ગ્રામીણ વિકાસ વિભાગ અને DAHD એ VB–G RAM G હેઠળ ઘાસચારાના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા, પશુધન માળખાકીય સુવિધાઓ મજબૂત કરવા અને ગ્રામીણ આજીવિકાને સમર્થન આપવા માટે હાથ મિલાવ્યા

ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયના ગ્રામીણ વિકાસ વિભાગ (DoRD) અને મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી મંત્રાલયના પશુપાલન અને ડેરી વિભાગ (DAHD) એ વિકસિત ભારત - ગેરંટી ફોર રોજગાર એન્ડ આજીવિકા મિશન (ગ્રામીણ): VB–G RAM G એક્ટ, 2025 હેઠળ સંરેખણ દ્વારા ઘાસચારાની સુરક્ષા, ગોચર વિકાસ અને પશુધન-સહાયક માળખાકીય સુવિધાઓને મજબૂત કરવા માટે તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને સંયુક્ત રીતે એક એડવાઇઝરી જારી કરી છે.

આ પહેલ ઘાસચારાની અછતને દૂર કરવા, પશુધન સંબંધિત માળખાકીય સુવિધાઓને મજબૂત કરવા અને ગ્રામીણ ઘરો, ખાસ કરીને નાના અને સીમાંત ખેડૂતો તથા પશુધન અને ડેરી પ્રવૃત્તિઓ પર નિર્ભર જમીનવિહોણા પરિવારોની આજીવિકાને સમર્થન આપવા માટે સમગ્ર-સરકાર અભિગમ અપનાવે છે. તે કાયદાની જોગવાઈઓ અને આયોજન માળખાનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવાની સાથે પશુધન ક્ષેત્રની જરૂરિયાતો સાથે ગ્રામીણ રોજગાર અને મિલકત સર્જનને સંરેખિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.

VB–G RAM G એક્ટ, જે 1 જુલાઈ 2026 ના રોજ અમલમાં આવ્યો હતો, તે ગ્રામીણ પરિવાર દીઠ 125 દિવસના વેતન રોજગારની વૈધાનિક ગેરંટી પૂરી પાડે છે અને આજીવિકા-સંબંધિત માળખાકીય સુવિધાઓ અને અતિશય હવામાનની ઘટનાઓના શમન સહિત ચાર વિષયવસ્તુ ક્ષેત્રોમાં ટકાઉ મિલકતોના નિર્માણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. સંયુક્ત એડવાઇઝરી ઘાસચારાના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા, સામુદાયિક ગોચરોનો વિકાસ કરવા અને પશુધન-સહાયક માળખાકીય સુવિધાઓને મજબૂત કરવા માટે આ માળખાનો લાભ લેવા માંગે છે.

ઘાસચારા અને પશુધન સંબંધિત માળખાકીય સુવિધાઓ માટે 22 માન્ય કાર્યોની ઓળખ કરવામાં આવી

એડવાઇઝરી VB–G RAM G માળખા હેઠળના 375 માન્ય કાર્યોની યાદીમાંથી 22 પ્રાસંગિક કાર્યોની ઓળખ કરે છે. આ ઘાસચારાની ખેતી અને સંગ્રહ, ગોચર વિકાસ, પશુધન આશ્રયસ્થાનો, ડેરી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને પશુચિકિત્સા સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ સંબંધિત દરમિયાનગીરીઓને આવરી લે છે.

મુખ્ય દરમિયાનગીરીઓમાં શામેલ છે:

