ পূৰণ আৰু ধন পৰিশোধলৈকে সম্পূৰ্ণ ক্ৰয় জীৱনচক্ৰক ডিজিটেল ৰূপ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত অধিক স্বচ্ছতা, দায়বদ্ধতা আৰু ব্যৱসায়ৰ সহজতা নিশ্চিত হয়।

GeM ৰ পদক্ষেপ, উদ্ভাৱন আৰু প্ৰভাৱৰ বিষয়ে অধিক জানক ।

এক স্বচ্ছ ক্ৰয় পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ গঢ়ি তোলা

স্বচ্ছতা GeM-ৰ ক্ৰয় কাঠামোৰ মূলত আছে। এই মঞ্চই ৰাজহুৱা ক্ৰয় ব্যৱস্থাত ন্যায্য প্ৰতিযোগিতা, মান্যকৃত প্ৰক্ৰিয়া আৰু তথ্যভিত্তিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। চৰকাৰী ক্ৰেতাসকলে তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি প্ৰত্যক্ষ ক্ৰয়, তুলনা, ইলেক্ট্ৰনিক নিবিদা আৰু বিপৰীত নিলামৰ জৰিয়তে ক্ৰয় কৰিব পাৰে। ডিজিটেল অভিলেখ, বাস্তৱ-সময়ৰ নিৰীক্ষণ আৰু স্বয়ংক্ৰিয় কৰ্মপ্ৰবাহে দায়বদ্ধতা বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে বিবেচনাধীন সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ হ্ৰাস কৰে।

সঠিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত সহায় কৰিবলৈ GeM-এ বিভিন্ন তথ্যভিত্তিক সঁজুলি আৰু একত্ৰিত সেৱা আগবঢ়ায়।

• ক্ৰেতাসকলে GeM-ৰ বাহিৰত ক্ৰয় কৰাৰ পূৰ্বে সামগ্ৰীৰ উপলব্ধতা আৰু পূৰ্বৰ ক্ৰয়ৰ ধাৰা মূল্যায়ন কৰিবলৈ GeM উপলব্ধতা প্ৰতিবেদন আৰু পূৰ্বৰ লেনদেনৰ সাৰাংশত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে।
• ব্যৱসায়িক বিশ্লেষণৰ সুবিধাসমূহে শেষবাৰৰ ক্ৰয় মূল্য, মূল্যৰ ধাৰা আৰু বিভাগীয় ক্ৰয়ৰ ইতিহাসৰ দৰে তথ্য প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত ক্ৰেতাসকলে তথ্যভিত্তিক আৰু ব্যয়-সাশ্ৰয়ী ক্ৰয়ৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।
• কেন্দ্ৰীয় ৰাজহুৱা ক্ৰয় পৰ্টেল (CPPP)-ৰ সৈতে একত্ৰীকৰণে দেশজুৰি বিভিন্ন ক্ৰয়ৰ চৰকাৰী নিবিদাৰ তথ্যৰ বাবে একক প্ৰৱেশ বিন্দু প্ৰদান কৰে।
• ভাৰতীয় ৰে’লৱে ইলেক্ট্ৰনিক ক্ৰয় ব্যৱস্থা (IREPS) আৰু প্ৰতিৰক্ষা ৰাজহুৱা ক্ৰয় পৰ্টেল (DPPP)-ৰ কাৰ্যসমূহ GeM-ৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হৈছে, যাতে এক একত্ৰিত আৰু আন্তঃকাৰ্যক্ষম ৰাজহুৱা ক্ৰয় পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ সৃষ্টি কৰিব পৰা যায়।

ৰাজহুৱা ক্ৰয়ৰ পৰিসৰ সম্প্ৰসাৰণ

GeM-এ ১.৩৭ লাখতকৈ অধিক চৰকাৰী ক্ৰেতা সংস্থাক প্ৰায় ২৫ লাখ বিক্ৰেতা আৰু সেৱা প্ৰদানকাৰীৰ সৈতে সংযোগ কৰি ২০ লাখ কোটি+ টকাৰো অধিক সৰ্বমুঠ ক্ৰয়ৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছে।

