જાહેર નાણાંના દરેક રૂપિયાનો હિસાબ હોવો જોઈએ અને તેનો તેના સુનિશ્ચિત હેતુ માટે ઉપયોગ થવો જોઈએ: લોકસભા અધ્યક્ષ

લોકસભા અધ્યક્ષ શ્રી ઓમ બિરલાએ આજે સંસદ અને રાજ્ય વિધાનમંડળોની પબ્લિક એકાઉન્ટ્સ કમિટીઓ (PACs)ને જાહેર નાણાંના વાલીઓ તરીકે તેમની ભૂમિકા મજબૂત કરવા આહ્વાન કર્યું હતું, અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જાહેર તિજોરીમાંથી મેળવેલા દરેક રૂપિયાનો યોગ્ય રીતે હિસાબ હોવો જોઈએ અને જે હેતુ માટે તે મંજૂર કરવામાં આવ્યો હતો તેના માટે તેનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ થવો જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે પારદર્શિતા અને જવાબદેહી એ લોકશાહીના પાયાના પથ્થરો છે અને જાહેર ખર્ચનો અંતિમ માપદંડ સામાન્ય નાગરિકોના જીવનમાં તે જે સકારાત્મક પરિવર્તન લાવે છે તે હોવો જોઈએ.

તિરુવનંતપુરમ ખાતે સંસદ અને રાજ્ય વિધાનમંડળોની પબ્લિક એકાઉન્ટ્સ કમિટીઓના ચેરપર્સનોની પરિષદનું ઉદ્ઘાટન કરતા, શ્રી બિરલાએ જણાવ્યું હતું કે પીએસી (PAC)એ સંસદીય લોકશાહીની એક મહત્વપૂર્ણ સંસ્થા છે, જેને જાહેર ખર્ચની તપાસ કરવા, નાણાંકીય શિસ્ત સુનિશ્ચિત કરવા અને કારોબારીને જવાબદાર ઠેરવવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. તેમણે અવલોકન કર્યું હતું કે સમિતિઓની જવાબદારી માત્ર હિસાબો અને ઓડિટ તારણોની તપાસથી આગળ વિસ્તરે છે; તેમણે એ પણ મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ કે શું જાહેર ભંડોળે તેના લક્ષ્યિત ઉદ્દેશ્યો પ્રાપ્ત કર્યા છે અને જે પરિણામો માટે તે ફાળવવામાં આવ્યા હતા તે પૂરા પાડ્યા છે કે નહીં.

10, 15 કે 20 વર્ષથી ઓડિટ અવલોકનો અનિર્ણિત રહેવા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતા, શ્રી બિરલાએ કહ્યું કે આવી લાંબી વિલંબિતતા સિસ્ટમની અસરકારકતા પર ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કરે છે. તેમણે ઓડિટ અવલોકનો અને તેનાથી થતી કામગીરીનો અનાવશ્યક વિલંબ વિના ઉકેલ આવે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે એક કોંક્રિટ, વ્યવસ્થિત અને સમયબદ્ધ એક્શન પ્લાન માટે આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોએ દેખરેખ, સમીક્ષા અને ફોલો-અપની પદ્ધતિઓને મજબૂત કરવા માટે સાથે મળીને કામ કરવું જોઈએ જેથી જવાબદેહી માત્ર કાગળ પર જ સ્થાપિત ન થાય પરંતુ સમયસર સુધારાત્મક કાર્યવાહીમાં પરિવર્તિત થાય.

વિરોધ પક્ષના સભ્યને પબ્લિક એકાઉન્ટ્સ કમિટીના ચેરપર્સન તરીકે નિમવાની વિશિષ્ટ લોકતાંત્રિક પરંપરા પર પ્રકાશ પાડતા, શ્રી બિરલાએ જણાવ્યું હતું કે આ પ્રથા ભારતની સંસદીય લોકશાહીની પરિપક્વતા, સર્વસમાવેશકતા અને શક્તિને પ્રતિબિંબિત કરે છે. સમિતિમાં તમામ રાજકીય પક્ષોનું પ્રતિનિધિત્વ એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે જાહેર ખર્ચની તપાસમાં વિવિધ દ્રષ્ટિકોણ લાવવામાં આવે. તેમણે આ વ્યવસ્થાને સામાન્ય રાષ્ટ્રીય ઉદ્દેશ્યની પ્રાપ્તિ માટે રાજકીય બાબતોથી ઉપર ઉઠવાની લોકતાંત્રિક સંસ્થાઓની ક્ષમતાના ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ તરીકે વર્ણવી હતી.