• વ્યક્તિગત ઘરો અને સમુદાયો માટે ઘાસચારાની ખેતી.
• સામુદાયિક ઘાસચારાના સંસાધનો, ગોચર, ચરાણ જમીન અને સિલ્વીપાસ્ચરનો વિકાસ.
• ઘાસચારા સંગ્રહ સુવિધાઓ, ફોડર બેંકો, સિલેજ યુનિટ્સ અને અન્ય પાત્ર ઘાસચારા સંબંધિત મિલકતો.
• મંજૂર કરાયેલી યાદીમાં દર્શાવ્યા મુજબ, ગાય, બકરી, ભૂંડ અને મરઘાં આશ્રયસ્થાનો સહિત પાત્ર લાભાર્થીઓ અને સમુદાયો માટે પશુધન આશ્રયસ્થાનોનું નિર્માણ, સમારકામ અને જાળવણી.
• સામુદાયિક દૂધ એકત્રીકરણ કેન્દ્રોનું નિર્માણ અને સમારકામ.
• સામુદાયિક પશુચિકિત્સા સ્વાસ્થ્ય કેન્દ્રોનું નિર્માણ અને સમારકામ.
• સામુદાયિક ગાય અને પ્રાણીઓના હવાડા (troughs) નું નિર્માણ.
• મંજૂર કરાયેલી યાદીમાં સામેલ વ્યક્તિગત લાભાર્થીઓ માટે એઝોલા ટેન્કોનું નિર્માણ.

આ દરમિયાનગીરીઓનો હેતુ ઘાસચારાની ઉપલબ્ધતા સુધારવા, પશુધન-સહાયક માળખાકીય સુવિધાઓને મજબૂત કરવા અને વધુ ટકાઉ પશુધન-આધારિત આજીવિકામાં યોગદાન આપવાનો છે. તમામ કાર્યો માન્ય કાર્યોની મંજૂર યાદી અને કાયદા, નિયમો અને માર્ગદર્શિકાઓની લાગુ જોગવાઈઓ અનુસાર હાથ ધરવામાં આવશે.

વિકસિત ગ્રામ પંચાયત યોજનાઓ સ્થાનિક પ્રાથમિકતાઓને આગળ ધપાવશે

એડવાઇઝરી વિકસિત ગ્રામ પંચાયત યોજનાઓ (VGPPs) માં ઘાસચારા વિકાસ અને પશુધન-સહાયક માળખાકીય સુવિધાઓને સંકલિત કરીને અને ગ્રામસભા દ્વારા મંજૂર કરાયેલ સ્થાનિક વિકાસ પ્રાથમિકતાઓ સાથે સંરેખિત કરીને વિકેન્દ્રીકૃત, બોટમ-અપ અને પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓ (PRI) સંચાલિત આયોજન પર ભાર મૂકે છે.

રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે કે જ્યાં પણ સ્થાનિક જરૂરિયાતો, મંજૂર યોજનાઓ અને લાગુ માર્ગદર્શિકાઓ દ્વારા સમર્થન મળતું હોય ત્યાં ઘાસચારા અને પશુધન-સહાયક કાર્યો પરના ખર્ચને કુલ પ્રોગ્રામ ખર્ચના ઓછામાં ઓછા 5% સુધી ઉત્તરોત્તર વધારવાનો પ્રયાસ કરે.

ઘાસચારા અને પશુધન સંબંધિત મિલકતોની જરૂરિયાત વાળા પાત્ર પરિવારો અને સમુદાયોને ઓળખવા માટે જરૂરિયાત-આધારિત સેચ્યુરેશન અભિગમને પણ પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. ગ્રામ પંચાયતો સ્થાનિક જરૂરિયાતો અને પ્રાથમિકતાઓના આધારે, નોંધપાત્ર પશુધન નિર્ભરતા ધરાવતા વિસ્તારો, જેમાં 30% થી વધુ વસ્તી પશુધન-નિર્ભર હોય તેવી ગ્રામ પંચાયતો પર વિશેષ ધ્યાન આપી શકે છે.

ICAR–ઇન્ડિયન ગ્રાસલેન્ડ એન્ડ ફોડર રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (ICAR–IGFRI) દ્વારા તૈયાર કરાયેલ રાજ્ય-વિશિષ્ટ ફોડર રિસોર્સ ડેવલપમેન્ટ પ્લાન્સ જિલ્લા અને બ્લોક સ્તરે આયોજન માટે માર્ગદર્શક દસ્તાવેજો તરીકે સેવા આપી શકે છે. એડવાઇઝરી આબોહવા-સાનુકૂળ દરમિયાનગીરીઓ પર પણ ધ્યાન આપવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે, જેમાં યોગ્ય ઘાસચારાની જાતો, બારમાસી ઘાસ અને સંકલિત પાક-પશુધન પ્રણાલીઓ શામેલ છે, જ્યાં પણ પ્રાસંગિક હોય અને માન્ય કાર્યો હેઠળ આવરી લેવાયેલ હોય.