কেৱল লেনদেনৰ সুবিধা প্ৰদান কৰাৰ বাহিৰেও GeM ভাৰতৰ ডিজিটেল ক্ৰয় পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তম্ভত পৰিণত হৈছে। এই মঞ্চই ডিজিটেল ইণ্ডিয়া (Digital India), মেক ইন ইণ্ডিয়া (Make in India), আত্মনিৰ্ভৰ ভাৰত (Atmanirbhar Bharat), ভ’কেল ফ’ৰ ল’কেল (Vocal for Local) আৰু ব্যৱসায়ৰ সহজতা (Ease of Doing Business)ক সমৰ্থন কৰে। ই ১০,৬৬০তকৈ অধিক সামগ্ৰীৰ শ্ৰেণী আৰু ৩৫০টা সেৱাৰ শ্ৰেণীৰে এক বিস্তৃত ডিজিটেল বজাৰ প্ৰদান কৰে, যিয়ে ৰাজহুৱা ক্ৰয়ৰ বিভিন্ন প্ৰয়োজন পূৰণ কৰে। এই বজাৰত চিকিৎসা সঁজুলি, আচবাব, কম্পিউটাৰ, অগ্নি সুৰক্ষা সঁজুলি আৰু হস্তশিল্পৰ লগতে পৰিবহণ, খাদ্য যোগান, বাহন ভাড়াত লোৱা আৰু মানৱ সম্পদ সেৱাৰ দৰে সেৱাও অন্তৰ্ভুক্ত আছে। একাধিক ক্ৰয় পদ্ধতি, একত্ৰিত ধন পৰিশোধ ব্যৱস্থা আৰু অনলাইন চুক্তি প্ৰস্তুতে স্বচ্ছ, দক্ষ আৰু আৰম্ভণিৰ পৰা শেষলৈকে ডিজিটেল ক্ৰয় নিশ্চিত কৰে।

GeM-এ নীতি সংস্কাৰ, প্ৰযুক্তিগত উন্নীতকৰণ আৰু কৌশলগত অংশীদাৰিত্বৰ জৰিয়তে নিজকে অব্যাহতভাৱে বিকশিত কৰি আহিছে। শেহতীয়া সংস্কাৰসমূহৰ ভিতৰত পুনৰাবৃত্তিমূলক ক্ৰয়ৰ বাবে হাৰ চুক্তি আৰু বিক্ৰেতাসকলৰ বাবে জামানতৰ ধনৰ প্ৰয়োজনীয়তা আঁতৰোৱা আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছে। এই সংস্কাৰসমূহে ক্ৰয় ব্যৱস্থা সৰল কৰাৰ লগতে ব্যৱসায়ৰ সহজতা বৃদ্ধি কৰিছে।

GeM পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ শক্তিশালী কৰা অংশীদাৰিত্ব

ৰাজহুৱা ক্ৰয় ব্যৱস্থাক অধিক উদ্ভাৱনীমূলক, স্বচ্ছ আৰু অন্তৰ্ভুক্তিমূলক কৰি তুলিবলৈ GeM-এ চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠান, বিত্তীয় সংস্থা, উদ্যোগ সংস্থা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাসমূহৰ সৈতে কৌশলগত অংশীদাৰিত্ব গঢ়ি তুলিছে।

উদ্ভাৱন: ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত GeM-এ মহাকাশ-প্ৰযুক্তিৰ বাবে ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ প্ৰসাৰ আৰু অনুমোদন কেন্দ্ৰ (IN-SPACe) আৰু ড্ৰোন ক্ৰয়ৰ বাবে ড্ৰোন ফেডাৰেচন ইণ্ডিয়া (DFI)-ৰ সৈতে অংশীদাৰিত্ব কৰে।

বিত্ত: GeMSahay উদ্যোগৰ অধীনত ইউনিয়ন বেংক অৱ ইণ্ডিয়াৰ সৈতে অংশীদাৰিত্বই পঞ্জীয়নভুক্ত বিক্ৰেতা আৰু সেৱা প্ৰদানকাৰীসকলৰ বাবে জামানতবিহীন কাৰ্যকৰী মূলধনৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰে।