લોકસભા અધ્યક્ષે નોંધ્યું હતું કે સભ્યો વિવિધ રાજકીય પક્ષોના હોઈ શકે છે, વિવિધ વિચારસરણીઓ ધરાવતા હોઈ શકે છે અને નીતિઓ તથા શાસન અંગેના જુદા જુદા મંતવ્યો ધરાવતા હોઈ શકે છે; જો કે, જ્યારે જાહેર નાણાંના રક્ષણની વાત આવે છે, ત્યારે તેમની જવાબદારી સંયુક્ત હોય છે. PAC એ સંવાદ, સહયોગ, સર્વસંમતિ અને સામૂહિક જવાબદારી દ્વારા કાર્ય કરવું જોઈએ. તેનો ઉદ્દેશ્ય કોઈપણ વ્યક્તિ કે સરકારની ટીકા કરવાનો નથી, પરંતુ જાહેર ભંડોળનો દુરુપયોગ કે વેડફાટ ન થાય, અસંગતતાઓ અને લીકેજ અટકે અને કારોબારી જનતા પ્રત્યે જવાબદાર રહે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે નાગરિકોનો વિશ્વાસ એ લોકશાહી શાસનનો પાયો છે. જાહેર નાણાંનો દરેક રૂપિયો લોકોની આકાંક્ષાઓ અને યોગદાનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને તેથી નાણાકીય ઔચિત્યના ઉચ્ચતમ ધોરણો સાથે ખર્ચવો જોઈએ.

લોકસભા અધ્યક્ષે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જાહેર ખર્ચનું મૂલ્યાંકન માત્ર આંકડાઓ, ફાળવણીઓ અને ઉપયોગિતા પ્રમાણપત્રો સુધી સીમિત રહેવું જોઈએ નહીં. ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સના કિસ્સામાં, સમિતિઓએ, જ્યાં યોગ્ય હોય ત્યાં, પ્રોજેક્ટ સ્થાનોની મુલાકાત લેવી જોઈએ અને કામની ગુણવત્તા, તેનું સમયસર પૂરૂં થવું અને નિર્ધારિત ધોરણોનું પાલન તપાસવું જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે આવું પ્રત્યક્ષ મૂલ્યાંકન એ સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરશે કે ખર્ચવામાં આવેલા નાણાંના પરિણામે ઈચ્છિત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું થયું છે કે નહીં અને જાહેર સંસાધનોનો અસરકારક ઉપયોગ થયો છે કે નહીં. તેવી જ રીતે, સામાજિક કલ્યાણ યોજનાઓના કિસ્સામાં, ખર્ચવામાં આવેલી રકમથી આગળ વધીને ખર્ચની વાસ્તવિક અસર તપાસવી આવશ્યક છે. તેમણે કહ્યું કે જાહેર ખર્ચનો અંતિમ ઉદ્દેશ્ય સામાજિક ભલું અને જાહેર કલ્યાણ હોવો જોઈએ.

ભારતના કમ્પ્ટ્રોલર એન્ડ ઓડિટર જનરલ (CAG)ની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાનો ઉલ્લેખ કરતા, શ્રી બિરલાએ કહ્યું કે CAG ઓડિટ તારણોની તપાસ, એક્શન ટેકન રિપોર્ટ્સની સ્ક્રુટિની અને ભલામણો પર ફોલો-અપ એ PACના કાર્યકાળના અભિન્ન અંગો છે. જો કે, આ કસરતનો મોટો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે જાહેર નાણાંનો ઉપયોગ પારદર્શક, કાર્યક્ષમ અને તેના મંજૂર હેતુ અનુસાર સખત રીતે થાય. જ્યાં વ્યવસ્થિત સુધારાની જરૂર હોય, સમિતિઓએ યોગ્ય માર્ગદર્શન પૂરું પાડવું જોઈએ અને સુધારાત્મક પગલાંની ભલામણ કરવી જોઈએ.