આંતર-વિભાગીય સંરેખણ અને મોનિટરિંગ

એડવાઇઝરી રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ગ્રામીણ વિકાસ, પશુપાલન, કૃષિ અને અન્ય સંબંધિત ક્ષેત્રોના વિભાગો વચ્ચે સંરેખણ દ્વારા ઘાસચારાની સુરક્ષા અને પશુધન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે વ્યાપક સ્ટેટ એક્શન પ્લાન્સ તૈયાર કરવા હાકલ કરે છે.

સંકલિત અભિગમનો હેતુ આયોજનમાં સુધારો કરવાનો, ઉપલબ્ધ સંસાધનોના અસરકારક ઉપયોગને સુવિધાયુક્ત બનાવવાનો અને રોકાણો સ્થાનિક જરૂરિયાતોને પ્રતિસાદ આપે અને સતત પશુધન-આધારિત આજીવિકાને સમર્થન આપે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

વૈધાનિક સુરક્ષા કવચનું કડક પાલન

એડવાઇઝરી પુનરોચ્ચાર કરે છે કે તમામ ઘાસચારા વિકાસ અને પશુધન-સહાયક કાર્યોએ VB–G RAM G એક્ટ, 2025 ની લાગુ જોગવાઈઓનું પાલન કરવું આવશ્યક છે. આમાં વિકેન્દ્રીકૃત અને PRI-સંચાલિત આયોજન, ફરજિયાત સોશિયલ ઓડિટ, સામગ્રી ઘટક પર 40% ની જિલ્લા-સ્તરની મર્યાદા, શેડ્યૂલ I હેઠળની જોગવાઈઓ અનુસાર વ્યક્તિગત લાભાર્થીઓની પસંદગી, સાપ્તાહિક સાર્વજનિક જાહેરાત અને ફરિયાદ નિવારણનો સમાવેશ થાય છે.

રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને અસરકારક આયોજન અને અમલીકરણને સુવિધાયુક્ત બનાવવા માટે મંજૂર કરાયેલી એડવાઇઝરી સંબંધિત વિભાગો, પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓ અને ફીલ્ડ ફંક્શનરીઝ વચ્ચે પ્રસારિત થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે પણ વિનંતી કરવામાં આવી છે.

એડવાઇઝરી રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા સંકલિત કામગીરીના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે જેથી ગ્રામીણ વિકાસ આયોજનમાં ઘાસચારાની સુરક્ષા અને પશુધન-સહાયક માળખાકીય સુવિધાઓને યોગ્ય ધ્યાન મળે.

વિકસિત ભારત @2047 તરફ ગ્રામીણ આજીવિકાને મજબૂત બનાવવી

સંયુક્ત એડવાઇઝરી ગ્રામીણ રોજગાર, નૈસર્ગિક સંસાધન વ્યવસ્થાપન અને પશુધન વિકાસને સાંકળવા તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું દર્શાવે છે. VB–G RAM G હેઠળના માન્ય કાર્યોને સ્થાનિક ઘાસચારા અને પશુધન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની જરૂરિયાતો સાથે જોડીને, આ પહેલ ઘાસચારાની ઉપલબ્ધતા સુધારવા, ડેરી અને પશુપાલન પ્રવૃત્તિઓને સમર્થન આપવા અને ગ્રામીણ ઘરો માટે આજીવિકાની તકો મજબૂત કરવા માંગે છે.

સંરેખણ, વિકેન્દ્રીકૃત આયોજન અને સંકલિત અમલીકરણ દ્વારા, આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય રાજ્યો અને પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓને સ્થાનિક જરૂરિયાતોને પ્રતિસાદ આપતી, આબોહવા-સાનુકૂળ ગ્રામીણ વિકાસને સમર્થન આપતી અને વિકસિત ભારત @2047 ના વ્યાપક વિઝનમાં યોગદાન આપતી ટકાઉ મિલકતો બનાવવામાં મદદ કરવાનો છે.

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com