সামৰ্থ্য বিকাশ: অৰুণ জেটলী ৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান (AJNIFM), CareEdge Ratings, সামগ্ৰী শাসনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় কেন্দ্ৰ (NCGG) আৰু ভাৰতীয় লোক প্ৰশাসন প্ৰতিষ্ঠান (IIPA)-ৰ সৈতে হোৱা বুজাবুজিৰ চুক্তিয়ে ৰাজহুৱা ক্ৰয় ব্যৱস্থাত গৱেষণা, প্ৰশিক্ষণ, জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদান আৰু নীতি বিকাশত সহায় কৰে।

অনুসৰণ: কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংস্থা (EPFO)-ৰ সৈতে একত্ৰীকৰণে মানৱ শক্তি আউটচ’ৰ্চিং সেৱাত আইনসমূহৰ স্বচ্ছতা বৃদ্ধি আৰু অনুসৰণ শক্তিশালী কৰে।

অন্তৰ্ভুক্তি: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মহিলা সংস্থাৰ সৈতে অংশীদাৰিত্বই Womaniya উদ্যোগৰ জৰিয়তে মহিলা-নেতৃত্বাধীন উদ্যোগসমূহক উৎসাহিত কৰে আৰু লিংগ-সঁহাৰিদায়ক তথা অন্তৰ্ভুক্তিমূলক ৰাজহুৱা ক্ৰয়ক প্ৰসাৰিত কৰে।

মহিলা, ষ্টাৰ্টআপ আৰু সামাজিকভাৱে প্ৰান্তীয় উদ্যোগীসকলক সবলীকৰণ

ৰাজহুৱা ক্ৰয়ৰ ক্ষেত্ৰত শেষ মাইলৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ শক্তিশালী কৰিবলৈ GeM-এ ২০২৬ চনৰ জুন মাহত Common Service Centre e-Governance Services India Limited (CSC-SPV)-ৰ সৈতে অংশীদাৰিত্ব কৰিছে। এই অংশীদাৰিত্বৰ অধীনত নিৰ্বাচিত ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহত পাইলট ভিত্তিত ৫০টা GeM সুবিধা কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হ’ব।

GeM সুবিধা কেন্দ্ৰসমূহে সজাগতা সৃষ্টি, বিক্ৰেতা পঞ্জীয়ন, বিক্ৰেতা মূল্যায়ন, তালিকা প্ৰস্তুতকৰণ, সামৰ্থ্য বিকাশ আৰু অভিযোগ নিষ্পত্তিৰ লগতে স্থানীয় পৰ্যায়ত সহায় প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে ৰাজহুৱা ক্ৰয় ব্যৱস্থাত ক্ষুদ্র আৰু লঘু উদ্যোগসমূহ, মহিলা আৰু অনুসূচীত জাতি/অনুসূচীত জনজাতি উদ্যোগীসকল, ষ্টাৰ্টআপ, কাৰিকৰ, হস্ততাঁত শিল্পী, আত্মসহায়ক গোটসমূহ (SHGs) আৰু স্থানীয় নিৰ্মাতাসকলৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি কৰা।

GeM-ৰ জৰিয়তে অন্তৰ্ভুক্তিমূলক বিকাশ (২০২৫-২৬)

এই মঞ্চই ৰাজহুৱা ক্ৰয় ব্যৱস্থাত স্বচ্ছ, প্ৰযুক্তিচালিত অংশগ্ৰহণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰি পৰম্পৰাগতভাৱে কম প্ৰতিনিধিত্ব লাভ কৰা গোটসমূহৰ বাবে বজাৰত প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে।

ক্ষুদ্ৰ আৰু লঘু উদ্যোগ (MSEs): ১১ লাখতকৈ অধিক পঞ্জীয়নভুক্ত MSEs-এ ৫১ লাখতকৈ অধিক অৰ্ডাৰ সম্পন্ন কৰি ২.৩৬ লাখ কোটি টকাৰো অধিক মূল্যৰ ক্ৰয় সম্পন্ন কৰিছে।