તેમણે સંસદ અને રાજ્ય વિધાનમંડળોની PACsને આ પરિષદનો અનુભવો, વિચારો, નવીનતાઓ અને શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ શેર કરવા માટેના એક અસરકારક પ્લેટફોર્મ તરીકે ઉપયોગ કરવા આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે જે રાજ્યોએ વધુ પારદર્શિતા, મજબૂત નાણાંકીય દેખરેખ અને વધુ અસરકારક મૂલ્યાંકન દર્શાવ્યું છે તે રાજ્યો દ્વારા અપનાવવામાં આવેલી પ્રથાઓ શેર કરવી જોઈએ જેથી કરીને અન્ય લોકો તેમાંથી શીખી શકે. તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે જવાબદેહી પદ્ધતિઓને મજબૂત કરવામાં રાજ્યો વચ્ચે તંદુરસ્ત સ્પર્ધા દેશભરમાં વધુ સારા શાસનમાં યોગદાન આપશે.

ભવિષ્ય-લક્ષી અભિગમની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકતાં, અધ્યક્ષે કહ્યું કે બદલાતી પરિસ્થિતિઓમાં સમિતિઓએ તેમની તપાસ અને દેખરેખની પદ્ધતિઓને સતત મજબૂત બનાવવાની જરૂર છે. ટેકનોલોજી, ડેટા એનાલિટિક્સ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ મોટા પ્રમાણમાં ખર્ચ ડેટાનું વિશ્લેષણ કરવામાં, ઉભરતા વલણોને ઓળખવામાં, સંભવિત નાણાકીય અસંગતતાઓની શોધ કરવામાં અને ઓડિટ અવલોકનોની દેખરેખમાં સુધારો કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. તેમણે શાસનમાં નાગરિકોની ભાગીદારીના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો અને કહ્યું હતું કે જાહેર સંસાધનોના ઉપયોગમાં વધુ પારદર્શિતા લોકશાહી સંસ્થાઓમાં જનતાનો વિશ્વાસ મજબૂત કરે છે. એક એવી વ્યવસ્થા જેમાં જાહેર ખર્ચ પર નજીકથી નજર રાખવામાં આવે છે, હિસાબોની સંપૂર્ણ તપાસ કરવામાં આવે છે અને સમયસર સુધારાત્મક કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે તે સરકારી સંસાધનો લોકોને અસરકારક રીતે સેવા આપે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે આવશ્યક છે.

તેમણે અવલોકન કર્યું કે વર્ષોથી PAC નો વ્યાપ અને જવાબદારીઓ વિકસિત થઈ છે. ઓડિટ અહેવાલો અને જાહેર હિસાબોની તપાસ કરવા ઉપરાંત, સમિતિએ જાહેર ખર્ચ, સરકારી વિભાગોની કામગીરી, વહીવટી સુધારાઓ અને કાર્યક્રમ મૂલ્યાંકન અંગેની પોતાની ભલામણો દ્વારા મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું છે.

PAC ના તાજેતરના શતાબ્દી સમારોહને યાદ કરતા, તેમણે કહ્યું કે સમિતિના સ્થાપક સિદ્ધાંતોએ તેની ભવિષ્યની પ્રાથમિકતાઓને માર્ગદર્શન આપવાનું ચાલુ રાખવું જોઈએ અને તે પ્રસંગે કરવામાં આવેલી પ્રતિબદ્ધતાઓને તેની કામગીરીમાં મૂર્ત સુધારામાં પરિવર્તિત કરવી જોઈએ. અધ્યક્ષે વધુમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્ર-રાજ્ય ભાગીદારી અને પબ્લિક-પ્રાઇવેટ પાર્ટનરશિપ દ્વારા અમલમાં મૂકાયેલી યોજનાઓ માટે સમિતિઓના પોતપોતાના સ્ટાન્ડર્ડ્સ અંતર્ગત અસરકારક નાણાકીય તપાસ જરૂરી છે.