মহিলা-নেতৃত্বাধীন উদ্যোগ: ২.১ লাখতকৈ অধিক পঞ্জীয়নভুক্ত মহিলা-নেতৃত্বাধীন MSEs-এ ২৮,০০০ কোটি টকাৰো অধিক মূল্যৰ ক্ৰয় লাভ কৰিছে।

অনুসূচীত জাতি/অনুসূচীত জনজাতি লোকৰ উদ্যোগ: ক্ৰয়ৰ পৰিমাণ ৬,০০০ কোটি টকা অতিক্ৰম কৰিছে, যিয়ে বছৰি প্ৰায় ২৮% বৃদ্ধি পঞ্জীয়ন কৰিছে।

ষ্টাৰ্টআপ: ক্ৰয়ৰ পৰিমাণ ১৯,০০০ কোটি টকা অতিক্ৰম কৰিছে, যিয়ে ৩৬%তকৈ অধিক বাৰ্ষিক বৃদ্ধি পঞ্জীয়ন কৰিছে।

অন্তৰ্ভুক্তিমূলক অংশগ্ৰহণ শক্তিশালী কৰিবলৈ GeM-এ SWAYATT, Startup Runway 2.0, Womaniya আৰু SARAS Collection-ৰ দৰে উৎসৰ্গিত পদক্ষেপ আৰম্ভ কৰিছে। এই পদক্ষেপসমূহে ষ্টাৰ্টআপ, মহিলা উদ্যোগী, আত্মসহায়ক গোট (SHGs), কাৰিকৰ আৰু অন্যান্য সেৱাৰ পৰা বঞ্চিত বা কম সুবিধাপ্ৰাপ্ত সম্প্ৰদায়সমূহৰ বাবে বজাৰত প্ৰৱেশাধিকাৰ উন্নত কৰে।

স্মাৰ্ট ৰাজহুৱা ক্ৰয়ৰ দিশে

GeM-এ ইয়াৰ ১১সংখ্যক বৰ্ষত প্ৰৱেশ কৰাৰ লগে লগে, অধিক বুদ্ধিমান আৰু একত্ৰিত ৰাজহুৱা ক্ৰয় পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ দিশে গুৰুত্ব স্থানান্তৰিত হৈছে। কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা আৰু অধিক ব্যাপক অংশগ্ৰহণে স্বচ্ছতা, দক্ষতা আৰু শাসন ব্যৱস্থাক অধিক শক্তিশালী কৰিব। চৰকাৰী চাহিদাক স্থানীয় উদ্যোগসমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰি GeM-এ স্থানীয়ৰ বাবে কণ্ঠস্বৰ, মেক ইন ইণ্ডিয়া আৰু অন্তৰ্ভুক্তিমূলক অৰ্থনৈতিক বিকাশক আগুৱাই লৈ যায়। GeM-এ ডিজিটেলভাৱে সবল আৰু আত্মনিৰ্ভৰ অৰ্থনীতিৰ দিশত ভাৰতৰ যাত্ৰাক অব্যাহতভাৱে সমৰ্থন কৰি আহিছে।

তথ্যসূত্ৰঃ

বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2201284&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2274872&reg=3&lang=1

https://doe.gov.in/files/circulars_document/FInal_GFR_upto_31_07_2024.pdf

https://assets-bg.gem.gov.in/resources/upload/shared_doc/gem-chronicle-december-2025-edition_1766729032.pdf

https://eprocure.gov.in/cppp/newsletterdisp/kbadqkdlcswfjdelrquehwuxcfmijmuixngudufgbuubgubfugbububjxcgfvsbdihbgfGhdfgFHytyhRtNjI2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1897442&reg=48&lang=2

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2021/mar/doc202131041.pdf

পিআইবি আৰ্কাইভ

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=156611&ModuleId=3&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/factsheetdetails.aspx?id=148586&reg=48&lang=2

PDF চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

*****

পিআইবি গৱেষণা

RR

(तथ्य सामग्री आईडी: 150819) आगंतुक पटल : 12