શ્રી બિરલાએ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે આ વિચારમંથન નાણાકીય શિસ્ત, પારદર્શિતા અને જવાબદેહીને મજબૂત કરવા માટે રચનાત્મક ભલામણો અને કોંક્રિટ પરિણામો તરફ દોરી જશે. તેમણે કહ્યું કે પરિષદમાંથી બહાર આવતા ઠરાવોએ દેખરેખ, ઓડિટ ફોલો-અપ અને જાહેર ખર્ચની ગુણવત્તામાં સુધારા માટે માર્ગદર્શન આપવું જોઈએ, જેનો સંયુક્ત ઉદ્દેશ્ય જાહેર નાણાંના દરેક રૂપિયાનો જવાબદારીપૂર્વક અને તેના હેતુ માટે ઉપયોગ થાય તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

ઉદ્ઘાટન સત્રમાં કેરળના મુખ્યમંત્રી શ્રી વી. ડી. સતીશન; રાજ્યસભાના ઉપાધ્યક્ષ શ્રી હરિવંશ; ભારતીય સંસદની પબ્લિક એકાઉન્ટ્સ કમિટીના ચેરમેન શ્રી કે. સી. વેણુગોપાલ; કેરળ વિધાનસભાના સ્પીકર શ્રી તિરૂવંચૂર રાધાકૃષ્ણન, અને કેરળ વિધાનસભાની PAC ના ચેરપર્સન શ્રી કે. એન. બાલગોપાલ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા અને સંબોધન કર્યું હતું. આ સત્રમાં રાજ્ય વિધાનમંડળોની પબ્લિક એકાઉન્ટ્સ કમિટીઓના ચેરપર્સનો અને સભ્યો તથા અન્ય વિશિષ્ટ મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

આ પ્રસંગે, પબ્લિક એકાઉન્ટ્સ કમિટી કોન્ફરન્સ સોવેનિયર 2026નું વિમોચન પણ કરવામાં આવ્યું હતું.

જવાબદેહી સુનિશ્ચિત કરવા માટે નાણાંકીય તપાસ પરિણામ-લક્ષી (OUTCOME-DRIVEN) હોવી જોઈએ, ભારતીય સંસદની પબ્લિક એકાઉન્ટ્સ કમિટીના ચેરમેને જણાવ્યું; સમયસર ઓડિટ અને જાહેર કલ્યાણ કાર્યક્રમોના સંતુલિત કવરેજ માટે આહ્વાન કર્યું

સ્વાગત પ્રવચન આપતાં, ભારતીય સંસદની પબ્લિક એકાઉન્ટ્સ કમિટી (PAC) ના ચેરમેન શ્રી કે. સી. વેણુગોપાલે સંસદીય નાણાકીય તપાસને મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો જેથી કરીને જાહેર ખર્ચ મૂર્ત પરિણામો, સુધારેલી સેવા વિતરણ અને નાગરિકો માટે અર્થપૂર્ણ લાભોમાં પરિવર્તિત થાય. ખર્ચની માત્ર તપાસથી આગળ વધીને જવાબદેહી નક્કી થવી જોઈએ તેના પર ભાર મૂકતા, તેમણે સંસદીય દેખરેખ માટે વધુ પરિણામ-લક્ષી અભિગમ અપનાવવા આહ્વાન કર્યું હતું, જેથી દરેક જાહેર રૂપિયો વિવેકપૂર્વક ખર્ચાય અને તેના હેતુથી પરિણામો આપે. તેમણે પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે દરેક સંસદ સત્ર દરમિયાન ઓછામાં ઓછો એક PAC રિપોર્ટ અને તેના પર સરકારની એક્શન ટેકન અંગે ચર્ચા કરવામાં આવે. જાહેર સંસાધનો મોટા જાહેર હિતમાં સેવા આપે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે તેમણે સમયસર ઓડિટ, વિવિધ ક્ષેત્રોના સંતુલિત કવરેજ અને ફ્લેગશિપ કલ્યાણકારી કાર્યક્રમો તથા મોટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સની નજીકની તપાસના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.

SM/DK/JD